|  |
:
. . ., - , 1994.
. . .
. . , . . . . .

: : M. Tullius Cicero. De re publica. Bibliotheca Teubneriana (K. Ziegler). Lipsiae, 1958; M. Tullius Cicero. Vom Gemeinwesen. Lateinisch und deutsch (K. Büchner). Zürich, 1960; : Cicéron. Traité des lois. Texte établi et traduit par G. de Plinval. Collection Budé. Paris, 1958. ;   . . . , , . , , : . . , , , . . . . , . IIII, .., . , 19491951.

. . (. .).

. . . (, 1928), ( , VI, 929)  . (, 1853) . . (, 1917). .


1. , , ; 147 . ; 146 ., , ; 142 . ; 134 ., , . , ; .

2. (), 140 ., , , . (Sapiens).

3. , 136 ., .

4. , 149 ., , .

5. , , 146 ., , .

6. , , ; 133 ., 123 ., . [. , (, . , 75; , 117).  . . . .]

7. , , ; 134 . , 114 ., 110 ., 108 .; 100 . , 94 . , 93 . ( ); , , 78 . .

8. (), , ; 123 ., 117 ., , , .

9. , ; 142 ., 132 ., 122 .; , .

(I, 1) [ ] , :

, , , ; , 1, , 2; : , , , , , , .

(2) , , , , , ,   3,   4, , ,   , , , 5 , 6; , , , . , , , , , , , , .

(3) , , 7; . , , , , , , ,  , - , , 8.

(II, 4) , :

- , , , ? , (   , , , , ), , , , , , , , 9; 10; , , , , , , , , , . ( ), , , -, , .

(III, 5) , , , , 11, . , , , , . ( , , ), 12 , 13; , , , , , ,  , , . (6)   , , , ,  : ; , , , . , , , ; , , , , , ; , , , .

(IV, 7) , , , ; , , , . ; , , , , . , 14, , , - , . (8) , , ; , . , . , , , ; , , 15, , , , . , , , ? (9) , , . , , , , , , 16, ? , ; , ; ,   . , ,  , , . : , , , , , , , .

(V, 10) , , , , , ? , , , , - , ; , , , , . , , .

(VI, 11) , , , ? , , , , 17 , , , , , , 18 , 19 . , , , , ; , , .

(VII, 12) . , , , , , , : , 20 , 21, . (13) - , , , , ; , , 22.

(VIII, 14) , , , , , , , , , 23 , , ,  , , , , , , .

(IX, 15) , , : , . , 24, 25 , , . (16) ,  ,  . ( ) , , 26, , , , - . , 27 ( , ) , ( , 28 29), .

(X, 17) , 30,   , , , 31, , , . (18) , , , , , , ; , , , , , , . , , , 32, ,     . , , , . , , , , 33. (19) , , , ,   , - . , [ , , , , .] []

[, 34, , , , . 35,] (20) , ; , , 36. , , , . , , 37 , , , ; , , , , , , , , , :   .

(XI, 21) , , , , , , , ?

.  , , , , . 38, , , , , , , , . (22) 39 , - . , , , . , , ( ) , , , , , , . , ; , , , .

(XII, 23) ,  ,  , , , , ,   40, , , , , , . , ,   41  , , , , , , , , , . (24) , , , - , , , ( ), , , ; , , , , .

(XIII, 25) , , - , , , ,   42. , , , , , 43, , , , , , .

(XIV, 26) , , , , , , , , , , ; , . , , , , , , , ; , 44, 45 -46 . (27) , , , , ,  . , ; 47. , , . , . , . 48 ( , ), ,   .

(XV, 28) , , : , , , , , , ? , , , , , 49.

.  , , , . , , , ,  . , , 50 , .   51. (29) , , , , , , .

!  ,  ! , , .

(XVI, 30) ,  ,  , , , , , . , , , , , , , , , ; , , .

(XVII, 31) , , , , , . . , , 52. ; , , 53, , , . , , - ( ), , . , , [ .] []


(32) , , : , , , , , , , , , , , (, , III, 15).

, , , ,   (, , I, 6, 7).


(XVIII, 33) (?).    , ,  , .

.  , , . , ; , , , , . 54 , . , 55.

.  ; , , , , .

.  , , , , .

(XIX, 34) , -, . , , , . , , , , . , , , , . , ; . , , , 56 []

(XX, 35) , , . , , , . , , ; , , . , ( 57), , , . (36) , 58, , , , 59, 60 . , , , , . , , , , . , , , , . , , , 61, , , , 62.

(XXI, 37) .  , , . , . , , , , .

,  ,  , , , , , . , , , , ; , . , , , , , - , .

(38) , , , , , 63 ( ,     , , , , , , ), , , , . , , . [] [ , , , ; , , , ; , , . , , 100000 , ; ]

(XXII, 39) , . , , 64; , , ; , ( ) . , . , , , , -, ; ( ) 65, , , , , . (40) :   , , , , , , , , 66. , , , . , , ; , , , . , 67, , , , [ .] []

(XXIII, 41) [ ] , ,   , , , , (, 342, 28).

(42) [ ,] , 68. , , . , , , . , , , , ; , , . , , , , , , . (43) , , - ,   ( , , ), - ( ), , . , , , . , , , ( ), , . , , , , . , , , , , , 69 []

(XXIV, 44) [ .] 70 : , , , , , , ; , , , , 71.

(XXV, 45) , 72 . , : , , , , .

, , 73, 74 , , , . , , , , . (46) , , , , , , , , . , , , , 75. , , , , , , , , 76.

(XXVI, 47) , , , ? 77; , , , , ; , , . (48) - , , , , .   , 78. , , , - , - ? , , , , , 79.

(XXVII, 49) ; , , , , . 80, 81, 82 , , [ ] []

(XXVIII, 50) ; , ,   83. , . : , , ; ( ) , . , . , ; , , . , ( ) . , , , , , , .

(XXIX, 51) , , , , , , , , , 84;   , - , , , .   , , , . , . ; , , . ,

(XXX, 52) [] , , , ,  , , , , , . , , , , , , .

85 ( 86 ) , , , . , , , , . []

(XXXI, 53) , , , (, 526, 7).


, , ,   consulere, ;   ,   (, , V, 12).

. , , 87, - . , , , , , , , . ( 88) , ,  , , , , . (54) , , , 89. . , 90, , , , . 91, , , , , , , , , 92, , , 93.

(55) , , 94, , . , , , , , , , . , , , , , .

, , .

(XXXII, 56) , , , , ,   , , , 95. , , : 96. , , 97,   , , . ,     , , ,  .

(XXXIII, 57) , ,  , , ́ ,  , , 98. , , , . , 99: ,   , , , . (58) , - , , 100. , , ; , 101, , ,   , ; , .

(XXXIV, 59) , , , ; ,   , - , , 102 , . , , , , , - . , , . , , , , , , , . -, , , .

(XXXV, 60) , , ; , , , , , , , 103. , 104. , , , , , 105.

(XXXVI, 61) , , , , , , , . , 106, , , , . ; , , , ( , , , ); , , , [1]107.

(XXXVII, 62) ; , . , , , , , , ; ; , , . (63) , , , . , , , ( 108), , , . , , ( ), - - , , , 109; , , ( , ), []

, 110 (, , III, 125).

, , ,

(XXXVIII, 64) , , :

, , , , , .

, ,  ,  .

.  , , , , 111. , , , , , .

(XXXIX, 65) .  , , , ; , , , . , , , , , , , , , , , . (66) , , ( ), , , . , , ́ , , , [ .] []

(XL, 67) .

.  , , ?

.  .

.  . .

.  , ! , ,  ,  112, , , .

.  .

.  , ; , , , , , ,  , . []

(XLI, 68) [,] , , , (, 300, 24).

, , (, 491, 16).

, , (, 72, 30).

, , , (, 228, 19).

, , , , (, 292, 32).

(XLII, 69) .

  , , .

,  ,  , , ( , , ): , , . , , , , , , , , ( ), [ ; , , 113, , .] (, , II, 21).

, ( ).


(XLIII) , , , , , , , , , , (, , II, 21).

(XLIV, 70) .

.  : , , , , , , , , , . , , . ( ) .

, .


  • 1 , , .
  • 2. , , 27.
  • 3  , , - , .
  • 4  ( IX .); . ,  15, 18.
  • 5  , , () . 621 . , -, , , .

    594 . , , . , , 508 . : .

  • 6   - ; 317 307 ., .
  • 7 Origines ().
  • 8 .
  • 9. , I, 4. ; . , .
  • 10, .
  • 11 ( , , , . .)   ; , , , , . , . auspicia urbana, , auspicia bellica, ; auspicia impetrativa, ; auspicia oblativa, , , . , . -, . , (), , . , , . , , -, ( II .). . . , . 26.
  • 12 .   . . , I, 32, 11; 52, 2.
  • 13 , , . . , I, 33.
  • 14 146 .
  • 15  . . , , VI, 2, 3 (257).
  • 16 . , , .
  • 17 , , IV . , , .
  • 18Arx. . . , (63 .), 35.
  • 19 , 390 .
  • 20  , , ; 21 () 15 . .
  • 21, Circus Maximus ( ), ; . .
  • 22 .
  • 23  .   Ramnes (Ramnenses, Ramnetes); Tities (Titienses), Luceres (Lucerenses)  . . , I, 13.
  • 24 ; patres ( ).
  • 25 , . . , I, 14 .
  • 26 , ; ; 300 ., , ; , 154 ., , 17 , . ; . (. 11) , , , : Alio die! ( ). . , , IV, 600.
  • 27. . 105 . I.
  • 28Pecuniosus; pecunia pecus  .
  • 29Locuples locus  , .
  • 30 753 716 .
  • 31. I, 16.
  • 32. ., 750 . (I, 74). ; , 753 .   ; ( , ) 776 .
  • 33 IX . ( ) , . . , , 1.
  • 34  VIII VII ., . : ( ).
  • 35 , ( ),  ( 630550).
  • 36   , (556468).
  • 37 , -. . , I, 16; , , 28.
  • 38. .
  • 39, . . , , III, 13 .; , II, 3.
  • 40 patricius  , pater, ; .
  • 41Interregnum. , , - (, ); ; . . , , III, 9; , I, 17.
  • 42. , , 2.   .
  • 43 10 ; 10 . . ; I . : 30 , .
  • 44 15 :   , , 12 . (flamen Dialis).
  • 45 .
  • 46-  , ; ; 30 ; . , . . , I, 20.
  • 47. , , II, 19; 25.
  • 48 (I, 21), 42 .
  • 49, . . . 71 . I.
  • 50 .
  • 51. . 532529 .
  • 52  - , ; , .
  • 53  (dius Fidius), , ; : (pater patratus) . . . 15 . I; , II, 21.
  • 54  , .
  • 55. , I, 32 .
  • 56. , I, 34. , . 657 627 .
  • 57 (sententiam dicere)  : , . 300.
  • 58 (18 ); ; . . ,  39.
  • 59. ,  14.
  • 60. , , II, 33; , I, 31 .; , II, 9; , I, 36.
  • 61   : , ; 5 19 . . , I, 35.
  • 62. , I, 3438.
  • 63. , I, 41.
  • 64 . 18 ( 6) . 45 , ; . . , I, 43.
  • 65   6 , . , 12 + 6 + 70 + 1 89 . , ,  . 89 + 8 = 97, . . . . , , 15.
  • 66Assiduus  as  do  . . , , XVI, 10, 15. proles  .
  • 67  ; 1) , 2) .
  • 68 , 815 ., . . 65 .
  • 69. I, 50.
  • 70 .
  • 71 () .
  • 72. I, 45.
  • 73 .
  • 74 , . . , , 39.
  • 75. , , III, 19; , XI, 7, 2 (812).   . . , I, 5760.
  • 76 , 510 .
  • 77  . . 123 . I.
  • 78. , , 54 .
  • 79. . I, 65, 68. , .
  • 80   468 ., , ; . , , . . . ,  60; : , 101; II , 87 114; , II, 41.
  • 81   390 ., , ; , ; 392 . , , .
  • 82  . . 24 . I.
  • 83 30 60 , . , .
  • 84. , , VIII, 565  IX, 580.
  • 85. . 751 509 .
  • 86. , . 41.
  • 87 () . . , II, 2.
  • 88 , . , . (. 142 . I) . . . I, 62; , II, 7.
  • 89  . . 143 . I.  . ,  61.
  • 90 , 451 . . , III, 35 .
  • 91 449 . . , III, 39.
  • 92 , 198, 195 185 .   lex Porcia de tergo civium. . , : , 12; , (II) V, 163; , X, 9.
  • 93 , .
  • 94, , , , , (imperium militiae). . . 17 142 . I.
  • 95. , , III, 8; , II, 1, 7; IV, 3, 9; , VI, 11, 12.
  • 96 auctoritas patrum; . ,  25; , I, 17, 9; 22, 1: IV, 3, 10; VI, 42, 10.
  • 97. , II, 18, 4. , 498 . , 501 498 ., .
  • 98 493 . . . ,  45.
  • 99. I, 69.
  • 100  . . 144 . I. ; , (ius auxilii); . ,  59.
  • 101 704 . .
  • 102 592591 . , , . ; 323 . (  ), , . . , VIII, 28; , VI, 7, 9. . . 74 . I.
  • 103 . . ,  49.
  • 104 454 . . , III, 65; , X, 50.  (multa) , ; , . (legis actio sacramento) : (sacramentum) ; , ; sacramentum.
  • 105 , 430 . . , IV, 30.
  • 106Codex decemviralis. Duodecim tabulae. , 451 . (. ,  63). , ; . , . . , III, 35 .
  • 107 . . , III, 33. ; . (. ,  51 .) (ad populum), . caput.
  • 108 , 445 . .
  • 109- ; , 449 . ; . ,  46.
  • 110 , 458 .
  • 111. , , II, 53.
  • 112   .
  • 113Concordia ordinum. . , . I, 32, . 95.


  • [1] . : quo tamen e collegio laus est illa eximia C. Iuli, qui hominem nobilem L. Sestium, cuius in cubiculo ecfossum esse se praesente corpus mortuum diceret, cum ipse potestatem summam haberet quod decemvirum unus sine provocatione esset, vades tamen poposcit, quod se legem illam praeclaram neglecturum negaret, quae de capite civis Romani nisi comitiis centuriatis statui vetaret: , , , [] , [] ,   [] , , , ; [] , , , . : , . . Liv. III 33, 10. : (Fasti Cap.; Liv. III 33, 3, 10; Diod. XII 23, 1; Dion Hal. X 56, 2). (. . . ).
  • 1260010107 1260010108 1260010109 1414870003 1414870004 1414870005

    , .