| | | ,
. .


( IX )

: . . 1: . . , , 1995. . 191209.

.191 . : , , , ,     , , , . , XVIII ., , , , - . , - XIII , , [21. . 138]; XIX . .  . , , . . , , , . , ; , , , . . , ; , -,   [2. . 53]. , [., , 14]. XIX . . , , , , -, [8. . 482]. . . [1a, . 191]. , . , , [4]. . ,   .192 , . , , , , , , , .

, ,   , , .

, , 23/24 . . . . , . , -, , , (. IV. 13). . .   , ; , (. . XXV. 9). , , , , , . , , . (. III, V. 7). , (otium) - (negotium). , , , . ; , , . , , . . . , , , , ( . IV. 9, 1142a 1619; X. 10, 1179 I) [1, . 42]. . , , , . .193 , , , (ego ipse vidi  , . . II. 150; VII. 36, 76 .) . .

. ( 52 . . .), (. . VIII. 162). 47 50 . , . . , , 5051 . , . , , , (. III, V. 3). 20 . , , , , , , . (   . . . 2, 8), . , , (. III, V. 5). 31 , 4070- . . , . , .   160 , , , , 50- , 60-. (68 .) , , , , 70- , , , . , .

, . , , , , . , , . , , (. III, V. 10). .194 . , . , , . , - . , , , . : , ; , . . (. . . 18). , (. III, V. 8).

79 . , . 24 ,   , . , . ,  ,  , , (. VI, XVI. 7). , . , ,   , , (. VI, XVI. 9). . , ,   , , , , (. VI, XVI, 10). , , , , , , .

, , , , .

, , , . .

, . , - . , . . , , ,   , (Mundum et hoc quodcumque nomine alio caelum .195 appellare libuit  . . II. 1). , , , . . IIIVI . , , . , (. . III. 3), , . .   (VII .)   (VIII), , (IX), (X) , , , XI   , . XIIXIX , XXXXVII  . , XXVIIIXXXII   , . , , , , , , .

res  , , , , ( medicinae, . . ), historiae  , , , , , observationes  , . res, historiae observationes  . res historia observatio , , . , - , , , , , . , , , , , , .

, , .196 (ἱστορία). , , . . , (ἐπιστήμη) [6. . 452]. -, , , , 1.   , . , , , , , [. 11]. , . , , , . , , .     .

, . ,   , , (. . . 24). . - , , , - [18]. . , , , (. . II. 5) [7. . 180]. , . , , .

, 2, .   , , , , , , . .197 : (vetustis novitatem dare), (obsoletis nitorem), (fastiditis gratiam). 3. , , , (. . . 12). , , , (. 13).

, , (utilitatem juvandi gratiae placendi [sc. praeferre]  . 6). , , , , (humili vulgo scripta sunt, agricolarum, opificum turbae, denique studiorum otiosis  . 6). , , , . Ἡ ἐγκύκλιον παιδεία , . . [13]. ἐγκύκλιον παιδεία  , . . , , , , , , (. 24), .   , , , , , (naturae sua omnia [sc. dare]), (omnibus vero naturam  . 15). (obscuris lucem [sc. dare]  . 15), - ́, summa historica [13. . 54]. , , , , (rerum manifestas indicare), (: . . XI. 8; XXXVII. 60). , , (. . . II. 72). . , 20 . 2 . (. . . 17).

.198 , , - , , , . , , . , , . - . , , , , ( ) (. . . 8). . , , , , , , , , ( ) . , , , . , .

, (. . VII. 48), (. . VII. 61). , , , , (quid veri esset haud facile discerni  . . VII. 76). , . , . , , : , (modo ne sit fastidio Graecos sequi, tanto majore eorum diligentia vel cura vetustiore  . . VII. 153).

, , , , sapientia  , , (sapiens, sapientissimi). , sapientissimi, , , , , , . , , . (ingenii praecipua) . , . .199 , [23]. [21. . 139], , , , .

. . [10, 22] , , . [16] . [19] .-. [12]. (totus in toto), (numen), (sacer) (. . II. 1, 2), , . , , , (aeternum, inmensum, neque genitum, neque interitum umquam  . . II. 1), (infinitus  . . II. 2). . (. . I. 57; . . VII. 140), , , (ἐκπύρωσις . . VII. 134). , (περὶ τῆς το῀ν παντὸς φύσεως) , , , ; ,   (τὸ δέ γε ὅλον καὶ πᾶν ὀνομάζω τὸν σύμπαντα κόσμον  I. 7) [22]. , , , . , I . . .  II . . . [10]. ,   , [3. . 17]. , , , . , , . , , (. . II. 83), , (improbitas) , , (. . II. 87): , , , (. . II. 85).

, , .200 (αὐτός ἔφα). , , II . , , (. . XXXVII. 59). , , . , , , .

, , [21. . 139]. , . : , -   , (mundum, et hoc quodcumque nomine alio caelum appellare libuit, cujus circumflexu degunt cuncta  . . II. 1)  :   , , (Ὁ δὴ πᾶς οὐπανός - ἤ κόσμος ἤ καὶ ἄλλο ποτὲ ὀνομαζόμενος μάλιστἀὺ δἔχοιτο, τοῦθἡμῖν ὠνομάσθω  . . 28). , , , . (Omne igitur caelum sive mundus sive quo alio vocabulo gaudet, hoc a nobis nuncupatus sit  . . 2. 45). , , : , , , , , (Omne igitur hoc, quidquid est, cui mundi coelique nomen indimus, unum id est, et uno ambitu se cunctaque amplecitur  . . I. 1). , , : cujus circumflexu degunt cuncta, , uno ambitu se cunctaque amplecitur . , , [9. . 116117]. . .   , (. 30), (. 28), . . [6. . 255], , , (mundum numen esse credi par est), .201 (. . II. 13). , , (. . II. 27). , , .

, - (. . XI. 56).

, , . , . (aeternus). (ἐκπύρωσις) . , (παλιγγένεσία). . , , (. . VII. 142). , -, . . , ; , ; (. . VII. 141). , , , .

(ἀρχαί), .   (στοιχεία) (πύρ τεχνικόν), .

. , , . . , , . , , , (natura exustionem terris denuntians  . . II. 236). , , (ignis terrestris), . , ! (tot locis, tot insidiis rerum natura terras cremat  . . II. 238). , , , , , , () (πύρ τεχνικόν) (. . VII. 156). , , ()  .202 , , , ? , ? , , , , , , , , , : , (ullum diem fuisse quo non cuncta conflagrarent), , , , , (. . II. 239). , , , , (exustio). , (ceterum aeterna caelestibus est natura  . . II. 30), ἐκπύρωσις, , .   , ,   , (τεχνικόν) , (ἄτεκνον) (. , . II. 15, 41). , (, . . II. 10) (. . II. 236 .), (. . II. 239), .

, , , , : , : , , (. . VI. 2, 9). , , , : , ; ; ; , , (. VI. 20, 15). , , .

  spiritus vitalis. . . . [25. . 155] , , , , , (. . II. 36, .203 91; II. 9. 24; . . . II. 69; V. 5. 15), (vis vitalis), (aer). , vitalis halitus, spiritus vitalis, , . .

. , , , . , , . . , , . , , , , . , , , , , spiritus vitalis. . , . . , . , (cognatio naturalis) , : , ,  , συμπάθεια, , ,   , , ? (. . II. 34). , .

, , , -, . , . (. . VIII. 76; . . XXXVII. 59).

. , . , ,   , , , . (ἀθαυμάσια) [20. . 331]. , (mirum) , .204 (desiderium et admiratio hominum) , ́ .

, (monstrifica) , . ( ,   , XI. 8) . , , , , . , (beluae) , , (II. 7; II. 2) , , , (multiformes animalium), - (VIII. 27).

. , (numen), (spiritus vitalis), , , , , (II. 208). , , , , , , (II. 235). , , , .

, , ; . - , [17. . 128]4. . , . ,   (. . II. 159)5. , , , ( ?) (Salve, parens rerum omnium Natura, teque nobis Quiritium solis celebratam esse numeris omnibus tuis fave  . . XXXVII. 205).

, , , .205 (. . . 28), . , .

, , . , . , . , , , . . , , , , - . , .

() , , , , , . , , , , , , , ,   , , , . , , , , , . , , , , , , , , , , ? , , , , - , , , ,   , ?  , , . , , , : , - . , (. . IX. 1618).

, , (XI. 5). , , , , , .

.206 .   , , -, , , ?

: [15()]. , 1- XIX . , , , , , , -, . . , ? , , ?

, . , (cuius experiendi cotidie occasio est) (IX. 183), , . , , , , , , , , . .,   , , . , , , . , , , , (τέχνη). , , . . . , , , , , . , ; . , , , , , , . , .207 , , , [11]. . : , , , , . . , , , , , ,   , . , ,   , ( . 669 a).

, , , ,   , . , , , , . ,   , , . , , , , , , , , . , , , (τόνος), . , , . , , , , , .

. IX .

.208

Pliny the Elder

NATURAL HISTORY
BOOK IX
TRANSLATION, COMMENTARIES AND PREFACE BY G. LITICHEVSKY


Translation of Pliny the Elders Natural history Book IX into Russian is published for the first time. This Book is devoted to sea and its inhabitants. It is one of the main sources on the history of ancient biology. The translation is followed by commentaries and preface. The translator states in the preface that Pliny was not only a compiler. He added his own observations to the information received from other authors. Various facts were systematized, according to definite theoretical opinion. Plinys theory has been formed under the influence of neo-Pythagoric and Stoic philosophy. A proof of Plinys stable scientific beliefs demonstrates his argument with Aristotle (NH. IX. 1617) on breathing of sea animals. Pliny accepted a significance of Aristotles works as the main source of actual knowledge on biology. But he couldnt agree with conclusions, based on finalist philosophy of the Greek scientist because these conclusions were contradicting with stoics doctrine on cosmic breathing  pneuma.



1. . . . ., 1982.

1a. . . . ., 1946.

2. . . ., 1985.

3. . . : . ., 1980.

4. . .  // . . ., 1985. . 559.

5. : . , . ., 1955.

6. . . . ., 1979.

6a. . .  // . ( , ) / . . . . ().

7. . .  // . ., 1985. . 1. . 106209.

8. .  // ., . . 2- . . 19.

9. Beaujeu J. Commentaire // Pline lAncien. Histoire naturelle. Lib. II. P., 1950. P. 115311.

10. Bickel E. Neupythagoreische Kosmologie // Philologus. 1923. Bd. LXXIX. S. 355369.

.209

11. Byl S. Recherches sur les grands traités biologiques dAristote. Bruxelles, 1980.

12. Caspar J.-W. Roman religion as seen in Plinys Natural History. Chicago, 1934.

13. Della Corte F. Enciclopedisti latini. Genova, 1946.

14. Geschichte des wissenschaftlichen Denkens in Altertum. B., 1982.

15. Hermann L. Sénèque et Pline lAncien // Revue des Etudes Antiques. 1936. P. 177181.

16. Hoffmann E. Zwei quellenkritische Beobachtungen: Das Prooemium zu Plinius Naturalis Historia II. // Socrates. Neue Folge. 1921. IX. S. 5262.

17. Kerferd G. B. What does the Wise Man Know? // The Stoics. Berkley etc., 1978. P. 177181.

18. Köves-Zulauf Th. Die Vorrede der plinianischen Naturgeschichte // Wiener Studien: Zeitschrift für klassische Philologie und Patristik. Neue Folge. 1973. VII. S. 134184.

19. Laffranque M. Posidonios dApamée: Essai de mise au point. P., 1964.

20. Kroll W. Die Kosmologie des Plinius // Abhandlungen der Schleswiger Gesellschaft für vaterländischen Kultur. Geistwissenschaft. Reihe. Breslau, 1930. III.

21. Lenoble R. Esquisse dune histoire de lidée de la Nature. P.

21a. Michel A. Les rapports de la rhétorique et de la philosophie dans loeuvre de Cicéron. P., 1960.

22. Mühl M. Okellos und der Aeltere Plinius // Philologische Woche. 1922. XLII. S. 11501151.

23. Piret R. Pline lAncien et la philosophie; Contribution à létude de la philosophie populaire romaine. P., 1935.

24. Reinchardt K. Kosmos und Sympathie. München, 1926.

25. Todd R. B. Monism and Immanence: The Foundations of Stoic Physics // The Stoics. Berkley etc., 1978. P. 137160.


  • 1 , . . . , , Naturalis historia . , ἱστορία , , , . res, memoria, fabula . , . , .208 , , ,   .
  • 2 oro, , , .   , . , , , .
  • 3 . . , , , , , [1a. . 191].
  • 4 (, , . 88), , , , -, (fr. 40: πολυμαθίη νόον ἔχειν οὔ διδάσκει  ), , . , : , De brevitate vitae, , [15]. . 65 . . ., .
  • 5 (inter crimina ingrati animi et hoc duxerim quod naturam eius (sc. terrae) ignoramus).
  • 1271868107 1288510914 1288638924 1336908391 1336909944 1336910703

    , .