|  |



III1

:
. . ., , 1985.
( . . , ) . . .
. , . . . . .
, , . .
:
M. Tullii Ciceronis. De natura deorum. Liber primus / Ed. A. S. Pease. Cambridge (Mass.): Harvard Univ. press, 1955; id. libri II, III. L., 1958;
Marcus Tullius Cicero. De natura deorum: Academica. Engl. transl. by A. Rackham. Cambridge, 1956;
Cicero Marcus Tullius. De natura deorum. Libri III. Erklärt von A. Goethe. Leipzig: Teubner, 1887.

I. (1) , , , : , , . , , , , ,   , . , , . (2) : , , . , , . , , , , , .

(3) ,  ,  , , . ?  . ,  ,  , , - !2 , 3, . , , , , , , , , [].

(4) , , , , , , . , , , , , . , , , : , , , ?

, , - , , , , , , , .

II. (5) : . , . , , . , , , , ,   , . , , , , , , . . , , , , . , , . , . 4, . , , , . , ; , 5, , - .

,   , 6 , , . , , , , , , , , . (6) , , , . , , , , , .

III. ?  . ,  ,  . , .   .   . ,  . , , ?

,  ,  .

(7) . ,  , , . , .

,  ,  , ?

,  ,  , , : , . ,   ,  ? (8) ? , -, , , , , ?

,  ,  , , , , , , . , , , . , , , , , .

IV. (9) ,  ,  . , , , , . , , , , .   , , , , 7, , , 8. , , , . : . , . (10) . , , , , , , . , . , , , , . :


,
.

(11) - , , , , ! , , , , 9. , , . , , , , ,   !

V. , , , , , 10; , , . , , , . . , 11, , 12, , 13, , , , . , (princeps) ? , , , , , ? (12)   ,  , , 14, , , , ? , , , , , .

(13) : ? ? ? : - , : , , . ? : , , , . []

VI. (14) , 15. , . , :   , , ,   16. , , 17,   , 18. , , ?

, ? ? ? ?19 , , 20 21, .   , , .

(15) ( ) . , , , , , ? , , . , , ! , , στρατήγημα, , . , , , , . .

, , . , , , , , , .

VII. , , , . - , , . (16) , .   , ,  .   , .   , .   . . , , , ,  , , , . (17) , , , : ?

, ,  , , ,   , , , , . (18) , , , , , , , . , . , . , , , , , (vis ignea) (calor), . , 22, , , , , , . (19) : , ?

VIII. ,  ,  , , , , , , . , , , ; , , , . , , , , .

(20) ,  . , , , . , , , , , . ,   , . , ,   , , , . -, , , , , . (21) , , , ?   . , ,  . , , , . , , , , , .

IX. , , . , , , . , , , , ? , , , , , , , , ?23 , , , , . (22) , , , , , : , , , ; , , . (23) , , , , , . , , , : , , , . . , 24. , , , , , , .

, , (nisi ex eo)25 , ; , , , , .

, , , . ,   , , , ; , , , . , , . , ,     , , . , , , , , .

X. (24) , -, ? ? , ,


26.

? , , , , , , , . (25) , . , , 27.

, , , , , . ,  ,  , , , , , . , ; , , , . , ? , !. , . (26) , , , . : , . - , , . , , , , , , , , .

: , , , ; ,   . , , 28, , 29.

XI. (27) : , ?30 ,   ?   ?   ? , , , ? , (ad harmoniam), ?31 , , , , , , (artificiose ambulans)32,    , , , .

(28) , , , , . , , , , , (uno divino spiritu contineretur). , , . , συμπάθεια. , , .

XII. (29) ? , , , . , , , . (patibilis), , - , . . []. , . , , , , . , . , .

(30) , , , . , , . , [], , , , . , [], , . , . - , . , . , , , - , , . (31) , , , , . , . , [] 33, . , , ,   , .

, [], , .

XIII. (32) , , , . ; , , , , , - . , , , . , , 34. , ,   . (33) , , , , , , , . [ ], , . , , ; , , . - - . , , , , . , . (34) , , , , . , , , , , , , ,   . , . , .

XIV. ,   , , , ( , ); , , , :   ,   ,   . ,   , . .

(35) , , , , , 35. , , , 36, . , (omnem vim igneam esse), , , , , , . , , , , , ? (36) , . , , , (animal extrinsecus)  . (anima)? (animus)37 , (animal). ,   , ? ,   , , 38. , - , , , , , , , , . : , . , . , . (37) ? , , , ? , , : , ? , , . 39. , , , . , , . , .

XV. (38) , ? ,   , , , , . , , ? , (intelligentia), , ? . , , ? , , . , ; . ,   . , ? ? ? ? . (39) , ? , , . ! 40. . :   , ,   41, : [1], , 42. , , , , , 43. .

XVI. (40) , , ? , . . , :


,

? ! , , , . , , , , , , , ; , : , , . (41) , ,   . , , . , , , ,  ?44

, , , , , ? , ? , [], ,


, ,


?45

, 46. (42) , ? , 47, , : , ( , ). , , , , , 48. , , , 49. , , 50.   51, 52.   53, 54, , , 55.   , 56.   , , , , , . .

XVII. (43) , , , , , 57, , , . , , , : , ? , 58, ? , , . . ? , , , ? , , , ? [], , , : , , , ? 59 60 ? ! , . (44) ? , 61, , , , , . : ,  ,  , , , , , , , ? , , ,   . , : , , 62, : , , , , , , , , , , , , , , , , , , , 63 ? ́ , , , .

XVIII. (45) , , , ,   , , , , , ? , , , . , , , ? , , , , , , , ? []? , [ ]. ; (ius naturae) , ,  64. 65 . , 66  , ( , ). , , ?

(46) , , , , , , , , , 67.

, , 68, , ? ? , . , ? , , , ,     69. (47) , , , , (Natio), , , . (nascere), .   , , 70: , , , , , (Moneta)71, , . , , .

XIX. ? . , , ?72 , [] ? , , , , , , , , , . , , , .

(48) ? , ,   73, , . , 74, , , , , ? , , , . , ? ? - []   , , . (   , , , )? , , . (49) ? ?75 , , , 76 , , . , , ,  , 77,  . , 78, , , . , , .

(50) , , , , (optimus) . . 79 , . , ́ , - . 80, , , ,   , : ,   .

XX. (51) , , , ? , ,   .   , 81 , , , . ? , 82 .   ,   ? , - . , , 83. , , , , 84;  , , , , ? , , . (52) , , , , , , ?85 ,   , , . , ? - , , 86, , , , .

, [] , , .

XXI. (53) , , , , , , , , 87.

. , (theologi)88, . , , , , . , , , , , , . , , , 89.

Διόσκουροι [] . , (Anactes), : , , .   . : , , , .

(54) , : , , , , . , . , , , .

, , 90, [] . , ;   91,   , , 92.   , , , , , 93; , , .

XXII. (55) . . , (historici) . , , 94 .   ; , , 95. 96, .

(56) 97, , , , . , , , .   ; , , . , . , 98, , , 99. , .

(57)   . . , , . . , , , 100.   , . .

XXIII. , , , . , 101, , , .   , , , 102 .   , (Νόμιον), , 103.

(58) .   , , .   , , . , , 104,   (Glauce), .

. .   , , , 105. , , , , 106.   ; , , . , 107.

(59) . .   108, , , . , 109, . , , 110.   . 111.

  , , , .   , 112. , .   , , (Κορία) 113. 114, , , , . .

(60) , , .   . , ,  .

, , , , . 115 [], , . , .

XXIV. (61) , , ? , , , , , , , (rerum vim), . , , , , , , , , , . , , , . , , ? , . (fortuna). , , , .

(62) , , , . , . , , , , . , :   , ;   , ;   ,   , .   , ;   , 116. ! . ?117 ? , , 118, , , , . , , , , , .

(63) , , , , , , , . , , , , , -,   . , , ,  , .

XXV. ́ , . , 119 , 120. . (64) , , , . , , . ,   . . , , , . , , ; , , , .

(65) . -, ? : ? 121 . , , .

,  ,  . , , .

,  ,  . , , , , 122

XXVI. []


, 123, .
? ?124

(66) , , . , , :


, ,
, .

: [ ]


.
, !
, , , 125.

, , , -, . (67) , !

, , 


126 , ,
- ,

, , ,
,
,  
, .
.

, , , .

(68) 127, , ?


,
.

XXVII. ,



, ,

:


, ,
,
,  ,
.

, . [ ] :


128:
, .


,

(69) , ?

. . , , , [] , , , , . ,   , . , , , . , , , , , , , , ,   , , , . ? (70) , , , , , , , . , . , .

XXVIII. : - , . - : , , , , . ? - . 129 , , . , 130, , , , . , , ,   , . , , , , -.

(71) , , , , , . . ?   , , , , . ( ), , . , , , . , , , . , , , , ?

XXIX. , , . (72) , ? ?


, ?
, 131

, , , , , , ,


, ,

132


, ,
, .

(73) [ , , ]


,
,
, ,  
,
.

, ,


,
- , ,
. ,
.

, , ? , ! [ ] 133 [ ]:


, .

XXX. (74) , . . ? , . ? . , . ? . 134, , , [ ]. . : 135, 136  : 137, . 138 . , , , , ; : , . , , , , , . , 139.   , ,  , . ( , , )140.

(75) , , ? , , , .   . , , , , . [ ] :


141

, , , , , , .   , .

XXXI. (76) , - , , ,   . , , : , !  . .

, , , . , , , . ? , . . ? , 142,   ?143

(77) , , , , . , , , . 144 , , ( ,   )145. , , - . , , .

(78) , , , . , , , , , , , . , ? ! . , .

XXXII. (79) , . ,   , , , , , , , , , , . , , -, . , . 146 , :


,
, , .

(80) , , , . , (optimi), ?147 148 , ?149 ?150 ?151 ?152 [] ?153

, . , . , 154, , ? , , ?155 . 156, , ? (principes civitatis) ?157 . 158 . 159, , ?

(81) , , , , ? , , ? ?

XXXIII. , , . , , - . . , , ; , ,   ; , 160.

(82) .   . , , 161 ! , , . , , , .

, , , , 162 . , 163, ? , , , , , [ ] .

XXXIV. (83) - , 164, , , . , , , 165. , , , : , , . . , ( , ). : ,  ,  ,     , , :   166. : - , 167. , , , : , , . , , , , , , , , , , , , .

(84) , , , , , , . , , , , , . , .

XXXV. , . , , , , .

(85) ; . , , .   . , , , , , , , .

(86) , , , 168, , . - , . ( ); , . , .

XXXVI. , : , , ,   , , . 169. (87) . , , , , . - , , - , , , , . , ? , , , , . ; , , , , ,   , , . (88) , . , , - , , . , .

, , ,   . , , , [] . , , , .

XXXVII. (89)   , , [ ]. , , . , . (, ἄθεος  170) , : , . , [ ] , , , ? - ,  ,  , , .

, . , , . , , , , , . , , , , , .

XXXVIII. (90) : , . ! , , , . - . , , , , , 171, , . ! , , , , ? [ :]


?

!172

(91) , , , . , , , , , . , 173 , , . , , , , , , , 174. , 175 ,   . , [ ], - , , , - 176.

XXXIX. (92) . , , 177. , , , , , . , , . , , , , , , .   . , , , , . , , , , 178.

(93) [ ] 179. , . ? ! , , . , , , , , ? , .

, , . , , . , , ? , , , . , , ? , , , , , , ?

, , , , , , , .

XL. (94) . : , , , , . , , , - , . , , , , , , , , . , .

(95) ,  ,  , , , . , , . , .

,  ,  , , , , , , .

, ,   .


  • 1 . , :  16  .  719  ?  2664  .  65  .  6693  , .
  • 2 -   .: I, 75.
  • 3   .: I, 23.   .: . , II, 45.
  • 4.: I, 115, .;   150 .
  • 5 , , 140 ., . 145 . . , , , . , . .: III, 43; . , 83.
  • 6.: . , II, 20.
  • 7,   .: . , I, 4647.
  • 8   .: ; . , XI, 145146: , .
  • 9 .
  • 10   , , . .
  • 11 ,   .: II, 6, .
  • 12,   , ( , V, 7) , .
  • 13. , III, 243244.
  • 14   , , . .: . , I, 77.
  • 15 ,   , -, .
  • 16.: . , I, 82; II, 2225; II, 54; II, 105.
  • 17   .: . , I, 125; , , 21; . ., VII, 149.
  • 18.: I, 40; I, 55; . , I, 125; II, 19; . , .
  • 19 (sortes) ( ) ( ), . , . .: . , II, 86.
  • 20   ( , II, 86): , , ?
  • 21   .: II, 9; . , I, 3133 .
  • 22   .: II, 73, . . . II, 73.
  • 23   . .: II, 33.
  • 24.: , IX, 108, (III .).
  • 25 :   . . . nisi ex eo nisi deo  , , .
  • 26 .
  • 27       , , , .
  • 28  aedificatum esse  , . .: I, 19: aedificator mundi  .
  • 29   , , .
  • 30.: II, 18, .; .: . , V, 38.
  • 31 (ad harmoniam)  . ,   . .: . , VI, 18; . , X, 617 .
  • 32   , , (II, 57).
  • 33 []   , , , .
  • 34, .  .: . , I, 79; , IX, 70.
  • 35, , . , (. ., IX, 8).
  • 36 , , .  .: I, 74, .
  • 37   , , , . .: . , II, 7,
  • 38 , , , , . .: . , I, 42.
  • 39   .
  • 40 .
  • 41   ( ) , .
  • 42   , . , , , , , , , , . .: III, 48.
  • 43   adscripticii cives, , , , . , , .
  • 44, ,    . .: II, 6061 .; , IX, 39.
  • 45 ( , ).
  • 46.: . , IX, 601603.
  • 47,   , , , , - , , .
  • 48   , , , . , .
  • 49   ( ). .: , II, 43; II, 113.
  • 50 .  .: . , 29.
  • 51     - . (), (digiti). .: . , V, 7, 6; IX, 19, 5.
  • 52   , - . .: , II, 44.   .
  • 53  (.: . , 409), ,   , .
  • 54  , ( ) .
  • 55   (Carthago)  .
  • 56  ( ), .
  • 57 (.: III, 5 .), , , .
  • 58  .
  • 59  ( )  .   .
  • 60 ()  , .
  • 61.: , IX, 182190.
  • 62  , .
  • 63  . .   , , , .
  • 64 (ius civile) ,   , , (ius omnius hominum, ius gentium). .: . , III, 69.
  • 65  . ,   .
  • 66  .: I, 41, . .   , .
  • 67.: II, 6162.
  • 68  -, (). .: . , 404406.
  • 69  , , .   . , , -, , .
  • 70,   .: II, 61.
  • 71Moneta  . monere  . .: . , I, 101; II, 69.
  • 72 , , . ( ),   .
  • 73  ; .
  • 74  .
  • 75  .: II, 7, .; .: , , I, 88.   , ,   .
  • 76  , , , .
  • 77  , . , , , , . . , . , ; .
  • 78  . , .
  • 79   , ( ).
  • 80  (IV .), .
  • 81  , , . .: II, 53, .
  • 82  , ( ) , (. ) ( ).
  • 83 .  .: . , XII, 211.
  • 84 , . 249 ., .
  • 85  , (Terra mater).
  • 86 (. ), 231 .
  • 87 , . .: I, 118119 .; II, 60.
  • 88  , , .
  • 89.: I, 38; I, 42; I, 119; . , I, 29.
  • 90.: II, 53.
  • 91  , , () (, 134135),   (, VIII, 480).
  • 92  , .
  • 93   .: . , I, 1; . , V, 7. - ,   . , , ,   .
  • 94  , , .
  • 95   . .
  • 96   . .: . , III, 92.
  • 97     .
  • 98  (), -.
  • 99  , , . , , . - , .
  • 100  , .
  • 101  .
  • 102  .
  • 103,   -   .
  • 104, (. ),  ( ),   .
  • 105  , . .
  • 106  , , .
  • 107  .   , .   , .
  • 108   . .: . , 176200. , , -.
  • 109  , .
  • 110  , .
  • 111   - .   (), .
  • 112  .
  • 113  , .
  • 114  , , , , .
  • 115  .
  • 116.: II, 64 .
  • 117 ( )  . .
  • 118   .: II, 66.
  • 119  .   .
  • 120  ,   .
  • 121   .: III, 6.
  • 122 XXVI , -, , ( ) ( ). , , . . (Hermes, 71, (1936) 421440), , , , III IV . . . ( ), , .   . , , , .
  • 123,     (, 266269).
  • 124   , , , , , . .
  • 125   . (, 270272).
  • 126   , , .
  • 127   , . , , , .
  • 128  . .
  • 129  . , , , . . . , .
  • 130  ( ). 478 . ( , VII, 51) (I, 8, 6).
  • 131   ; .   , .
  • 132   . .: . I, 13.
  • 133  .
  • 134   . .   .
  • 135   , 109 . , [. 105 ., 109 . (Liv. Per. 67).  . . .]. 95 . .
  • 136   . 110 . , .
  • 137 142 .
  • 138.   113 . , , . .: . , XXVI, 87, 15.
  • 139   , .
  • 140.: . , III, 60.
  • 141   . , , , , , , .
  • 142 - . , . .
  • 143   , , . .: , I, 32.
  • 144   .: I, 37, .
  • 145       , ,   , , , , . ,   .
  • 146  , . (II, 104).
  • 147   , .
  • 148   .
  • 149  , .
  • 150   , (212) 208 . .
  • 151 [   . . .]  216 .; .
  • 152   . 255 . . .
  • 153   , 129 . . .: II, 14.
  • 154   105 .; , -, . 92 . .
  • 155   91 .; .
  • 156   , . 82 ., , , .
  • 157   . , .
  • 158. . .: . , I, 106.
  • 159   102 .; 101 . . , 87 .
  • 160   92 . , . . .
  • 161 405 367 .   560 527 . ( ).   () 565 549 .   ( ) III .
  • 162   , , (IX, 5859). (. . 500 .) . , . .: . , II, 52.
  • 163 399 . , , . , , . . .: . , I, 24.
  • 164.: . ., VI, 74, , ,   .
  • 165, (.: , I, 1, 3; , II, 4, 2526).
  • 166 .
  • 167   , , .
  • 168   .: II, 167.
  • 169.: III, 71.
  • 170   .: I, 2; I, 63 .
  • 171   .: . , IV, 160.
  • 172   . , , , , . . . , , , : , , .
  • 173  , , , . .
  • 174  . , . .: . , I, 65.
  • 175  , 146 . , , .   , , . (   149146 .), .
  • 176   .: , III, 102, , . .: . , II, 27, 1: .
  • 177.: I, 22; II, 59; . , II, 86.
  • 178.: II, 77; . , 18283; II, 101102.
  • 179   .: II, 167.


  • [1]   . ( 48) . (. . ).
  • 1260010107 1260010108 1260010109 1422970723 1423051901 1423051902

    , .