| | |
. .

.

: . . . . . . , 1908.
. . . . .
. . .
( )

.55

IV.
.

, . (la tenure servile). , , . , , .

(familia rustica), . familia , (decuriae). , , , . , .   magister operarum1. vilicus, actor procurator . .56 , , , . , .

- , , , . , .

. , . , 2. , , , . , , , 3. , , . 4. , , , , , pascua5. , .57 , , ; , .

  . . , - , , .

: (instructum), (in instrumento fundi) , , quasi colonus?6. , , , , familia, , . , , .

. , , , . , 7. .58 , , 8. - 9; . , : , instrumentum , , (certam pensionis quantitatem)10. .

, , ,   , (qui operantur), , (qui mercedes praestant)11. , , 12. , , -, , . ,  ,  , .59 13. , , , ; 14. , . , , , , , .

, , , . , ; , . , (quasi locatio). - , (quasi colonus). , , . .

. . , , . , , , , - , , . , , 15.

.60 , , , . , . . , , . . . , , instrumentum. , 16. , , , ; , , , . , . , , , .

? , , 17. , , , , , .61 18. , , ; operae. , , , 19. , , , ; , . , . - , . , : . , , , 20. , , 21.

, , , . , , decuriae, . .62 , , . , . . , .

, , , (tenure daffranchis), , . . 371. , 22.

. . , . . - : , . , , . , ; ; ; ; .63 23. . , - , , 24. , . (specialiter) , , 25.

, , , , , . , , , . , - . , , , , , , , . , - , , contubernalis ; , . , adscriptus, , , .

.64 , , .., : mancipia, censibus adscripta26. , , , , 327. , , , . , , , , 224., adscripticius; , , , adscriptus.

. , , , , , , , . : adscripticia, 27. , III- . , adscripticius : , , ,   partus adscripticiae tuae.  , . , . , , , , , , , manumissor . , , .65 , adscripticius . , adscriptus, , , .

. , , , . , , , . ; , , ; . , . .

. 224. . , , , , , , 28. , 327. . . , 29. , I , .66 , 30: , , . , , . , , , , .  .

, 369. , , 31. , , , , , , , . , , 32, , , , . , , .67 33.   casarii , . , -, , , casa. , , , : , . , mancipia, , , . , ; , . , casa; , . , , . , , 34.

.68 () . , , - ? . , , , , . , , . - , .

, , . : . 35. , . , , , , , .

, - . , . , , , ; . , . , .

, . , .69 . . , . . : -, , , -, , . , ; , , , , .

. . , , , , . - . , , . . , , , , .

. , manumissio. , - , . , . , , , , ; . , .

? , , , , ( ), . , , .70 . , , . 371. , ,  , 36. . .

, , , :   , 37. , . , . , () , . . , . , adscripticii, , . 38. , 39. .71 -, adscripticii , 40. VIII-. , , .

, . , - . , . , , : , . , . , , .


  • 1Colum. De re rust. I. 9.
  • 2Varr. De re rust. I, 17.  studiosiores: Danda opera, ut habeant peculium.
  • 3Ibidem: Eo enim sunt coniunctiores fundo.
  • 4Ibidem: Concessione, ut peculiare aliquid in fundo pascere liceat.  , , .  Ulpian. Dig. XXXIII, 8, 6: Si peculium legetur ( , : ), puta fundi vel aedes.
  • 5Varr. R. r. I, 2.  , , , , , : Non solum adimis domino pecus, sed etiam servis peculium, quibus domini dant, ut pascant.  , . .
  • 6Ulpian. Dig. XXXIII, 7, 12, 3: Quaeritur, an servus, qui quasi colonus in agro erat, instrumento legato contineatur.
  • 7Cato, R. r. 5, 142: Domino dicto audiens sit.  Colum. R. r. I, 8: De iis praeficiatur, qui servitutem laboriosam toleraverunt.  Cfr. Idem, I, 2; VIII, 1; XI, 1; XII, 18.  , vilicus  , uxor,   contubernalis, (Colum. I, 8)   conservi (Colum. XI, 1). : Servus quidam, cui cunctam familiae tutelam dominus permiserat, quique habens ex eodem famulitio conservam coniugem. (Apul. Metam. VIII).
  • 8. Dig. XXXIII, 17, 18  Cod. Iust. VI, 38, 2.  , , instrumentum fundi. . Sentent. III, 6, 35.
  • 9   colere fide dominica. . Dig. XXXIII, 7, 18, 4.
  • 10Paul. Dig. XXXIII, 7, 18, 4: Cum de vilico quaereretur, an instrumento inesset, et dubitaretur, Scaevola consultus respondit: Si non pensionis certa quantitate, sed fide dominica coleretur, deberi.  , pensio (merces).
  • 11Paul. Sent. III, 6, 38; 40 (ed. Huschke, p. 465): Uxores eorum, qui operantur, magis est ut instrumento cedant Uxores vero eorum, qui mercedes praestare consueverunt neque instrumenti appellatione continentur.
  • 12Scaevol. Dig. XXXIII, 7, 20: Quaesitum est, an Stychus servus, qui unum ex his fundis coluit et reliquatus est magnam summam.
  • 13Ibidem: Mercede fundum coluit, ut extranei coloni solent.
  • 14Alfen. Dig. XV. 3, 16: Quidam fundum colendum servo suo locavit, et boves ei dederat.
  • 15- , , ,   De instructo vel instrumento legato, , , , , .
  • 16Ulpian. Dig. XXXIII, 7, 12, 3: Quaeritur, an servus, qui quasi colonus in agro erat, legato contineatur; et Labeo, et Pegasus recte negaverunt, quia non pro instrumento in fundo erat.  Paul. Ibid. 18, 4; Sent. III, 6, 40.  Scaev. Dig. XXXIII, 7, 20.
  • 17 , . , .   libertis meis fundum dare volo (Dig. XXXIII, 2, 34; 35),   fundum instructum libertis patronus testamento legavit (Dig. XXXIII, 7, 3), , .
  • 18Dig. XXIV, 3, 64; XXXVIII, 2, 33; 37; XXXIX, 5, 8; XL, 12, 44.  Cfr. Lex Salpensana, Corp. Inscr. lat. II, p. 253: Quae libertatis causa imposita sunt.  Cod. Iust. VI, 3: Si tempore manumissionis operae tibi impositae sunt, scis te eas praestare debere. Solet autem inter patronos et libertos convenire, ut
  • 19Cels. Dig. XXXVIII, 1, 30: Si libertus ita iuraverit dare se quot operas patronus arbitratus sit.  operae . De operis libertorum, Cod. Iust. VI, 3.
  • 20Vell. Paterc. II, 11: Viri feminaeque ex censu coactae libertinum dare militum.  , libertini, . .
  • 21 , . . Liv. XL, 18; XLII, 27, Epit. 74.
  • 22 I Cod. Iust. (ed. Krueger), XI, 53, 3: In libertis etiam, quos pari usurpatione susceperit, is modus sit, quem circa liberos colonos duximus retinendum.  , - , .   coloni, servi liberti.
  • 23Ulpian. Dig. L, 15, de censib. 4: Forma censuali cavetur, ut agri sic in censum referantur. Nomen fundi cuiusque. Et arvum, quod in decem annos proximos satum erit quot iugerum sit; vinea quot vites habeat; olivae quot arbores habeant
  • 24Ibidem: Omnia ipse, qui defert, aestimet. Illam aequitatem debet admittere censitor, ut officio eius congruat relevari eum, qui certis ex causis frui non poscit. Si agri portio chasmate perierit, debebit per censitorem relevari; si vites mortuae sint vel arbores aruerint, iniquum eum numerum inseri censui
  • 25Ibidem: In servis deferendis observandum est, ut nationes eorum et aetates et officia et artificia specialiter deferantur.
  • 26Cod. Theod. XI, 3, 2.
  • 27Cod. Iust. XI, 3, 2: Si invito vel ignorante te partus ancillae vel adscripticiae tuae expositus est, repetere eum non prohiberis.
  • 28 , : , , : Si quae ad discendum artificium iuste consumpta fuerint, restitues.
  • 29Cod. Theod. XI, 3, 2: Mancipia adscripta censibus intra provinciae terminos distrahantur, et qui emptione dominium nacti fuerunt, inspiciendum sibi esse cognoscant.  . .
  • 30Cod. Iust. XI, 48, 7.  . , : Absque terra rusticos censitosque servos vendi omnifariam non licet. Neque vero commento fraudis id usurpet legis illusio, ut parva portione terrae emptori tradita, omnis integri fundi cultura adimatur. Sed, cum soliditas fundi vel certa portio ad unumquemque perveniat, tanti quoque servi transeant, quanti apud superiores dominos vel in parte manserunt.
  • 31Cod. Iust. IX, 49, 7 (. I): Plena descriptio comprehendat, quod spatium et quod sit ruris ingenium, quid aut cultum ( , incultum haud cultum) sit aut colatur, quid in vineis, olivis, aratoriis, pascuis, silvis fuerit inventum
  • 32Ibidem: Quod mancipia vel urbana vel rustica vel quarum artium generibus imbuta teneantur.  Mancipium urbanum servus urbanus , , , , , , .. Mancipium rusticum  , , , , pistor, carpentarius ..
  • 33Ibidem: Quot sint casarii vel coloni.  , vel ; ,   urbana vel rustica.
  • 34 (Humbert) Daremberg et Saglio, Dictionnaire des antiquités ( colonus) - , inquilinus (. Dig. XXX, 1, 112). , . : Si quis inquilinos sine praediis, quibus adhaerent, legaverit, inutile est legatum; sed an aestimatio debeatur ex voluntate defuncti statuendum esse Divi Marcus et Commodus rescripserunt.  , inquilinus . , , . , , . , . (inutile est legatum),   . , , III , . , inquilinus, , . . : , , , , . , . , . , , , . , (aestimatio).
  • 35 : , , , ut fundi cultura adimatur. . I  Cod. Iust. XI, 48, 7.
  • 36Cod. Iust. XI, 53, (52): Qui colonum alienum recipiendum esse duxerit Servum etiam si quis receperit, quadrupli poena teneatur, operarum praeterea compendiis damnisque praestitis. In libertis etiam, quos pari usurpatione susceperit, is modus sit, quem duximus circa liberos colonos retinendum.
  • 37Cod. Iust. XI, 48, 19: Τῶν γεωργῶν οἱ μὲν ἐναπόγραφοί εἰσιν καὶ τὰ τούτων πεκούλια τοῖς δεσπόταις ἀνήκει, οἱ δὲ μισθωτοὶ γίνονται, ἐλεύθεροι μένοντες μετὰ τῶν πραγμάτων αὐτῶν.
  • 38Cod. Iust. I, 4, 24: Sive adscripticiae, sive colonariae conditionis.
  • 39  162-. , , libera adscripticius , , . , , , (liber), . , , : , (colonus). colonus adscripticius. , , , , liber colonus, , .
  • 40 , Αἱ Ῥοπαί, - , VIII. ἐναπόγραφοι μισθωτοί : Οὗτοι εἰσὶν οἱ λεγόμενοι κολωνοί (XL, 6, 14.  Zachariae, Geschichte des griechisch-römischen Rechts, 2, . 2, 6).
  • 1261594326 1262006812 1262417519 1262418847 1262418983 1262419114

    , .