|  |
:
. . ., , 1985.
( . . , ) . . .
. , . . . . .
, , . .
:
M. Tullii Ciceronis. De natura deorum. Liber primus / Ed. A. S. Pease. Cambridge (Mass.): Harvard Univ. press, 1955; id. libri II, III. L., 1958;
Marcus Tullius Cicero. De natura deorum: Academica. Engl. transl. by A. Rackham. Cambridge, 1956;
Cicero Marcus Tullius. De natura deorum. Libri III. Erklärt von A. Goethe. Leipzig: Teubner, 1887.

I. (1) , 1, , , , 2, , , . , , 3. 4, . , ? ? , , , , , ?

(2) . , ,  , 5. 6 , 7 8 , . , , , . , , , . : , , , , , , , (ad infinitum tempus) , . ; , .

II. (3) 9, , . , (pietas)? (sanctitas)? (religio)? , , , . , , , , , , - (cultus), , ?

, . , . , (4), , , (fides) (societas generis humani),   (iustitia)?

10, , , (mente et ratione) , , , . , , , , , , , , ,  . ( ) , [] . 11 , (5), , , . , , , , , , .

III. , , , , , , . , - , ; , , (6). , , , . , (philosophandi studium), ; , , , , , 12. , , , , . , , , , , []: 13, 14, 15, 16 (7). , , , , , (ratio) (doctrina).

IV. , , , . , , 17, , -, , , , , (8). , , , [ ]. , , , , . , , , .

(9) 18, . - , , [ ]. , , , , . , , , , .

V. (10) , , , , . , , , . , , , , . , , , - : ?  : !.     19. , .

(11) , , [], , , 20. , . , , , [] , [ ] . (ratio)   .

21, 22, , , . , , . ,   ,   ! , , . (12) , ,   . , , , . 23, , , , . , , , , , , 24, . , , , , , , .

VI. (13) , , , , , . , , , - , , . , [] 25:


, , ,
, , , ,

, , , , :


,

(14) , , , ́ , , , , , , , , , , 26,  . , , - .

(15) , , . 27   . 28. (exedra) . 29, [ ]. . 30, , . , : . , [ ] .

VII. (16) ,  ,  , , , . ,   [ ]31. . 32, , , , , . :  33, , , , , , 34 , . , , , ?. ?  ,  , , , , (honesta) (commoda) , (non nomine, sed genere) , , , . , , , . (17) , , , , .

,  , , , ,  , , , ,  : . , , . , , , , . , , ,  , , .  , ,  ,  . , , 35, , - - .

VIII. (18) 36 , 37, , , , - , , 38, : , , 39, , ,   πρόνοια40, providentia (), , [ ] ,  , , 41  , . (19) ? ? ? ? ? ? , , , ? 42 (formae), , , , ? , , . (20) , : , , , , , , !43 , , , - (physiologia)44, , , , ? , ? -, , ? , , , , , : , , . , (mortalem), , ?45

IX. (21) , , , , ? , , - ? , , , , , . , , , 46, , - , . (22) , , ? ? . ,   , , , ? , 47, ? , , , , , -. , , , , , ? ? , , . (23) , , ?48 ? [] . ? , -, . , , , , , , , ? , , , , , .

X. , , , , (animi natura intelligentis). , (24) , , , 49 , , , . , , , , , . ? , . , 50. , , , , , , , ? , , , . , , , , - , .   , , ,   ?

(25) , , ! , . , , ,   .   (mens), . , , , (vacans corpore)? , , , , . , ? (26) , , , , . , , , (species) -, , , , .

XI. , , , , (vi ac ratione) (mentis). , 51, , (sensus), . , , (animal), , . ?52

, . (27) [] , , , , . , , .

, , , , , , , 53. , , , 54, , , , , . , , , , , . (28) , ? , , , , , ?

, , , (omne) , . , , . , , .

,   55, ( στεφάνην  ), , . , , (sensus) ? , , , , , , , . 56, , , .

XII. (29) , , , . 57, , , , . , , , 58 . , ,   , ,  -, . , , 59, , , ? , , 60, , ?

, , (sensum)? , ?

(30) , , 61,   , 62. , , , ἀσώματον, , . [ ] , , , . 63 ,   , , , , , , 64, , .

(31) , . , , , , ,   65, , . , .

XIII. (32) , (Physicus), , , (naturalis) , . 66, , , , , . . (33) 67 , . , ,   68, - 69 ; 70, , , . (sensus)? , 71, ? , , , . , 72 , , ?73

(34) 74, , . 75 . , :   , , , , , , , , .     .   . . , . , . .

(35) 76 . (mens), , . , 77. , , , , , , .

XIV. (36) ( , , ) , . 78, , , , , . 79, , , , .

, (ratio), , 80. , , , . , . . 81, . , , , - , , , , .

(37) 82, , , 83. , (sensus), , . , , , , (mens) (animus) , ,   , , , , , . , , , , , , , (ratio). , , , , , , , 84.

XV. (38) , , , , . 85, , , . , 86, , ?

(39) 87, , 88, , , , , .

, (ratio), (animus) (universa natura). (mundus), ,  . ,   , (mens) (ratio), . ,   . , ,   , ,  . , 89, , , , , ;   , , , , ,   , 90. (40) ,   , , , ,  .   , . . , , ,  , (fatalis necessitas) (sempiterna veritas)91 . , , , . (41) . , 92, , , , , , , . , 93, , - , .

XVI. (42) , ,  , , , , . , , , , ; ,  , , , , 94, , , , , ,   .

(43) 95, , , . , , , []96, . , , . , (anticipatio)97  , πρόληψις, . . , , , , . , ୸ , 98.

XVII. (44) , , . , - , , , , , , (insitae) , , (innatae). , , . , ́ , . , , ୸ , , , , (praenotio) ( , πρόληψις , ), , .

(45) , , , . , 99, , , , . , .

, , . , ,  . , , , , , . , , , .

XVIII. (46) , , . , , , . , , - ? , , , . (47) , , , , ? , ? , ?

, ( , , )100, , , , , . (48) , ,   , , , . , , , , , , ́ , .

(49) , , , .

XIX. (50) , , , , , .

, , , , , , , , [], , , στερέμνια [], [] . , , , , , .

, . , , . ἰσονομία, . . 101. , , ; , .

, , , , . , , . (51) , , . , .

XX. (52) ,   .   , , , ? , . , , , , , , , , .

(53) ,   , 102. , , , , 103. . , , , ,  , , . , , , , , , , .

(54) , , , , , , , , , , , . , , (vis) , , , , , . , , , . , . , , , , , , , ?

(55) , -, , εἱμαρμένη, , , , . , , , , . μαντική ( ), - (divinatio)104, , , , [ ] , 105, , .

(56) , , , , , . - .

, , , . . , .

XXI. (57) 106, , : , , , , , . , . , . , , -, , , , ; : , , : -  . , , , .

(58) , 107, , 108 . , , . , , , , , , , 109. (59) , , 110 , . , , , , , , . , [], , , , , . , , , , , , , , .

(60) , . , , 111 (physicis), , , , , .

XXII. , , 112, , , . , . , , ? , , , . , , , , , , , , , , .

(61) ( , ) , , ?

, , , . ? ,  (contio), , 113,  . , , 114, , , , ( ) [ ] , . , , , .

(62) , - , , , , , , , , . . , , .

XXIII. , , , , . , . , -, ? , , , , . (63) ? , ἄθεος (),   ? 115, , ? , :     , , , . , , . , , ? 116:


-
  117 

, , ? (64) , , , . 118, . .

(65) , , . , ? ? , , ? . 119, , , . , -, . , , 120. . , .

XXIV. (66) (oracula physicorum), , , , . ,   121, ,   ,   ,   , , - , - (nulla cogente natura)122, . , , , , , - , . , . , , . (67) , ? , , .   ? , - , . ? , , , ? , - (nulla moderante natura), - (nulla ratione) ? , , , . , , . ? ! (68) . , ? , , - . , , , . , , . , ?123 , , , , . , , , , .

XXV. (69) , - , , , , . . , , , , , (motus certus et necessarius)124. , , , , , . , , , - . (70) , , . 125. , (disjunctiones), , , 126. , , , , 127 , . ? , , , . , , 128. , , , , , . , , . (71) . , , , , , , , .

XXVI. , 129. , , . , ! , , , , , ,  ; , , , .

(72) , , , , , , , , , , - 130. , , , , . , , . , , ! , , , - , . , - , 131, . , , 132, , , . (73) : , , - - . , , , , 133. , ? ? - , , ? : , , , , , ,   , , (naturae ratio continetur). -, ? (74) , , , , , , ,   ? , , , , , . , , , 134, , , .

XXVII. (75) , , , , , , , ,  , , . , , , 135: , , , ,  , . ,   , . , . , ?

(76) , , . -, , , , , . , , . . , . (77) , . , , , , . - , , 136, ; - , , , , . , , . - , - . , . , , , , , ? , , ? , ,   ? , , , - ? , , , , - .

XXVIII. (78) , , ? , ! (, ) , , , , 137. , . , , , , 138, , . . , , 139. (79) ? ! , 140 . , 141, . , , , , . ,   . , , . . , , 142, 143:


- , 144
, .
,    
.

! , , ! , . .

XXIX. (80) , , , ? [ ] ? , , , , , , , ? ? . , ? , . , - . , 145. , , . , , ? (81) , , ? -, , , , 146 , , , , , , , , 147, , . , , 148. , . (82) , , . , , ,  149. , , 150, ? , , , , - , , 151. 152 . , - , -  153, -  . -,   154.

XXX. (83) , , . . , , ? , , , ,   . 155 . . , , ?

, , ? (84) , -, , . , , , . -: -, , - . , , , . , ? , : , ! , , , , , , .

, ? , . ? ? ? , , , ? ? , ? ?156 .

(85) , , - , , . . , , . , 157 , , , , , .

, , κυρίαι δόξαι158 [ ], , -, : .

XXXI. , , . , 159. (86) , , , . , - , 160 [] , . , 161, , , , , : . , , . , . , ; - , .

(87) , ( ), , , , ? ,  ,  , , , . ? - , ? , , . . , , , , . , , - ? , , , , .

(88) ? ? , ? , , .

, , , , . ! , 162 , , , , , , - , , .

(89) , , , , , , . , . . , . , .

XXXII. . . , , . , -, ? , , ? . ? ,   ; ? , .

(90) , , , . , ? , , . . ; , , , , . ,     , . , ́ , ,   . ,   . : , , , , ? (91) , ? , , ? , , . , ,   . ? , !

XXXIII. , , , , . (92) , , , , ? , , , - ? , ?   , ? , , , ? . , , , ,   ? , , . , : , , ; , ? , - . (93) , , , 163 , , 164 (Leontium) , , , !165 . . ?166 ?167 , , ́ , , , . , , , , , , ! , , , , , , 168.

XXXIV. , , 169 , , , , , , (scurra)170. 171. (94) , , , , , . , , , , , , , . , , , , . , . , , , , , . (95) , - -, ́ , . , !

, . , , , ? (beatitas beatitudo ?  , ) , , - , ? (96) , , , : . , , - ? , . , , ? : 172. , , , , , , , , ? , [], ? , .

XXXV. (97) . - , , , , , , , . , , , , . , , ? , , , , ? ? 173;


, , , !

- ! , . (98) . ? ,   ? , , , , . , , , .   , , , ; , ; , ; , , ; , , . , [ ], ? , . , , , : !. , . (99) , , , , , . , , ! ? , , . , , , , , , , , , , , . , []? ? , , ,   , .

XXXVI. (100) 174, , , [] : , , , , , ; , , , , , (natura), , , . , , . , , , , , ? ,  ,  . ? , ? (101) , , , . , , , . , , . , , , - , , ; . , 175, ,   ,   . , , , . , , : - , , , . (102) ,  ,  . , , , , . XXXVII. , , , - . , , , , . , : , , - , , .

(103)   , , . ? ? , ? , , ? , . , : , , ,   , .   ,   , . , , , , 176.

(104) , : -, ? , , ? - , ? , ? , , ?   . .

(105) 177, , (cogitatione non sensu), (soliditas) , , , , , , , , .

XXXVIII. , , , ? , , , , 178 ? , ,  .

(106) , , , . 179, , , , , , 180. , , , .

(107) , , . ? , ? ? . , ,   . , : , , , , ,   , . ? ? , , (orphicum carmen) - . , . . - , . (108) , -? , , , , , ?181 , , , [ ]? ,   ?182 ?183 , , . , . , .

XXXIX. (109) (visiones), , , . , , , . , ? , , ? : . , ? (aequilibritas)184 ( , , ἰσονομἰα) : (natura mortalis), . , , - , , . : [] , . , , , [] , .

(110) - (effigies) , , , , ? , , . , , , . , .

XL. . , , . , , , , , . (111) , ? , , , . ? , , , 185. , ,  . , , . , , - , , , , .

(112) , , , , , ? , ( 186) , 187. , , ? , , . , , .

(113) , , ( ), . ? , , , [ ], 188. , , . , , ; , , , , . , . , , . , 189. , ,  . , , , , , .

XLI. (114) ! , , ? , [], , , , . , , : ! . , , . , .

(115) , , , 190. ! , .  . 191, , , , 192, . , , , , ?

(116) , [], , , . , , , , ? , ? , ? (pietas)  . , - ?193 , , , ?

XLII. (117) , ? , , , . , , ? , [] , : , . [] , , , . , , , , ?194 (118) ? 195, , , ? (119) , , , , , - , , ? 196, . , 197. , ? ,



,


, , 198.

199, , .

XLIII. (120) , , , , . , , , ,   , , [ ] (animantes imagines), , ,   - , , 200. 201, . (121) ? ? ? , , . , , , 202; , . , , ? , -, , , - , , , , , , . , , .

XLIV. , . ,   , , , , , . (122) , , , . , , , , , . ? amicitia () amor (), , , , , - . , , , , , . , , , , . , , ? , ? ? ?

(123) . , , , . , ? , ? , , , , , , , , , 203. , , , , , . , , , , . , -, , , , [] , [] .

(124) , , , , ! (valeat!) : !204. , , , , .


  • . ( . . ., 1779) . . (. , , 18921896). XX . (. . , 1981,  4; 1982,  2).

    .

  • 1 . . , - .
  • 2   , , , . , , , ( ) , : , , . .
  • 3   , , , , , , . , , , inscientiam in scientia. : , .
  • 4  , , . :   ; , (315240), , , (213129), (.: I, 4, .). , . .: . , IV, 21. , , .
  • 5   .: . , I, 36.
  • 6 (. 480410)  , , : , , , , , . : , (. : . . . ; 1940, . 1, . 16). , . . .: . ., IX, 51.
  • 7   V ., (ἀθεός), , , ́ . . , , , . , . . .: III, 89. (. 415 .), , .
  • 8 (. 320280)  (ἀθεός).
  • 9   .
  • 10   .
  • 11 . , .
  • 12   .
  • 13  -, . .: . , V, 113.
  • 14 , 88 . , .
  • 15   , , , . . .: I, 17.
  • 16  (. 13551)  -, . , , . (. ., VII, 138), .
  • 17 . .: . , II, 8. . , I, 1.
  • 18   45 . .
  • 19 !  (Ipse dixit)  . .: . ., VIII, 46.
  • 20   (Academica posteriora), 45 . . (Academica priora) .
  • 21   , : , . .: . , I, 16. , , , , , ; . , II, 150: , .
  • 22  .: I, 1 .
  • 23   .: . , II, 98111.
  • 24   .: , II, 34; II, 36; II, 42; II, 44; II, 99.
  • 25 ( ).
  • 26   53 . .
  • 27 (12474)  , 90 . . 82 . . 78 . . (II, 145), , . .
  • 28   .
  • 29   . (III, 78) , . . .: I, 15.
  • 30   , . .: . , III, 78.  .: II, 88.
  • 31   , , .
  • 32   (61 .). .
  • 33  .: I, 5 .
  • 34  .
  • 35   : non adiutorem sed auditorem.
  • 36   . (I, 18  I, 24),     , , (I, 25  I, 41); (I, 42  I, 56).
  • 37   . ,   ,   (.: I, 43), . , , .
  • 38   , , . .: I, 53; . ., X, 8889; . , II, 40; : , 37.
  • 39   .: . , 28 B  28 C.
  • 40   . ,   , , (II, 73).
  • 41, ,   .: II, 47; II, 49.
  • 42 (formae)  , -, (, , , , ), , (, 53 C  56 C; 63 D), ,   ,   ,   ; , , , . .: . , 53.
  • 43 !  , , , ,   . .: . , 29 AB.
  • 44 .
  • 45   . .: II, 118.
  • 46   intellegi potest,  : (non potest).
  • 47   .
  • 48   , , : .: . , V, 156162.
  • 49   . , 38 B; .: . ., VIII, 55.
  • 50   ,   . .: I, 45.
  • 51 . :   (.: . , I, 2, 403 B, 2527). , , , .
  • 52   .: III, 36; , , animal anima.
  • 53   , , , .
  • 54,   . .: II, 18; II, 79.
  • 55   , , , ,  .
  • 56 ( ) , , , .
  • 57   , . .   , , , . , , (.: . , 2, 118).
  • 58,   -, : .: . , I, 3, 984a, 811 , , , , .
  • 59   , .
  • 60   , , , . .: , IX, 19.
  • 61 . (, 28 C): - , 养
  • 62   . , . .: . , 7, 821 B.
  • 63. , 34 B; . , 7, 821 B; 821 C; 10, 886 D; 10, 899 B.
  • 64 . .: . , 40 D.
  • 65. , IV, 3, 13. . , , .
  • 66  . , . .: . ., IV, 45.
  • 67   .
  • 68     , . , -, . .: . , XI, 8, 1074 B.
  • 69-   , , . .: . , XI, 7, 1072 B; . , VII, 5, 256.
  • 70   , . . , , .
  • 71   , , .
  • 72 , , (, VII, 2, 1028).
  • 73   ,   , . .: I, 24; I, 52.
  • 74 ( 339 315 .). .
  • 75   (IV, 13) .
  • 76 (371287)  , . .: . ., V, 4250.
  • 77 ( ) 286 268 . .
  • 78 (336270)    .: . , I, 18; I, 42; II, 8. . ., VII, 88.
  • 79   .: , II, 126: , , .
  • 80   .: . ., VII 134.
  • 81   , . . .: II, 63, .
  • 82   , , .
  • 83   , (.: . ., VII, 47). .
  • 84   . .: I, 43 .
  • 85   (II, 80).
  • 86   . (.: I, 47).
  • 87 (. 280208 .)  . (VII, 7, 183), : , . .: . , II, 75. . .: . ., VII, 7, 184.
  • 88   . .: II, 61 .
  • 89 .  , (.: II, 84).
  • 90   .: II, 62.
  • 91   .: . , I, 125.
  • 92 .   , .
  • 93 (. 240150), , - :   , .
  • 94 []  , , .
  • 95  .
  • 96 []  . .: . , V, 8.
  • 97   anticipatio πρόληψις. . (X, 33), , , , ,   , . (εἴδωλα). , , , , . - , , praenotio ().
  • 98 . .: . ., X. 27.
  • 99   (X, 139).
  • 100 ,   , . .: I, 11; . , II, 121; . , IV, 7.
  • 101   , , ; . , (.: I, 109).
  • 102   . .: . ., X, 9697; X, 136.
  • 103     , (φύσει ἀλογω).
  • 104.: . . I, 1; I, 34.
  • 105   , , . .   , , , , , , , . , : ( , , ), (, , , ),   . , . , ,   . ; (). (. ). . . , , (lituus) ,   , . , (. . ) ,   . , , . (, , , ).
  • 106  57124 , . , . , , , : ,   .
  • 107   , , ? .
  • 108  togati  ( ).
  • 109,   . .: , , II, 7; . , 131.
  • 110   , . . 78 . .: . , I, 16.

      (I .) .   .: I, 6, .

  • 111  , .
  • 112   - (556467 .), .
  • 113 , ,  ! .: . , II, 28.
  • 114   - , , . (pontifex maximus).
  • 115   .: I, 2, .
  • 116 (148103 .)  , . .
  • 117   142 .; , . .   156 ., 147 . , . .: . , II, 1, 68.   , 129 . .: . , III, 35.   . , , , .
  • 118   , . .: II, 12; II, 45; III, 11.
  • 119    .: I, 69; .: . , 18; 23.
  • 120 ,     (Schoemann, Mayor, Goete) , , , . .: . , I, 27.
  • 121   .: I, 69; I, 73; . ., IX, 30.
  • 122.: I, 20.
  • 123.: I, 9.
  • 124.: , 23; . , II, 251293.
  • 125   , . , . .
  • 126   .: . , I, 14.
  • 127   .: , 37, . .: . ., X, 34; . , IV, 353.
  • 128  .: . , II, 16 .
  • 129   (II, 51) .
  • 130   .: . ., X, 13.
  • 131 -   .
  • 132  366 . , , , .
  • 133 ( ) (IV .). .: . ., X, 8.
  • 134 ,   - , , . .: . ., IX, 6.
  • 135   ( IV .), . . ( ). .: . , XXXV, 9192.
  • 136   . I, 118; . , I, 105.
  • 137,   : . , , , , , . . .: . , II, 846875.
  • 138  ,   . , .
  • 139     .
  • 140   ( )     .
  • 141   , , ,   , .
  • 142  , , , , . .: . , I, 251.
  • 143 ( 102 .), ( , ). , , .
  • 144   . . .   ; .
  • 145   , ,     , , , .
  • 146   Klotz a parvis apparuisse .
  • 147  , , , , .
  • 148 (barbaria)  , , .
  • 149   .: , II, 65 .
  • 150,   .: , III, 27 .
  • 151  (Sospita) , , .
  • 152   ( ) , . , .
  • 153  , , .
  • 154-  , -, - .
  • 155  , .
  • 156   truncus , , , . . , , , . , , .
  • 157  Manutius (venerantes numerantes ).
  • 158Κυρίας δόξαι  .: . I, 43; I, 45.
  • 159   !
  • 160  (.: I, 113), .
  • 161 ,   .: I, 123, . , ,   .
  • 162  .
  • 163   , , . .: . ., X, 15.
  • 164  , , . .: . ., X, 4.
  • 165   , , (. ., X, 10).
  • 166   105 ., , . .: . , 131; , V, 108.
  • 167  .: I, 19; I, 39 .
  • 168 , , , : , , , . (X, 412).
  • 169,   .
  • 170 ,   - . : . , 292.
  • 171   . . , - , - . .: . ., X, 26.
  • 172:   .: . , III, 164265.
  • 173   (239169), ( ), , . , . , . , .
  • 174   . . . , , .
  • 175   .: , II, 75; III, 107.   .
  • 176   .: . , XI, 36.
  • 177   (I, 49), . , . .: . ., X, 169: , ,   , , ( . ).
  • 178  , .
  • 179   133 ., , , .
  • 180.: , IV, 735 .
  • 181,   . , , (, XII, 85). , , , ,   (, VI, 179).
  • 182.: , V, 905.  .: , IV, 735.   , , , . .: , IV, 779 .
  • 183   .: , IV, 757 .
  • 184 (aequilibritas)  .: I, 50; aequabilis tributio  . I, 50 , . , . , , , , , .
  • 185 , ,   . .: . (.: . ., X, 128 .); . , III, 4650; V, 9396.
  • 186   -, .
  • 187 .   , , .   , ,   , , , .
  • 188.: . , III, 46.
  • 189   . . .
  • 190   .
  • 191   280 . , .   133 . 131 .
  • 192 ,   480 . . .: , VIII, 109.
  • 193 : (ius). , do ut des  , .
  • 194 , , . .: I, 77.
  • 195   , , . .: , IX, 18. : , , , , , , ,   .
  • 196   IV .; . .: , IX, 17: , : , , , , , , , ┻.
  • 197 ,   , , : , .
  • 198  - , .   , ,   .     (),   , - .
  • 199   .
  • 200   ( , IX, 42) , , . . . ,   .
  • 201   ( ). .
  • 202.: I, 17, .
  • 203.: I, 86, .
  • 204 (propitius sit)  .
  • 1327002012 1327002013 1327002021 1422369002 1422369003 1422970723

    , .