| |
. . .

1

: . ., , 1940, 1 (10). . 5268.
. .

.52 . Agrorum qualitates sunt tres,  ,  una agri divisi et adsignati, altera mensura per extremitatem comprehensi, tertia arcifinii qui nulla mensura continetur (Front. 1, 3). Agri divisi et adsignati, , , . Agri mensura per extremitatem comprehensi , (Front., 4, 3). , arcifinii agri :   , , , . . (Isidori Lachmann, 369, 15. . Front., 5, 6). , agri ( agri) , divisi . (Hyg. Grom., 198, 7) 2, stipendia (ager per extremitatem mensura comprehensus), , ager occupatorius (ager arcifinius). ager divisus et assignatus, .53 , . : -, (ager limitatus), -, (ager per strigas et scamna divisus). , 3. . (Front., 33, 7), , ; , , decumanus ( decimanus) maximus, , , cardo maximus (Front., 28, 6). , , . , , 4. Decumanus maximus (dextra et sinistra), cardo maximus  (citra et ultra) (Front., 28, 9).   dextratacitrata, sinistratacitrata, dextrataultrata sinistrataultrata. ( 240 20 ) , decumani cardines. , decumanus maximus , decimani limites prorsi, , ,  cardines limites transversi5. dextrata sinistrata,   citrata et ultrata.   . , 200 , 400 , . Actus  . , 12 ; 144 . . 120 ., , , , (Colum., 2, 2, 27), , , , , (Plin., N. H., 18, 3, 3). . ,   120 ,   240 6. 200 , , . , , , , , , . . . Centuria,  ,  in agris significat ducenta jugera, in re militari centum homines Centuriatus ager in ducenta jugera definitus, quia Romulus centenis civibus ducenta jugera tribuit7. Centuriis,  ,  vocabulum datum est ex eo. Cum antiqui [Romanorum] agrum ex hoste captum victori populo per bina jugera partiti sunt, centenis hominibus ducentena jugera dederunt8. , 200 , . Centuriae autem,  .54 ,  non per omnes regiones ducenta jugera obtinent, in quibusdam ducenta dena, quadragena9. 21 20 ,   24 20 . (Hyg., 170, 19). , , 200- : , 25 16 , qua mensura jugera ducenta quidem includuntur, centuriae quadratae non exprimuntur10.

ager divisus et assignatus, .   (. . ) , . -, , , , ,   decumanus maximus cardo maximus  . , . , , striga, , ,   scamnum11. (Hyg. grom., 206, 11), , -, , . . 200 12. per striga et scamnas divisio, , , 1 decumanus 1 cardo, decumani cardines : ( decumanus cardo) ( ), rigores. , , : ager divisus et assignatus.

, ager , ? 13, - , , (immunes), a scamnatio et strigatio , . , , ager vectigalis, : multi hujus modi agrum more colonico decimanis et cardinibus diviserunt, hoc est per centurias, sicut in Pannonia: mihi [autem] videtur hujus soli mensura alia .55 ratione agenda. Debet [enim aliquid] interesse inter [agrum] immunem et vectigalem (Hyg. Grom., 205, 1). , mos colonicum, . . , , agri vectigales . , agri vectigalis. , scamnatio strigatio , . , , Suessa Arunca (Front., 2, 1). Libri coloniarum14. , , , , 15. , . , , , , , . , agrimensores 16. , , , ager colonicus , . , , , , . , , , immunes , , , , , , immunes . , , , , . , , immunis, , strigatio-scamnatio , , 17. , , Libri coloniarum18 . Libri coloniarum, ager per strigas et scamna in centuriis assignatus, ager per centurias et scamna assignatus19.

.56 , . .   . forma, 20. : decumanus ( ) cardo ( ). , , decumanus, , cardo, cardo, : dextra decumanum tertium ultra kardinem secundum, : D. D. III. U. K. II. , decumanus, cardo, cardo, : sinistra decumanum decimum citra kardinem quintum, : C. D. X. C. K. V (Hyg., III, 17).

, per centurias limitatio, per strigas et scamna divisio, assignatio , . divisio assignatio , . Divisi et assignati agri,  ,  non unius sunt condicionis. Nam et dividuntur sine assignatione, et redduntur sine divisione. Dividuntur ergo agri limitibus institutis per centurias, assignantur viritim nominibus (Sic. Fl., 154, 9).

( ) , , . viritim ( ) . . (sortes), , (). , . : , (acceptae), (Hyg., 113, 1). , , , , 21. , (acceptae), : , (Sic. Fl., 156, 9). , : , (Sic. Fl, 156, 13). . (viritim) -. , , , (Hyg. Grom., 199, 14). , consortes22, , , species (, , , .) . Orange, , .57 708 . (46 .) . , , :


Varius Calidus XX jugera
Apulei Paula XLII jugera
Valerius Secundus IV jugera23

deductio ; II . . , , , , , , 24.

(accepta) . , , . , accepta 66   6, 15 45 (Hyg. Grom., 204, 7). , , - L. Titius ,   25. , , , , 26.

, () , , , , ager divisus et assignatus.

Zum römischen Bodenrecht27 , , . , . ager privatus, , , . , Flurgemeinschaft, XII , . , , , , , - 28. . , , .58 .

agrimensores, ager divisus, , limes () . Omnes enim limites,  ,  secundum legem colonicam itineri publico servire debent (Front., 24, 6). Limites omnes,  ,  non solum mensurae sed et publici itineris causa latitudines acceperunt29.   decumanus maximus cardo maximus 20 (Hyg. Grom., 206, 9), 30; limites decumanus cardo, actuarius quintarius, 12 , , linearii, subruncivi, 8 (Hyg. Grom., 168, 8). , ex collatione privatorum. . ager strigatus et scamnatus decumanus maximus cardo maximus, limites   . rigores. , rigores ager scamnatus , limites ager limitatus, 31, , 32, (98, 9), rigores , , , . , (206, 7), rigores ager scamnatus , limites linearii , , , , . scamnatio, (Front., 4, 1), , (forma) (, ) , (Front., 3, 1),   per proximos possessionum rigores, : , ( ) . , , , , fines. , (, ). . ,   limites rigores. , (). (Front., 13, 7), controversia de modo in agro adsignato, , , . , , .59 , sors 33. . , , , : huic enim universitati limes finem non facit, etiam si publico itineri serviat. , , , . , limes, , ,   via publica. ,   finis  , , ́, , . . (fines), : saepe trans viam aliquas possessores particulas habent (Sic. Fl., 145, 19). , , 34.

, limites  fines  , , 35. Limes rigor , , , finis ( ). , limites rigores agri divisi et assignati, fines (Sic. Fl, 151, 17). limites rigores , , fines , , . XII finis (Front., 37, 23), , , , . finis 56 pedes36, limites rigores, , 8 pedes. , hanc latitudinem vel iter ad culturas accedentium occupat, vel circumactus aratri (Hyg., 126, 4, . 127, 13). finis 2½ 3 pedes (Sic. Fl., 144, 18), 37. , fines , (Sic. Fl., 152, 1). , , fines38, , , fines , . , , fines ( 5 6 pedes), , , , , 39. fines, ( ), Flurzwang ager divisus et assignatus. .60 : Praeterea et in multis regionibus comperimus quosdam possessores non continuas habere terras, sed particulas quasdam in diversis locis, intervenientibus complurium possessionibus; propter quod etiam complures vicinales viae sint, ut unusquisque possit ad particulas suas jure pervenire40.

, , agri occupatorii, , , (Sic. Fl., 138, 13). arcifinii, . . , (ibid., 138, 11). (ibid., 138, 15), . (ibid., 138, 18) , , . - , Flurzwang , ad particulas suas jure pervenire. , , agri occupatorii , (Sic. Fl., 146, 6).

agri occupatorii , ( , ), . , , 41. , , Lib. coloniarum (211, 6) ,   , .

, , ager divisus . , , , continuae possessiones et adsignantur et redduntur. , , , , , (Hyg., 130, 4). , , , (Hyg., 121, 7). , , , , ? , , fundum illum, jugera tot, in singulis jugeribus tantum (Hyg., 132, 14), , .61 fundus . fundus forma censualis, . . , . Forma censuali cavetur,  ,  ut agri sic in censum referantur: nomen fundi cujusque, et in qua civitate, et in quo pago sit; et quos duos vicinos proximos habeat (Dig., L, 15, 4 pr.) . . - forma censualis , , . . casae litterarum. casae litterarum, , formae, . (, , ), , , quattuor limites fundum continent42. , , 43. , , , , , . , , , , , , ; , , 44. ; , ager divisus et assignatus. , , , - (Hyg., 132, 4). , . , , acceptae sortes consortes45. , fundi . fundus pro indiviso fundus communis (Lachmann, 277, 12; 278, 19. . Sic. Fl., 161, 22). , , , . , , , ager occupatorius, , (, , , ) ager quaestorius  emendo vendendoque aliquas particulas ita confuderunt possessores, ut ad occupatorium condicionem reciderint46. confusio , , -, .62 , , -, , , .

Ager divisus et assignatus , , , , , , (falx et arater exierit)47. divisio , (, , ), (Sic. Fl., 156, 1), . . loca relicta (Front., 55, 23). , , , ;   . extraclusa. Ager extraclusus est qui intra finitimam lineam et centurias inter jacet,  ;  ideoque extraclusus, quia ultra limites finitima linea clauditur48. loca relicta extraclusa , ,  subseciva, . . divisio . Subseciva est,  ,  quod a subsecante linea nomen accepit [subsicivum]. Subsicivorum genera sunt duo; unum quod in extremis adsignatorum agrorum finibus centuria expleri non potuit. Aliud genus subsicivorum, quod in mediis adsignationibus et integris centuriis intervenit49. Subsecivorum diximus hanc condicionem esse factam,  ,  quod silvae et loca aspera in assignationem non venerunt (Sic. FL, 163, 15). Libri coloniarum, subseciva  , in mensuram non venerunt50. , , subseciva ager arcifinius, qui nulla mensura continetur. , , subseciva . , , . , relicta subseciva51. subseciva ager occupatorius. extraclusa, haec plerumque proximi possessores invadunt et opportunitate loci invitati agrum obtinent52. , , subseciva ,   . ) pascua publica communalia (Front., 48, 23), ager compascuus. , compascuus ager apellatur, qui a divisoribus agrorum relictus est ad pascendum communiter vicinis (Isid., Etym., 11, 23). , , , proximis possessoribus nomine compascuorum , in commune haberent (Hyg. Grom., 201, 13). , haec fere pascua certis personis data sunt depascenda tunc cum agri adsignati sunt53. compascua , (Sic. Fl., 152, 12). , .63 , fundus . : Est et pascuorum proprietas pertinens ad fundos, sed in commune; propter quod ea compascua multis locis in Italia communia appellantur54. ager compascuus (Cic. Hor., 12), ager compascuus pascua publica, , .

Ager compascuus, 55, , , (Hyg., 111, 5). ager compascuus , , . , (immo proprias quasi vicinorum, ) (Sic. Fl., 152, 13), , , , fundi, . ager compascuus pro indiviso, , subseciva. , ager compascuus subseciva. - ( ) ( ) fundi. , ager compascuus - 56. , , , . , , Suessa Arunca, possessores fundi (Front., 48, 10). , , , aliquid silvae. Ita fiet,  ,  ut alii sibi junctas silvas accipiant, alii in montibus ultra quartum forte vicinum (Hyg. Grom., 203, 20). , , fundi , fundi. , . Comperimus vero,  ,  in aliquibus regionibus et pascua et silvas assignatas esse, adscriptumque in formis ita, illi [et ille tot] silvas et pascua jugera tot (Sic. Fl., 163, 17).

, , divisio et assignatio, , -, , , -, .64 , ager compascuus, ager compascuus . , , , , . , , , . . . Ager divisus et assignatus , . The English village community , , , . , , , 57. , , , . ager divisus et assignatus  , . , , ager compascuus. ἐπιβολή, , de migrantibus , 58. , - . , ager compascuus sui generis: , , , , , pro indiviso.

, , ager divisus, . . , . , ager per extremitatem mensura comprehensus ager arcifinius, . , () - , .

, . , , , , ager divisus et assignatus, 59. , , , .

.65 . ager publicus. , , ager publicus. , ager publicus . , locatio, ager quaestorius; , ager occupatorius, . ager publicus? , , .     ager divisus et assignatus. , , , , . , , . agri redditi. , vacuae centuriae, quae in assignationem non ceciderant , redditae sunt eis ex quorum territorio agri sumpti erant, . . , aut vendiderunt aut vectigalibus subjecti habuerunt (Sic. Fl., 163, 5).

, , redditum, , commutatum pro suo, , , particulas quasdam agrorum in diversis locis habentes duo quibus agri reddebantur, ut continuam possessionem haberent, modum pro modo secundum bonitatem taxabant (Sic. Fl., 155, 11). , , , , , , , , ager divisus continuae possessiones. , sunt aliquibus nominatim redditae possessiones, , quantum cuique eorum restitutum sit (Hyg., 116, 16. . 117, 12). , agri redditi , agri adsignati. ,   subsiciva, subsiciva ager compascuus. In his agris,  ,  et subsiciva sunt. Et aliquando compascua (Hyg., 117, 18). compascua (Hyg., 116, 25). , divisio assignatio , . Cum pulsi sunt populi,  ,  potestatique qui locupletiorum fuissent latifundi, in cujus agro fuissent plures personae, his divisus et assignatus est (Sic. Fl., 161, 6). . : ut quod pluribus assignatum est ad unum perveniat dominum, uni foco territoria complurium acceptarum adtribuantur.

60 .66 ager divisus et assignatus , , , , , . agri redditi, continuae possessiones , , , .

ager publicus, , . , . , -, mensura per extremitatem, 61. , , , , , 6 . (Hyg., 122, 17). , , locatio , 62, -, . , , , , plinthides laterculi, . . . , 10 . , , 100 . , 50 63. , , limites, decumani, rigores (Sic. Fl., 153, 2), -, limites , . , decumani limites laterculi, 10 . , laterculi : , , limites , 64. limites , , , limites . , ager quaestorius ad occupatoriam condicionem (Sic. Fl., 153, 4). Libri coloniarum ager quaestorius, laterculi 50 (Lib. colon., 253, 17).

agri occupatorii  ager publicus,  . , ager occupatorius ager arcifinius,   ager divisus et assignatus.

, . , dominium ( ) .67 , , populi Romani est vel Caesaris, possessionem tantum vel usufructum habere videntur (Gaius, II, 7). praedia stipendiaria tributaria (ibid., II, 21), stipendiarii fundi (Front., 36, 3), , ager privatus vectigalisque, ager privatus optimo jure, . vectigalibus subjecti, , formae, . . (Hyg., 131, 10). , , , , forma. , , , , , hujus soli mensura alia ratione agenda, - inter agrum immunem et vectigalem (Hyg. Grom., 204, 16). alia ratio, , , , , . . Ager per strigas et per scamna divisus et adsignatus,  ,  est more antiquo in hanc similitudinem, qua in provinciis arva publica coluntur (Front., 3, 6). , Agg. Urbicus, arva publica privati agri, tributa atque vectigalia (Agg. Urb., 4, 10). , , strigatio et scamnatio , , , , , . . , subseciva ager compascuus. , . , , , , , , , , , , non est Gallia, est Italia. Lib. coloniarum , formae 65. , , . , . , , , , . . , , , . forma. , , , , . , forma censualis nomen fundi cujusque; et in qua civitate et in quo pago sit; et quos duos vicinos proximos habet. Et id arvum, quod in decem annos proximos satum erit, quot jugerum sit; vinea, quot vites habeat, olivae, quot jugerum et quot arbores habeant (Dig., L, 15, 4 pr.) . . , , , fundus, , , . .68 , , , , forma censualis, , , , , . , , forma , (Hyg. Grom., 205, 16) (-, , scamnatio strigatio), , , , , , , , . , , 66. , , , 67, , , , . forma censualis. , , , , , , , . , . , , , , . , V ., . . - , -   Aggenus Urbicus, 68. , Agg. Urbicus. 69. VII . . 70. 71. , , , , VII . , -, , 72.

, . , - , , , , - , , .


  • 1 , , agrimensores, , . , , . , . , . agrimensores Lachmann (1848 .), , , : Die Schriften der Römischen Feldmesser. Herausgg. und erläutert von F. Blume, K. Lachmann und A. Rudorff, B. 12, Berlin, 184852. , . I . agrimensores Bibliotheca Teubneriana (Corpus agrimensorum Romanorum. Recensivit Carolus Thulin, vol. 1, fasc. 1. Opuscula agrimensorum veterum. Lipsiae, 1913). , .
  • 2Front., 4, 3. , .
  • 3Hyg., 169, 14: secundum antiquam consuetudinem limites diriguntur. . 166, 4: est enim illi origo Caelestis.
  • 4. Lib. coloniarum, 209 . . Schulten, Die römische Flurtheilung und ihre Reste. Abh. d, Königl. Ges. d. Wiss. zu Göttingen. Philol.-Hist. Klasse. N. F., . II, 18971899, 10.
  • 5Front., 29, 7. . Hyg. Grom., 167, 15.
  • 6Isidori, 367, 26. . Balbus, 95, 8.
  • 7Festus, verba centuria et centuriatus ager Bruns, Fontes juris Romani.
  • 8Sic. Fl., 153, 26, . Agg. Urb., 2, 14.
  • 9Sic. Fl., 159, 9. . Front., 30, 18.
  • 10Sic. Fl., 159, 23. . Lib. coloniarum, 209, 10  Veliensis. Actus n(umero) XVI per XXV; 209, 19  Ager vivonensis. Actus n(umero) XVI per XXV.
  • 11Hyg., 110, 2. . Front., 3, 2; Hyg. Grom., 206, 7; Nipsius, 293, 11.
  • 12 Mommsen, Zur römischen Bodenrecht. Hermes, XXVII, 99 . , , strigae scamna . , , .
  • 13Weber, Die römische Agrargeschichte. Stuttgart, 1891, . 27.
  • 14. Libri coloniarum y Lachman, 255, 17; 257, 26; 259, 17 .
  • 15Mommsen, op. cit., . 8586.
  • 16Beaudouin, La limitation des fonds de terre dans ses rapports avec le droit de propriété, N. R. H. de droit XVII, 1893, . 579.
  • 17Beaudouin, op. cit., . 577578.
  • 18 , Libri coloniarum . . op. cit., p. 85, n. 2, Italische-Burgenkolonie. Hermes, XVIII, . 173180. (Hermes, XVII, . 85, . 2), Lib. coloniarum strigatio scamnatio   .
  • 19Libri coloniarum, 255, 17. . 257, 5.
  • 20. Lachmann, 14, 10; 77, 3.
  • 21Corpus agrimensorum Rom., 73, 20.
  • 22. Lachmann, 271, 15. . Nipsius, 289, 18.
  • 23CIL, XII, n. 1244 add. 824. . Beaudouin, op. cit., . 586 .
  • 24. Lib. colon., 214, 10 (Colonia Volaterrana lege triumvirali, in centurias singulas iugera C. in quibus centuriis unusquisque miles accepit, iugera XXV et L et XXXV et LX).
  • 25Corpus agrimensorum Roman., 5, 18.
  • 26Dopsch, Wirtschaftliche und soziale Grundlagen der europäischen Kulturentwicklung, t. I2. Wien, 1923, . 34142.
  • 27Hermes, XXVII, 1892, . 79 .
  • 28Weber, op. cit., . 105 ., 114117.
  • 29Hyg. Grom., 169, 11. . Festus, v. limites ( Bruns, Fontes juri Romani). Boetius Lachmann, 402, 12. Sic. Fl., 153, 6.
  • 30Corpus agrimensorum Roman. (Hyg. Grom.), 157, 9. Hyg., 111, 12. . Lib. coloniarum, 212, 2.
  • 31Weber, op. cit., . 1415.
  • 32Mommsen, op. cit. Hermes, XXVII, . 82.
  • 33Dopsch, op. cit., I2, . 342.
  • 34Hyg., 121, 1. . Sic. Fl., 158, 22.
  • 35. Front., 41, 26. Sic. Fl., 145, 19.
  • 36Agg. Urb., 12, 12. Hyg., 126, 3; 128, 13.
  • 37Hyg., 127, 18. . 126, 9; 130, 20.
  • 38Dopsch, op. cit., I2, . 335.
  • 39. Lib. coloniarum : iter populo non debetur. . Sic. Fl., 146, 22.
  • 40Corpus agrimensorum Rom., 116, 6.
  • 41. Beaudouin, op. cit., . 425 .
  • 42. Casae litterarum Lachmann, 310338. ., , 311, 25; 322, 3; 324, 6; 326, 3; . quattuor limites fundum continent  331, 4; 333, 9.
  • 43Dopsch, op. cit., I2, . 342343.
  • 44Hyg., 131; 17; . Sic. Fl., 150, 19.
  • 45. Front., 40, 5. Nipsius, 289, 18.
  • 46Hyg., 112, 24; 201, 8; 203, 16.
  • 47Corpus agrimensorum Roman. (Hyg. Grom.), 164, 7.
  • 48Front., 8, 7. . Hyg. Grom., 198, 12.
  • 49Front., 6, 5. . Sic. Fl. Corpus agrimensorum Roman., 120, 3.
  • 50Lachmann, 242, 3.
  • 51. Sic. Fl, 163, 10. . Hyg. Grom., 201, 13.
  • 52Front., 56, 9. . Hyg., 48, 25.
  • 53Front., 48, 24. . Sic. Fl., 157, 9.
  • 54Front., 15, 4. . Hyg. Grom., 201, 12.
  • 55Weber, op. cit., 122124.
  • 56. ager compascuus Voigt, Über die staatrechtliche possessio und den ager compascuus der römischen Republik  Abh. der philol.-hist. Classe d. Königl. Sachs. Gesellschaft der Wissenschaften, . X, 1888, . 223 . . Blumenstock, Entstehung des deutschen Immobiliareigenthums, . I, Innsbruck, 1894, . 179181.
  • 57Seebohm, op. cit., . 272 .
  • 58Dopsch, op. cit. I2, . 36667.
  • 59. , , . 71.
  • 60Dopsch, op. cit., I2, . 342.
  • 61. Beaudouin, op. cit., . 433 ., 456457.
  • 62Hyg., 116 . . . 116, 21. . Weber, op. cit., 140141.
  • 63Hyg., 115, 15. Sic. Fl., 152, 23.
  • 64Schulten, op. cit., 89.
  • 65Lib. Coloniarum, 239, 15.
  • 66Hyg., 122, 6, .
  • 67Beaudouin, op. cit., . 196197.
  • 68. Guiraud, Essai sur lhistoire du droit français, t. I, 1846, . 258259.
  • 69Cassiod. Var., III, 52.
  • 70. Schulten, op. cit., . 15 .
  • 71Dopsch, op. cit., I1, . 339340.
  • 72. Greg. Turon., Historia Franc., V, 29; IX, 30. Fortunat., X, 11; Boretius, Capit., I, 22.
  • 1291166072 1290952552 1290958049 1364725347 1364805789 1364810870

    , .