| |
. . 30. : , 1999. . 625.
.

.6 ( ) ( ), ( ) ( ) , 2. , , . , , , , , , , , , VI . . . V . . .

, - . , , , . , .7 . , , :

* , ?

* - ? , ? , , ?

* ? ?

* ?

* ?

. ή ξενηλασία ξενελατεῖν : , . , , [Thuc. I. 144. 2; II. 39. 1];   .

; [Aristoph. Av. 1013].

( ) , , , , , [Plato Prot. 342 bd]. , , , , , . ,   , [Plato Legg. 950 b; 953 e].

, , , , [Xen. Lac. 14. 4].

2- , [Aristot. Pol. 1272 b 17]. , .

(IV . . .), - , [Theop. apud Schol. Aristoph. Av. 1013 = FGrH 115 F 178].

III . . . .8 [Hecateus Abderita apud Diod. Sic. XL. 3 = Phot. Bibl. 244 p. 380 a 7 = FGrH 264 F 6. 2]; , , , [FGrH 264 F 6. 4]. : ) , , - ; ) . , ή ξενηλασία - ; ξενελατεῖν, , ἐλαύνειν ἐκρίπτειν .

( III . . .), , , [Eratosth. apud Strabo XVII. 1. 19].   ἔθος.

, , 210 . . . , , , , , . , ,  ,  [ἐκ πάσης ἐξενηλατοῦντο τῆς Ἑλλάδος  Polyb. IX. 29. 4]. , , . , , , , .

, , , , , : , [ξενηλατοῦντες ἔνιοι  Dionys. Hal. AR. II. 17. 1. 12]  .

- (. 25 . . .  . 50 . . .), , [Philo Judaeus De specialibus legibus. II. 146. 1] (. ).

, , , , , [Joseph. Contra Ap. II. 36. 34]. . , - , , - , .

.9 . , , . . , , , . - , , - , - . , [Plut. Mor. 226 d]. , [ibid. 237 a]. (καὶ ξενηλασίας δ εἰσηγήσατο), [ibid. 238 e]. , ,   . [ibid. 527 bc]. , , , , , , -, , [ουδὲ ξενηλατοῦσιν  ibid. 727 e]. [idem. Lyc. IX]. , ,   [idem. Agis. X].

, II . . ., , , - [Aelius Arist. Or. XLVI. 292. 1720]. , , , .

, (κατὰ τὸυ Λακεδαιμόνιον νόμον), [Aelian. VH. XIII. 16]. - , . , , , ,   , , (. ).

.10 , , [ξενηλασία χρώμενοι ἐς πάντας  Philostr. Vita Apoll. VI. 20]. ,   ξενηλασίαις χρώμενοι [ibid.]. , , , , (ξενηλατεῖν) , , [ibid. VIII. 7]. , , , [Philostr. Epist. I. 28]. , , , .

III . . . , , , [ὁ θεὶς τὸν τῆς ξενηλασίαις νόμον κρίνεται  Apsines. Ars rhetorica. p. 356 (Spengel, v. I)].   , .

V . , , : , , , , , , ; , [Sopater Rhet. Scholia ad Hermogen. status. V. 27;   ibid. 30].

(V .) , [Hesych. s. v. ξενηλασία]; ξενελατοῦνται : [ibid. s. v.]. .

(X .) . [παρ οἰς καὶ ὁ τῆς ξενηλασίας ἔκειτο νόμος  Suda. s. v. διειρωνόξενοι]. ξενελατεῖν,   - ; , , , [Suda. s. v. ξενελατεῖν].

- , , (, ,   ) , . , .11 (, , ). , - , - . III . . ., , , ( ). , , . , , , ἐξενηλατούμεθα [.: Athenagoras Apol. Legatio pro christ. 24. 1], , .

, . , , , . , .

, , , , , , [Plut. Mor. 239 b]. , , VII . . .3

. . 520 ., , , , . . ,     . [Hdt. III. 148; Plut. Mor. 224 ab]4.

.12 , 499/498 . . . . , , (ὼ ξεῖνε Μιλήσιε, ἀπαλλάσσεο ἐκ Σπάρτης πρὸ δύντος ἡλίου  Hdt. V. 50; , ,   ). , , , , [Hdt. V. 51; Plut. Mor. 240 d]. , : ) , ; ) , 5.

- . ξενελατεῖν (, ,   ) , , . : , (σποδιᾶς γενομένης), [Suda. s. v. ξενελατεῖν]. , , , 464462 . . ., , [Thuc. I. 101. 2; Diod. Sic. XI. 63; Plut. Cim. XVI; Polyaen. I. 41. 3]. , , , 20 . , . , ? σποδιά, -, 6. , .13 . , , , , . , , , , [Thuc. I. 102; Diod. Sic. XI. 63. 2; Plut. Cim. XVII]7. , , , .

. . , , , - . , . . ?  . , ,   (πληγαὶ συχναὶ κατ ἄστυ)  . : ? (μῶν στασιάζετε;  Aristoph. Av. 10101013]. , , ,   ( 415 . . .)8. , , ( ), , [Aristoph. Lys. 11371146]. , .

, 431 . . ., : , (ἢν ξενηλασίας μὴ ποιῶσι) .13 , .14 ( 9 , ) [Thuc. I. 144. 2]. , 431/430 . . . , , (ουκ ξενηλασίαις) , , [Thuc. II. 39. 1]. , - , 10. , , , , , ( ) [Thuc. I. 146].

, , , , : , , , ( ) [τήνδ απορρίψαντες αἰσχρῶς Aristoph. Pax. 619625].

, , , , , [Plato Prot. 342 bd], , 11. , , , , , , [Plato Hipp. maj. 283 b]. , , , : , , [Plut. Mor. 239 c].

.15 33- , [FGrH 115 F 178]. , 33- (346 . . .), , . , , , 12.

, . , .

, , 13. , : , , , , [Plato Prot. 342 bd]; I . . . , [ξένοις ἐμβιοῦν οὐκ ἔξεστιν ἐν Σπάρτη  Nic. Dam. FGrH 90 F 103z 5 = Stob. XLIV. 41]; : , [Joseph. Contra Ap. II. 36. 4]; , [ξενηλασία χρώμενοι ἐς πάντας  Philostr. Vita Apoll. VI. 20]; V . . . , , , [πάντη μὴ εἰναι ξένον ἐν Λακεδαίμονι  .16 Sopater Rhet. Scholia ad Hermogen. status. V. 27]; , , [οὐκ ἐξὸν ξένῳ τινὶ ἀεὶ Σπάρτης ἐπιβαίνειν  Suda. s. v. διειρωνόξενοι].

, , , -, , , -, . . , , . , .

, , , , , , ,     .

,   , , . , , .

, , , : , , , [ἐπεμείγνυντο δὲ ὅμως ἐν αὐταῖς καὶ παρ ἀλλήλους ἐφοίτων ἀκηρύκτως μέν, ἀνυπόπτως δὲ οὔ  Thuc. I. 146]. , , [Thuc. II. 39. 1; .: V. 68. 2 74. 3].

, , , . IV . . ., - : , , [FGrH 115 F 178]. : 1) 14; 2) , , , .17 [.: Xen. Oec. XX. 27 sq.]15. , , , .

(III . . .) , (Λακεδαιμόνιοί τε ἐξελαύνουςι τῆς Σπάρτης) , [Chrysipp. fr. 12 apud Ath. XV 686 f  687 a]  , .

(III . . .) , , , , . , , , [Sextus Empir. Adversus math. II. 2021].

, , . , ,   . , , , , , [Plut. Mor. 226 d; 237 a; Lyc. IX]. , , , [idem Lyc. XXVII]; , 16 [idem Mor. 228 b]; , - [idem Mor. 228 de]. , , [Plut. Comp. Lyc. Num. II. 6]. II IV, . , ( , ), , . , , , , .18 , [idem Agis. X].

, [καὶ ξενηλασίαν τοσαύτην των Ἑλλήνων ποιησόμεθα, ὅσην οὐδ ἐν Λακεδαίμονι πω συμβᾶσαν ἀκούομεν;  Aelius Arist. Or. XLVI. 292. 1720].

, , , , , , , , , ( ; , ; , ; , , ; , ). - , ( personae non gratae).

, . , . .

, (ό τῆς ξενηλασίας νόμος), : , (II, IV X . . ) [Aelian. VH. XIII. 16; Apsines Rhet. Ars rhetorica. p. 356 (Spengel, v. I); Suda s. v. διειρωνόξενοι]. , , . , , , , . , , , , , . - . , , , , ,   ἱκετηρία  , . [Her. V. 51; , ., : idem VII. 141; Hom. Il. I. 15; Soph. Oed. Tyr. 3; idem Oed. Col. 923]. , , . .

.19 , , . , , , , 17. , , , , . , , , , ,   ,  , , 18.

, ,   , . , , . , , , , , . , , , , , , 19.

, , , , 20. , , 21. , .20 , - 22.

, , . -, : [ξένοις ἐμβιοῦν οὐκ ἔξεστιν ἐν Σπάρτη  Nic. Dam. FGrH 90 F 103z 5 = Stob. XLIV. 41]. -, : , [οὐκ ἐξὸν ξένῳ τινὶ ἀεὶ Σπάρτης ἐπιβαίνειν, ἀλλ ὡρισμεναις ἡμεριας  Suda. s. v. διειρωνόξενοι].

, , , . : ; : 23. 24. , , . , , , , - , , 25. , , , , .     , , , . , , , [Plut. Comp. Lyc. Num. II. 6]. (. . ) . .21 , , , . , , . III . . . ( )   , .

. , , 26. , . , , , , [κατά τε σφέας αὐτοὺς καὶ ξείνοισι ἀπρόσμικτοι  Hdt. I. 65]27. , , [Plut. Mor. 228 b; 238 e; Lyc. XXVII; Agis. X; Philostr. Vita Apoll. VI. 20; Apsin. Ars rhetorica. (Spengel, v. I) p. 356; Suda. s. v. Λυκοῦργος].

, VI , , 28. , 29. , .22 , V . . .30 14- , , , (ἐπίσταμαι δὲ καὶ πρόσθεν ξενηλασίας γιγνομένας) , [Xen. Lac. 14. 4]. , ,   , 14- 31  , , . , , , , 32. , , , ,   20- VI . V . . .

, , . -, . , , - , (. 680 .  . 640 . . .) terminus ante quem . -, 33- , - , . 33- , 346 . . . , , , (  )33.

, , ,   .23 , .

.

, , , 34. . , , .   [Thuc. I. 144. 2]. , ? , , - ? ,   -, , , , , [idem. II. 39. 1]. , . , , , . , , .

: , [Aristoph. Av. 1013]. , , .

, , - [Xen. Lac. 14. 4].

, [Plato Prot. 342 bd]. , , , . , : [idem Legg. 950 b]. , , [ibid. 953 e]. .24 , 35.

[Aristot. Pol. 1272 b 17]. , , , - [ibid. 1327 a 1118].

, [FGrH 264 F 6; Polib. IX. 29. 4; Strabo XVII. 1. 19], . [Dionys. Hal. AR. II. 17. 1; Aelius Arist. Or. XLVI. 292. 1720; Philostr. Vita Apoll. VI. 20; : Suda. s. v. διειρωνόξενοι]. , , .

. , ,   . ( , ) , , , . , , ( ) . , - . , VI V . . .  VI . . , , , , , , persona non grata.


A. V. Zaikov

Die spartanischen Xenelasien


.25 Im vorliegenden Artikel wird der Versuch einer systematischen Betrachtung der Informationen unternommen, die sich aus einer Analyse der sporadischen Zeugnisse antiker Autoren über die spartanischen Fremdenvertreibungen ergeben. Ursprünglich hatte der Terminus ξενηλασία die durchaus enge Bedeutung: Erlaß der spartanischen Behörden über die Vertreibung gewisser Personen ausländischer Herkunft aus dem Staatsgebiet. Später, zuerst in Platons Gesetzen, dann vollkommen eindeutig bei Hekataios von Abdera, erhält das Wort eine erweiterte Bedeutung, indem es sich von seiner spartanischen Grundlage löst und nunmehr Vertreibung, Verhinderung einer ständigen Niederlassung als Metöke und allgemein Fremdenfeindlichkeit bedeutet (bei Plutarch sogar Befreiung von einer unnötigen und gefährlichen Sache). Was die speziell spartanische Fremdenvertreibung betrifft, so handelt es sich bei ihr um ein Verfahren administrativen Charakters, das von den Königen oder den Ephoren gegen ganz bestimmte Personen in jedem Fall aus konkretem Anlaß eingeleitet wurde. Es gibt keinen seriösen Grund zu der Annahme, daß die Fremdenvertreibungen systematisch vorgenommen wurden und Massencharakter trugen. Andererseits besteht eine konzeptuelle Übertreibung in dem Versuch, die gegebene Praxis auf die Zeit vom Ende des VI. Jh. s bis zum Ende des V. Jh. s vor Chr. einschränken zu wollen: in einem solchen Versuch drückt sich das untergründige Bestreben aus, die Xenelasie auf den sogenannten Umsturz im VI. Jh. zurückzuführen und auf dieser Grundlage eine Politik totaler spartanischer Xenophobie zu konstruieren. Der spartanische Isolationismus darf nicht zu groß dargestellt werden. Die Xenelasien sind vielmehr als spartanische Variante des diplomatischen Brauchs der persona non grata anzusehen.


  • 1 .-. () . (), , .
  • 2 : A. Krebs. Xénélasia // Daremberg-Saglio. 1919. T. V. P. 10061008; H. Schaefer. Xenelasia // RE. IX. A 2 (1967). Col. 14361438 ( ); St. Rebenich. Fremdenfeindlichkeit in Sparta? Überlegungen zur Tradition der spartanischen Xenelasie // Klio. 1998. T. 80. S. 336359 ( , ). , : M. Nafissi. La nascita del Kosmos. Studi sulla storia e la societ di Sparta. Napoli, 1991. P. 267271, 350352; B. L. Thommen. Lakedaimonion Politeia. Die Entstehung der spartanischen Verfassung. Stuttgart, 1996. S. 77, 145146, 151.
  • 3 ; ., : . . .  // . . ., 1990. . 555. 24- (681 . . .). . .: . ., 1946. . I. . 213218.
  • 4 (521520 . . .), . . . , . 515 . . . (W. W. How, J. Wells. A Commentary on Herodotus. Oxford, 1998. Vol. II. P. 348); . 516 . . . (P. Poralla, A. S. Bradford. A Prosopography of Lacedaemonians. Second edition. Chicago, 1985. P. 76), .   . 517 . . . (P. Cartledge. Agesilaos and the Crisis of Sparta. Baltimore, 1987. P. 243 f.). .   . 520 . . .: G. L. Cawkwell. Cleomenes // Mnemosyne. 1993. Vol. 46.  4. P. 510. .
  • 5G. L. Cawkwell. Op. cit. P. 523. Note 35.  . .
  • 6A Greek-English Lexicon. Compiled by H. G. Liddell and R. Scott. Rev. by H. S. Jones. New ed. Oxford, 1968. s. v. σποδιά.
  • 7 , , . [Aristoph. Lys. 11371146].  .: P. Cartledge. Sparta and Lakonia. A Regional History 1300362 BC. London, 1979. P. 216221.
  • 8  .: D. Harvey. Lacomica: Aristophanes and the Spartans // The Shadow of Sparta. Ed. by A. Powell and S. Hodkinson. London, 1994. P. 3553; : p. 44.
  • 9 446/445 . .
  • 10 . . : H. Schaefer. Op. cit. Col. 1437; D. M. MacDowell. Spartan Law. Edinburgh, 1986. P. 115. , . , - . , , , , : D. M. Lewis. Rec. ad op.: D. M. MacDowell. Spartan Law // Classical Review. 1987. Vol. 37.  2. P. 232.
  • 11. . . .
  • 12. , , : H. Schaefer. Op. cit.  . : M. A. Flower. Theopompus of Chios. History and Rhetoric in the Forth Century BC. Oxford, 1997 ( : p. 2936); : . . II. . 140143.
  • 13. . . ., 1936. . 37; . . , . . . . ., 1958. . 99; . .  // . . 1: . ., 1983. . 210; . . . . ., 1993. . 232; . . . :  // . 1995.  2. . 18; H. Schaefer. Op. cit. Col. 1438; A. Biscardi. Diritto greco antico. Giuffre editore, 1982. P. 87; M. Crawford, D. Whitehead. Archaic and Classical Greece. A Selection of Ancient Sources in Translation. Cambridge, 1983. P. 117; P. Cartledge. Agesilaos. P. 50, 243 f.; I. F. Stone. The Trial of Socrates. N. Y., 1989. P. 127 f.
  • 14A. Krebs. Op. cit. P. 1007; . . , . . . . . . 99.
  • 15M. Nafissi. Op. cit. P. 268
  • 16 , , [Xen. Lac. VII. 3]. .: . . () // . . ., 1990. . 546.  .: E. David. Dress in Spartan Society // The Ancient World. 1989. Vol. XIX.  12. . 313.
  • 17. ,   .: H. Schaefer. Op. cit. Col. 1437. , , .
  • 18  .: W. W. How, J. Wells. Op. cit. Vol. II. P. 347353; M. Clauss. Sparta. Eine Einführung in seine Geschichte und Zivilisation. München, 1983. S. 2733; G. L. Cawkwell. Op. cit. P. 506527; S. Link. Op. cit. S. 5759; R. Osborne. Greece in the making, 1200479 BC. London & N. Y., 1996. P. 334336; L. Thommen. Op. cit. S. 8790.
  • 19. . 5.
  • 20 , , . . : Ch. D. Hamilton. The Ideology of Spartan Conservatism // Tne Ancient World. 1996. Vol. 27. 2. P. 151.
  • 21. . . :  // . 1987.  4. . 82; R. Flacelière. La vie quotidienne en Grèce au siècle de Périclès. Paris, 1959. Ch. 2 ( : Život v době Periklově. Praha, 1981. S. 40); H. Schaefer. Op. cit. Col. 1438; P. Cartledge. Agesilaos. P. 121.
  • 22. . (ad. Thuc. I. 144. 2) // . . . . . ., 1994. . 1. . 358; A. Krebs. Op. cit. P. 1007; D. MacDowell. Op. cit. P. 115; M. Nafissi. Op. cit. P. 267268; S. Rebenich. Xenophon. Die Verfassung der Spartaner. Hrsg., übers. und erl. Darmstadt, 1998. S. 138.
  • 23. : . . .  // : . , 1988. . 1929; .  // . VII . , , 1994. . 6366.
  • 24. .   πολιτογραφεῖν: J. G. Müller. Des Flavius Josephus Schrift gegen den Apion. Text und Erklärung. Hildesheim  N. Y., 1969. S. 348.
  • 25, .
  • 26A. Krebs. Op. cit. P. 1006; Benselers Griechisch-Deutsches Wörterbuch. Bearb. von A. Kaegi. 19. Aufl. Leipzig, 1990. S. 542, s. v.; . : H. van Effenterre. Il Problema delle istituzioni doriche // Le origini dei Greci. Dori e mondo egeo. Bari, 1990. P. 298 sg.
  • 27A. Krebs. Op. cit. P. 1006. , .
  • 28. . . . . . 232; .-. . (). ., 1998. . 40; H. Schaefer. Op. cit. Col. 1437; M. Nafissi. Op. cit. P. 269; S. Rebenich. Xenophon. S. 138. VI , . . . , : 1) . 194216; 2) . 7085.
  • 29B. L. Thommen. Op. cit. S. 135146; E. Herrman-Otto. Verfassung und Gesellschaft Spartas in der Kritik des Aristoteles // Historia. 1998. Bd 47. Hft 1. S. 33, Anm. 41.
  • 30P. Cartledge. Agesilaos. P. 243 f.; D. M. MacDowell. Op. cit. P. 115; M. Nafissi. Op. cit. P. 267269; S. Rebenich. Xenophon. S. 138.
  • 31 , , , 378 . . . 14-  . : F. Ollier. Xénophon. La République des Lacédémoniens. Lyon, 1934 (Introduction); K. M. T. Chrimes. The Respublica Lacedaemoniorum Ascribed to Xenophon. Manchester, 1948; E. Luppino-Manes. Un progetto di riforma per Sparta. La Politeia di Senofonte. Milano, 1988. P. 2032; S. Rebenich. Xenophon. S. 1435.
  • 32M. I. Finley. Economy and Society in Ancient Greece. London, 1981. P. 40; D. M. MacDowell. Op. cit. P. 115; P. Cartledge. Agesilaos. P. 406; S. Link. Der Kosmos Sparta. Darmstadt, 1994. S. 52; M. Nafissi. Op. cit. P. 267269.
  • 33  . . 3,  .: M. A. Flower. Op. cit. P. 153160.
  • 34A. Krebs. Op. cit. P. 1006; M. Nafissi. Op. cit. P. 267; S. C. Todd. The Shape of Athenian Law. Oxford, 1993. P. 171.
  • 35A. Powell. Plato and Sparta // The Shadow of Sparta. Ed. by A. Powell and S. Hodkinson. London  N. Y., 1994. P. 298.
  • 1264888883 1262418700 1262418541 1279264970 1279726861 1280142572

    , .