| | | ,
. .

: . .
. . . , , 1972. . 773.
.

I

.7 , . , , , , , I . . . .

, ,     , . , , , , . , . , , . , : , . ,   , .

, , : . , , ,   ; , ,   . , , , , .

    , . , , , , ; , . .8 , , ; , , , , .   , ,  . , , , .

, . , . VIV . . .,   ; I . . ., .

VIV . , . , ; , ; . , , , . , , , . , IV ., . , ;   , , , ; ,   , , , ,   . , : , . . - ; ; .9 ; IV ., , , . , , , , ( , -1); , , .

. (ἀνὴρ πολιτικός), , ; , . V . . . , .

V . , : , , , , . , ,   , . , : . , , , , . , : . , : , . ,   -. : , , , ; ,   . , , : , .10 . , . , , , . , ,   (), (); , , , , 427 . . ; ; .   : , , . ., .

, . , . V ., , . , , , . : (πρακτικὸς βίος) (θεωρετικὸς βίος).   ;   , .   . : , , , .

.   . , , , - . , : , . ,   . .11 , , ,   . , , , , , . , -, , , , . , , ; , , . , . , , , . : , , , .

. , , . IV . . ,   . ( !  , , ), . , .

. . . , , . , , . , , . , , . , , , , . , , , , , . .12 , , . . , . , , , . , , .

, . , , ; , . : ,   . ; ,   ; , , () : . , . , , , ; , .   : , , , ( ) .

, , , , : . , , , - . , ,   , , . . .

: , . , .13 : , . , ; . . .

-, . ,   . , . , , , , , , , . , . , , , , , ; . :   ; ( - , ); . , ( : ), ( ),   . , , , , : , , .

-, . , , , . , , . , , .14 , , . , II . . .: (), , , . , , , . , , , , . ; , . , . , , , . -, , , , .

. , . , , . , , ; II . . . ,   ; , - ,   , . (II . . .) . , , ; , . , : ( .15 , , , 2), , , , , , ; , , . , , , ; , , 3.

: III . II . . . , , , - , . II . . .  , .

. , , . Vir bonus dicendi peritus  , ,  . , ,   . , , . .     .   , .   , . . 173 161 . . : , , .16 . , : 92 . ( ) , . , . , .

, , ,   . , . . : , , . (I, 8293) , 102 ., , , , , , , . , ; , . , I . . ., : ,   4.

, , , . (quaestio,  θέσις)  , : , , ?,  , , . , , : , , , , .17 , , , . .

, , . , , . , , . , , , .

, , . : . ; ; .   , .

II

, , , ; . , ; , . , . .

, ; , , - . ,   ,  . , , .

.18 , : 1) (ἐπιδεικτικὸν γένος, genus demonstrativum), 2) (. . : συμβουλευτικόν, genus deliberativum) ) (δικανικὸν γένος, genus iudiciale forense). ,   ,   . ,   ,   .

. (natura, ingenium), (ars, doctrina) (exercitatio). , (imitatio), , . : , (docere, probare; delectare, conciliare; movere, flectere). .

: (inventio), (dispositio), (elocutio), (memoria) (actio). .

1.   , ( , ) . . , .

: (causa, ὑπόθεσις) (quaestio, θέσις). : , , . . , , : (quaestiones cognitionis, : ?) (quaestiones actionis, : ?); ,   .

, (controversia)  , .   (status, στάσις). : (coniecturalis), (definitivus) .19 (iudicialis). , (an sit?): , , , , . , (quid sit?): , , , . , (quale sit?): , , , . , . : ( ,   ), ( , ), ( ). ( , II, 112), .

(disceptatio). (ratio),   (firmamentum), (iudicatio, κρινόμενον). (argumenta, πίστεις). : . (πίστεις ἄτεχνοι)  , , , , . . , . (πίστεις ἔντεχνοι)  , ; - .

: () (). (loci, τόποι); . , (loci ante rem), , (loci in re, circa rem, post rem). ( , . .  , , , , , , .), ( ? ? ? ? ? ? . .), , , , . , . : ) .20 , , , , . ( - -, , , , . .); ) , , . ( , , -, -! . .); ) , , . ( , . .). . , ; ,   ; .

(loci communes). , ; . : , , , , ( ) ( ). : .

2. , . : (prooemium, exordium), (narratio), (tractatio), (conclusio, peroratio). , , : , , (propositio,   partitio), (argumentatio, probatio, confirmatio), (refutatio, reprehensio), (digressio) . , .

: , . , , -, (. , II, 198201). . : .21 ( ), ( , ) ( ). : , . . , ; . : . . : , ,   . . : , . .; ,   .   ; , - , (, , II, 312, .). , , ; . , . : ,   ,   , . , () , (); , , . , .

3. , , . , , , , .

: (latinitas, ἐλληνισμός), .22 (plana elocutio, σαφήνεια), (decorum, πρέπον), (ornatus, κατασκευή). . . , ,   . , ; : (gravitas) (suavitas). ,   ,   ,   . ;   , . , : (vis), (dignitas), (sublimitas), (splendidum), (vigor) . ., : .

: , .

, , .   , . , : (urbanitas). . , - ; .

, -, , -, , -, . , , ( ) ( ), , ( ), . . :   (incisum, κόμμα),   (membrum, κῶλον)   (περίοδος; , .23 : comprehensio, circumscriptio, ambitus verborum . .: ., , , 204). ,   ; , . . , (): , , , . , ; ( ), ( ), (, , ) .

, . (σχήματα, , lumina : ) , , . , ; , , , . , , , , , , , . , , , . , , - , . ,   . , ,   ; , ,   . , , , , , , ;   , , ;   (, , .), ( .), ( , , .), () . . : , .

.24 , , . , . . . : , . (genus grande, sublime) , (genus tenue, subtile) , (genus medium) : ; (floridum). : (inflatum, tumidum),   (dissolutum, sine nervis),   (aridum, siccum). ,   ,   . , , . , , . : , .

4. . : . : - , , , . , . V . ; . , ; , , . ( ) , , , .

5. , , : ,   . ,   ,   ,   . , , . .25 . , , , , . , , , , ; , . , : , , , ,  .

, . , . . , : , , , , .

, . , I . . .   . . , . .   .   .

: , .   , .

III

, ; , , . , ,   , ,   , , .26 . , , , . , .

, . , , , ,  . . , .

. : . , . : , , , , . , . , , , 100 . . . ; , , , 63 . . . . , : , , , - , , .

. , , ; . , . , , , . . .27 , . , . (concordia ordinum) , , (consensus omnium bonorum) : . , . , , . , , ; , , . : . , , . , , ; ; , , , , , .

3 106 . . . , , . . , . , - , , , , , . -, , , . , : , , .   , , , ; , , ; ; , .   , ,   .28 . . . , , , . . , , ; .

, . , , . (, ) , . . , ,  , , . , , , , , . ,   , , , . , 77 . . : , , , , . : , , , 76 . . .

. , , , . : . , , . . ? -, : - , , .29 ; , , , - . -, : , , ; , , , , , (copia). -, : , , , ; , : , , , ( ),   . , .

70 , , , .   , , . , , . , , , , , . . 69 . , 66 . . , . ,   . 63 . -   . : , , , , . .30   . , . , . , . , .

. , , : , . , . : ( , 60 .). . , 63 ., , . 58 . , , . , ; , . , , , . , , . , : (55 .), (5451 .). , , : 52 .   , ; . - 51 . , .

, . 50 . , . , , , ; ; , . , .31 : . - -: , , . ; ; , . , , ; 48 . . , . , 47 . , .

, , . : , -. :   . : . : . : 46 . , , , . 45 . , ; . , .

. , , , , , ; , -. , , , , , . . , , , , , ; . , , , , ; .32 , , . , , , : , , , , , , , , , . , , , ; , , , , . , .

46 ., . ( ) , -, . 4544 .: 45 ., , ,   ,   : , , , , , , , , , . , , . : , ,  ( , XII, 52, 3), , . : , , .   , , : , , , .   : , , (, , , ), , .

.33 44 ., , . . , , - ; . , , , ; , , , ; , . , , , . , ; , , . , ; . , , .   : , 4443 . , ; . 43 ., ; . ; ; ; . , . 6 7 43 . . ; , . , -  5.

IV

, , : -,     , -, .34     . , . 55 . . .  , , , . . 54 ., , . , , . , .

, , ,   , ,  , , , , .

: , , , . , . , ,   , , , , . (princeps rei publicae), (rector), (moderator), (tutor et curator rei publicae)  . , , , .   . V , , , . , , , , , , , ,  (V, 1, 2). .35 (V, 9, 11); , , , ( ; . , III, 55).

, , ,   , vir bonus dicendi peritus, , , . , : , ; , , .

, , -: , , , , , , , ( , III, 138139) , , ἀνὴρ πολιτικός. , , , : , , , , , ( , II, 126130). , , , , , ( , III, 5673). .

, , . , , . , . , ? , ; .36 ! , , , .

, . , : , , , , , - . , , : , , ,   . , .

. , , ,   , . : , , , ,   . , , , , , ; . , , ,   ,   . , , ; , , . , ,   , . , , , , , , , ( , I, 67; III, 78). , -, , .   , ; , , , .   .

, , , , , . .37 ,   ,  .   , -   . , : , , . , , , . , : , , . . , , , . . , . : . ,   .

, , . . -, , ( ): (I, 5). -, , , , , , . -, , . : , , , . , : 92 ., . , , (III, 9394).   91 . . ., .   , .

, , : -, , , -, . .38 ,   . 49 ; ( 95 .) ( 92 .). : , (119 .), (106 .), , (95 .); 91 . , , , (III, 16). ( , , , ) , . , : , , , , (II, 197204). , (III, 10). , . (I, 45; II, 365; III, 75), ,   ; , - (I, 94, 206); ,   ; ,   ; ,   ; , . , , , . , ,   , (II, 1); , -, .

. ,   . 33 , , - , . , .39 , . : , -, ( ), , -, , . ,   . . , 88 . . ( ) , 75 . ; , (I, 26)  .

, . ( 117 .), :   ,   . (I, 39, 165), , (I, 3544). . (147150). I ; ,   ; ,   . , , , ; , , , , , , . , . , , . .

: , , , , , . .40 6: , . , , : , , , . , . , , (I, 28); , (III, 228230), (, , ); , , . : (IV, 16, 3). , , , ; , , , , . , , . , : , , , . , , ; , , . , , , , .

  . , , , ( : τεχνολογία, ). , ,   , ,   . , , .

.   . .41 : . . , : , , . , , , , , .

.   ,   , , ?  :   , , (I, 620). : ? , : , . . (I, 3034). : , (I, 3544), , (I, 8095). , : -, , , - , (I, 4573). , , , , ; : , , - , . , , , .

, ,   . : ? .   , , (I, 107159). , , . . .42 , , , (I, 166203). , , , , . (I, 207262). , , :   , . , , ,   ; , , ; , , , , , .   , , . : , ,   . , : . . , , , , : , , , , !

,   , : ? , , ; : , . . , ; (I, 107110). . . :   , ,   (ars) (studium) (I, 133135), ( ) .43 , , , (I, 146). , , , , , .

(II, 2838): , , ,   , , : , , , . , . , , (II, 47); , , , ., , ,   ,   . . (II, 7983, . 326); , , , (II, 100); , (II, 108109, 117118) . . ; (II, 150). , (II, 9098)  : , . , ; , (II, 7576).

, , : (θέσις) , (πρέπον) .   , -, ; , , .44 , , . , .   , , , (II, 133141). , , (II, 114, 186, 205 .). : , , .   , (II, 216217): , , , (II, 216290). , . , , .

, , , - . , , . , . .

  . , . . (III, 56108): , , . (III, 120143) :   ,   , . , , - . , .45 : , , (III, 54, 74, 83, 90). , , , , , (III, 82, 126131, 189). , , (I, 79, . 95). , , , . , , , .

,     :   ,   , , , , . (III, 54, 75, 92), , (III, 197), , , , (. I, 146).   . .   , , , ; , : , , . , (III, 173198): , ; . ; .

: , . , . : , ; , , , , .46 ; , , , , (III, 145147).

. 7. (θετικώτερον)8. : ( , ) ; , 9. , , ; .

V

, , . , . , , , . , , . , , .

46 ., . : , , , . , , : 46 . , , , . .47 , , .   .

, . , , . , , , , . , , , ; , , , . - ; .

, , , .

, :   VIV . , ; . , , . .

, , : , , , , , , . , . , , , ; , , . ,   . , , . . , .48 . , , . , , .

. , : , , , ; , , , . , , . , , , . , , ; , , , , . , ; , . , , , ( , ), , . .

. , , , ; ( , , ). . , , . , : , . : ( ), .49 ( ) . , ,   , ; , , . , , . , . 10: , , , , , , . , , , , ,   , , ( ) . : , , , , , , ( ); , 11.

, . , . : 47 . , , , , . , . 46 .: ,   .   , . : , .

, , . -, , . , ,   , . , ; -, .50 ( ) , . ,   : . . , , , . , . .

  , , : (   , 24    ).   , ; , .

:   ( ) . , : (5360), (6180), (81102), (103138), (139200), (201233), (233329). : ( 50 .) , . , , : , . , , , , ; - (-, 117121; , 169172; , , 265269),   . .51 (2638) (3951). ( , . .). ,   (183200).

,   . . : -, , (, , ,   . 244 297); -, , ,  , .

, , , . , , (165); , , , , - . : ,   , (. 160, 164), (. 99, 205). , , . , : , ,  (104  ). , , , , , . ,   . , , (   66, 75, 89, 90) ( , ,   81, . XII, 5, 3); (58), (160, 172), (72). : , , . .

- . , .52 . , , . , . , , ,  (, 23). . , ,  (319).   .

- . . :     (22, 92, 98, 110, 125 .),   (112, 165, 178, 268 .),       (139141, 202),       ( ),     (144145, 202203, 274); ; , . , . , , : , , (89); ,   (215); ,   (202203) . . (159162, 194198 .). , , ; , , , , .

, , .   , , , . , , : (108, 210, 211, 213), (170, 171), (101, 104, 114, 245, 263), (81, 94, .53 175 .) (213214).   , . ; , , . ; . . , ; , . , ; , ,   , , , . , , ,  . , (161162, 322); (123, 140, 150, 190, 254); , ( , ), , .

, . ,  , (6973, . 2636 296). , , ; , , , (69; , , , , 169).   , . , , ; , , , : , .

.54 . : , , , ; , , (6370). , : , , , , ,   , :   , (183200). , : , , : , ; , , , , ; : , , (283291).   ,   .

, , ,   ; ,   . , ; , , . , (106); 110 . 90 ., (127128, 205, 304); 52 ., (243, 324).

  - , , . , , , , , , .   , (45). , , .55 , , . , , , , (7, 157). , , ; , (157, 251). (227, 266, 288, 307, 311), (250251), , , , (266, 329).

, , , , . , ; , , , , (14). , , , ; ; , , , (329333). , .   . , , .

VI

, , , , , . . 12; , , . , .56 , . , , ,  , , , , (, 1, 3, 52, 174). , . , -, 46 . .

  , . , ,  , , (III, 85). ; . (2, 3, 7, 17, 43, 52 . .), , (810, 101), : , : (18, 19, 33, 69, 100). , : , , , , (43, . 55, 97); , , (112, . 117, 123). .   ,   , , , , .

. , . . . : , , , , .57 , . , , . ,   , , . , .

. , .   : , , :   ,   (132).   -: , ,     ; (3360). : , , (61139).   ;   (140167). , , ,   (, , , ) , (168237). (237238) . . , (16). (3336). , , (61). : , ? (140148). , , , , , , (168174). , : , , .58 , , , . , , , , : , : (1119, 2032) (113120, 75112).

, :   ,   ; , . , . : , , , , .   ; (., , 8790).

, . : , . , . : ,   ,   . (πρέπον, decorum); , , (7274). , : , . , ; .

: , , , - . , . , , , , .59 , , (2223, 100101). (101103, 107108). , , . , , , (23, 2829, 234). , . (20) , : , , , . ad hoc. ,   : ( ,  7590),   . , : , (24, . 235).

, , , . , , , . , , , , (, 316). , , , (, 107). , , (2527), : , .

, , : (1117, 113120). , , , , , , , : , .60 , (12). , , : , ( , ), . , , .

    , .   (125127). (128133), . .   , . , , . , , : , , , (103). : , ; , , (132).

, (149162): , , (162). , . , , : , , , ? ,   .   ? : , . , , , , . , , , ; .61 , , , , , . , ; , 53 . .     (, ). , , ( : ); .   ;   ; ,   , (159). ,   , .

, , , , . , (, , ) , . ; , , (172). : , , , . , . , , , . , , , . , , (210, 214, 223 .). : ,  174, , ,  179, . , , . . , .62 , , , , , , . . - , : , , ; , , ? ; , , , .

, . . , , . , , , (35, 148). , , , , ,  . , (, , ) , , : , . ; , , , (35). , . 13. , .

, , , 14, 15. , ,  16.63 , , . , , , , , , - ; , .

-, , , , . , (26 110111),  . , , , . , , ( ,   , 14). ; . , , , . , , -, , : , , , , , , , . : , , ; , . , . , ( , 6, 1112).

. , . - , . , , , , (289); , (11); , , : (II, 3).

, , , . : , , , , , , , ( , XIV, 20, 3). , .64 , ( ) : ,   . , , , , , , ; , , , ( , XV, 1, A, 2). , ; . , , .

VII

, . . : , , ; , . , ,  , , : , , , , , ,   ,   ,     17.

. -, , . , , . , , , (I, 28).   , ,  .65 . , .

, , . , , . .

, . , . I . . .  . - , , , , . , . , , , , . .   ; , , . ,   ; . , , , I . . . , , , , , .

. , - , , , , . . , (, ); , .66 , , , , ; , . , .   .   , , , , - . ; , ,   ; , , , . ; , , , ; , ,   .

, : . , , : , . : , . , . , , , , -, .

,   . , : , (, , , ), , .67 . , . , , . , , . , I . . .  ,   . .

I . . . , , , . , . : ,   . . , . , : , ,  .

, , . , , :   . , , ; , . Vir bonus dicendi peritus  , , , , , . , ; , . , ; , , , . X . , , : , .68 , :   , , : , . : , , , .

. , , , , , . , , , , , -; , , .   , . .,   , , . , , (9 12   ), , (XII, 24), . ,   ; ,   . ,   ; .     , ,   , - , . , . ,   . : ,   .

, . .69 , : . ,   ; , . , , , , , , , .

. , -, 100 ., . , . , , : , , , . , : . ; , , , , , . , .

75 ., .     , , . : , , , , , , , , . , , . , , , ; , , , .   , ?  (. . ) . , : , , , : , , , ; . : .70 , , , , ; , , ; , , , , . ? , , , ( ), . , , . , , : , . , , . , . , .

  . , . ( ) . : ; , , , , , . , ,   : . , . , . , : , , . , , , , , . -  .71 , ; , .

,   . ,   . ; , . : - , , . . , , . , , , , . . , , . , - , . , , XV .

, , E. Norden. Die antike Kunstprosa: vom VI Jh. v. Chr. bis in die Zeit der Renaissance, III, Lpz., 1898 ( 1958 .). . . . , . 2 (. 3. ., 1911).

H. v. Arnim, Leben und Werke des Dion von Prusa, B., 1898 (Sophistik, Rhetorik und Philosophie in ihrem Kampf um die Jugendbildung, S. 4114). , U. v. Wilamowitz-Moellendorff, Asianismus und Attizismus, Hermes, 35 (1900), 152. H. I. Marrou, Histoire de léducation dans lantiquité, Paris, 1948; A. Gwynn, Roman education from Cicero to Quintilian, Oxford, 1926.

.72 : R. Volkmann, Die Rhetorik der Griechen und Römer, 3. Aufl., Leipzig, 1885. : . , , , 1891. , : H. Lausberg. Handbuch der Literarischen Rhetorik: eine Grundlegung der Literaturwissenschaft, III, München, 1960. ; W. Kroll, Rhetorik, Realencyklopaedie der Altertumswissenschaft von Pauly-Wissowa, Supplbd. 7 (1940), 10391138.  . . . . . , ., 1936, : . -, , . 147167. C. Causeret, Étude sur la langue de la rhétorique et de la critique littéraire dans Cicéron, Paris, 1886.

. . -, . 75 (1903) . , , ., 1880 1914; . , , ., 1878. M. Tullius Cicero Realencyklopaedie, Hb. 13a (1939), 8271274; . F. Klingner, Cicero ( . Römische Geisteswelt, 3. Aufl., München, 1956); E. Ciaceri, Cicerone e i suoi tempi, III, 2a ed., Milano, 1941; M. Maffii, Cicéron et son drame politique, Paris, 1961; R. E. Smith, Cicero the statesman, Cambridge, 1966; K. Kumaniecki, Cyceron i jego wspólczésni, Warszawa, 1959. : W. Kroll, Kultur der ciceronischen Zeit, III, Leipzig, 1933.

A. Michel. Les rapports de la rhétorique et de la philosophie dans loeuvre de Cicéron: recherches sur les fondements de lart de persuader. P., 1960 (768 ., ). L. Laurand. De M. Tulli Ciceronis studiis rhetoricis. P., 1907, G. Curcio. Le opere retoriche di Cicerone. Acireale, 1900. W. Kroll. Studien über Ciceros Schrift de oratore, Rheinisches Museum, 58 (1903), 552597, Cicero und die Rhetorik, Neue Jahrbb. f. d. klass. Alt., 11 (1903), 681689 ( , ). M. A. Grant a. G. C. Fiske, Ciceros de oratore and Horaces Ars poetica, Madison, 1929 (Univ. of Wisc. Stud, in lang. a. lit., no. 27); .73 Ciceros Orator and Horaces Ars poetica, Harvard studies in classical philology, 35 (1924), 174. J. Perret. A propos du second discours de Crassus, Revue des études latines, 24 (1946), 169189 W. Steidle. Einflüsse römischen Lebens und Denkens auf Ciceros Schrift de oratore, Museum Helveticum, 9 (1952), 1041.

J. F. DAlton. Roman literary theory and criticism: a study in tendencies. London, 1931; J. W. H. Atkins. Literary criticism in antiquity, III, London, 1934. P. Giuffrida. Significato e limiti del neoatticismo, Maia, 7 (1955), 83124; A. Desmouliez. Sur la polémique de Cicéron et des atticistes, Revue des études latines, 30 (1952), 168185. ,  . A. Dihle, Analogie und Attizismus, Hermes, 85 (1957), 170205.  . J. Haenni. Die literarische Kritik in Ciceros Brutus, Freiburg, 1905; G. L. Hendrickson. Literary sources in Ciceros Brutus and the technique of citations in dialogue, American Journal of Philology, 27 (1906), 184199;   E. Schlittenbauer. Die Tendenz von Ciceros Orator, Neue Jahrbb. f. Philol. u. Paedag., Supplbd. 28 (1903), 183. K. Barwick, Das rednerische Bildungsideal Ciceros, Berlin, 1963 (Abhandl. d. Sächs. Akad. d. Wiss., Philol.-hist Kl., Bd. 54, H. 3); H. K. Schulte, Orator: Untersuchungen über Ciceros Bildungsideal, Frankfurt a. M., 1935, .

: J. Cousin, Études sur Quintilien, Paris, 1936;   A. Michel, Le Dialogue des orateurs de Tacite et la philosophie de Cicéron, Paris, 1962.

,  . .

.


  • 1, 121.  .
  • 2, 113; . , II, 17; , II, 145
  • 3 , IV, 7.
  • 4 , I, 3, 9; . , I, 11.
  • 5, , IV, 20.
  • 6 , I, 9, 23:   , , , 
  • 7 , XIII, 19, 4 ( 45 .).
  • 8 , III, 3, 4 ( 54 .)
  • 9 , I, 9, 23.
  • 10 , 18.
  • 11 , XII, 10, 12.
  • 12 , VIII, 3, 6.
  • 13 : , ( , VI, 7, 4).
  • 14 , XII, 6, 3.
  • 15 , XII, 17, 2 (, ); XV, 20, 1 ().
  • 16 , VI, 18 ( ).
  • 17 , II, 12.
  • 1339519394 1303312492 1303308995 1346682402 1346700017 1346700967

    , .