|  |




()
[44 . . ., 15 ]

:
. . . . ., , 1993 ( 1974 .).
. . . . . -.
. . , . . -, . . .
Collection des Universités de France publiée sous le patronage de lAssociation Guillaume Budé, Paris: CICÉRON, Caton lAncien (De la viellesse). Texte établi et traduit par Pierre Wuilleumier, 1961.

  (. . ) , - : ; ; , ; ; . , , .

. ( ́) 1761 . ; 1852 . . , 1893 ., ,  . . .

, , . , .

.

Collection des Universités de France publiée sous le patronage de lAssociation Guillaume Budé, Paris: CICÉRON, Caton lAncien (De la viellesse). Texte établi et traduit par Pierre Wuilleumier, 1961; CICÉRON, Lamitié. Texte établi et traduit par L. Laurand, 1961; CICÉRON, Les devoirs. Texte établi et traduit par Maurice Testard. Livre I, 1965; livres IIIII, 1970.

: CICERO, De senectute, De amicitia, De divinatione. With an english translation by William Armistead Falconer. Loeb Classical Library. London  Cambridge, Mass, MCMLXIV; M. TULLII CICERONIS Laelius de amicitia dialogue. Mit einem Kommentar herausgegeben von Moritz Seiffert. Zweite Ausgabe besorgt von C. F. W. Müller. Leipzig, 1876 (Hildesheim, 1965); CICERO, De officiis. With an english translation by Walter Miller. Loeb Classical Library. Cambridge. Mass.London, MCMLVI; M. TVLLI CICERONIS De officiis libri tres. With introduction, analysis and commentary by the late rev. Hubert Ashton Holden. New edition. Cambridge, 1899 (Amsterdam, 1966); MARCVS TVLLIUS CICERO, Vom rechten Handeln. Lateinisch und deutsch. Eingeleitet und übersetzt von Karl Büchner. Zürich und Stuttgart, 1964; M. TVLLI CICERONIS De officiis ad Marcum filium libri tres. Erklärt von Otto Heine. Berlin, 1878; Tutte le opere di CICERONE. Centro di Studi Ciceroniani, Roma: vol. 30, La vecchiezza, Lamicizia. A cura di Guerino Pacitti, 1965; vol. 31, Dei doveri, Delle virtu. A cura di Quintino Cataudella, 1966.

. . -.

.   . . , , . . . . , , . , , : . , , , , . . . . , . IIII. .., . , 19491951.

officium . , , ; : , , , , , .

: beneficientia  ; benevolentia  ()-; benignitas  ; constantia  , ; decere  , decorum  ; honestas  ; honestum  -, ; intelligentia  ; moderatio  ; modestia  ; probabile  ; prudentia  ; sapientia  ; securitas  ; summum bonum  ; temperatio  ; vir bonus  (); vir optimus  (), (), ( , ); virtus  .

(I, 1) , 1, , , , , . , 2, , , , . , , , . , 3, . . .

(2) , ( ), ,  , 4,  , , . , , , ,  , 5,  , , , , , 6, . (3) , , , , , , , . , , , , . , , .

(4) - . , , ; , , , . 7, , , , , , , , , 8 , , , , ; . , , , - . , , , , 9.

(5) , , , , , , . , , , ; , ( ), , . , , . ; , , . , , ́ 10.

(II, 6) .  , , , , . , . . ; , , , 11; , , :   ;   , ; 12. (7) , , , , -: , . , , . , , ( , , 13 ), , 14. , , , , . (, ) , ,  , , , , 15.

(8) .  , , ; , : , , ; , ; , .

.  , , ; , , , ; , . (9) , , , , , ; , , ; , , - , . ( ) !16 17, 18; ,   . (10) , , , 19; ,   .     :

(III) , , 20 , ; , , ; , , , , , , . : , , , , , . , , ; , ; - , 21. (11) , , ? ( ), , ? , , ; , :   ,   , , , 22; , 23, , .   , , , ?24 . , . ? , ,  , 25,  , .

(12) ,   ,   , . ; ́ , 26. - : , , , , , 27, -, , 28,  : , 29.

(IV, 13) , , , , 30. , , , 31; , , , , ; , 32, , ; , 33 , , , : , , , , , . . (14) , , , , , , , ; , ́ , , , 34. - 35, , - , ? , , , .   , , ,  , , , , 36. , , ; , , , , , .

(15) , , ,   , , , , . - , , , ; , ; , , , ,  , . , ,  , ,  , . , , , - 37; , , , .

(16) .  , ! , , (, ) ,   , , ,  : , , ?

.  , , , . .

(V, 17) .  , , ; , , , . , , ?   ,   : , ; . , , , , , 38; ; , .

(18) , , , , 39, , , ; , , . ! , ; , , . , , 40, , . , , ; , . : , .

(19) , , , 41. , , , , , , , , , , ( , ),  ,  ,  , , , . , , , , - 42, , . ,   ; , . , , 43; , , . (20) , : , ́ , , , 44.

(VI) , . , , , . ,   ,   ,   ,   .   , , , ; , . , , 45, ; , .

(21) ; , ,   , : , , , , 46; , , , .

(22) , , , , . , , 47, ? , , , ?47a , , , ? , , . , , , :   ;   ;   ;   ;   ; . , ; ; ,   ; , , , 48 , . , , , , , , . , , .

(VII, 23) , , , : . , , . , , ,     49: , . ,   . , , ; . , , . , , , ? , .

(24) , 50, , -, , , , . . - , , ? 51,   , ,  , , , ! . , , ? , , .

, , , . (, ), , , , .

(25) .  , . , , , ; -.

.  , , ́ , , . !52

.  .

.  , , , ?

(VIII, 26) .  , . , ? , . , , , , .

, , ,   : ,  , , ,  , , , ́ ?53 , 54,  . , , , ; , ; . (27) , , ;   , , . , , , , . : -, , ; -, , , , , , .

(28) , , , ; , ,     , . , 55 , ? , , , ?56 ,   57: , , ; , , .

(IX, 29) , , , , , ,  , , , , ? , , , : , , , . - ,   , , ,  , , , , , . , , ; .

(30) , , , , . ? ?58 , ! ; , , , , , , ; . ́ , . (31) , ( , ), , , , ́ .

(32) , , , 59, ; : , , . , , , . , , , , , , , -. , ,   ,   , . , , , ; , . ; , , - .

.  , , ! , .

(33) .  ; .

(X) .  , , , , . , ,   ; , , 60; , :   ,   . : -; (34) , - , , - , ; , 61; , , , - ; .

(35) , - , , ; , ,  ,  , , 62. , , , . - , . ,  ,  , , , , ,  , .

(XI, 36) , , , . , , , ?63 , 64, ? (37) 65, 66 -, , . 67, 68 , , , 69, , , , . : , ?    ,  ; , 70. , ! , , , , ; , , . , , , , . , , ; , , .

(38) , ́ , , , ,   , . , , , , , , , ; , , . (39) , ( ); , 71. , , , . , - - , , , . , , - , , , - , , ? 72, 73 , , 74, .

(XII, 40) ,   , ; , , , - ́ , . , , , .

75 . (41) , , 76. , , - - ? , ́ 77, . , , , , , , . ; , . ,   , 78. , , 79, . , , , , .

(42) ? . , ,   , ,   , , - ; , , ,  , , . - , , ? , , , , , , : , . . 80. (43) , ; , , , ; , , 81; , , , .

(XIII, 44) , : -82, - ; , ; , ; . , , , , , ; .

(45) , , , , , , 83 ( , ): , , ; - , ;   ; , ;   , , 84.

(46) , , ( ): , , ; , ; , ;   , ;   , , .

(47) !85 , , , ; , , , . , , , , , , ? , , - - , , , . , , , , ,   ,   ,   . , ,   ,   . , . (48) ,  , , ,  , - ? , , ,   , , , ?86 , , 87; , , , , , , . , , , ,  , , , - .

(XIV) , , - , ; , , .

(49) , , , , 88, , , , , , , , , , , ? , , . (50) ; ,  ,  , , , , , , , . , . , , , , , . . , ,   , ; , , , .

(51) , , , 89, . , , , , ́ , , . , , , , , ,  . , , , . , ,   , ? , ,   .

(XV, 52) , , 90, - , , .   !  , ? , , 91, , , ; 92; . (53) , , , , , , ? , , . , , , , . , , , , , .

(54) , , , , . , . 93, ; , , , , , . , , , , 94, ; .

(55) , , , , , , ,  , , , 95, , , , ? , , , , ; , ; , , , - , , . .

(XVI, 56) , . , , 96; .   , ;   ;   , . (57) .   , ,  . , ! , 97 - 98  , , , , , , , .

(58) . 98a, . , , ; , ; - , - , .

(59)   : , . , . ,   , , , , , 99. , ; , . , , , : , , ,  , , , , 100; - , , , . , , , , ? , , ; , - , . (60) , , , . , , , - , . , , , , , , .

(XVII, 61) , : 101, , , , ; , , , ,  ,  , 102; . , , ; , , .

(62)   , ,  , , , , : , , , ; , , 103 , , , , . , , ; . , ; , . , .

(63) , , ; , 104, , . , , , ; , , , . ,   , , , , , , , , , , ,   , ? , . , , , , .

(64) , : , , , ? , , ! 105:



- : , . , , , , , .

(XVIII, 65) , ,  ; . , , , , , . ; , , , , , , . , , 106, . , .   . , , : -, ; , ; -, , - , , , - . (66) , , 107, . , , , , , , .108

(XIX, 67) : , ,   , ? , ! , : , , . , 109, . (68) ,   , - , , ,  , ; . , , , , , , , , . , , , 110, .

(69)   . , , , . , , , 111, , . 112, , , , , , . , .

(70) : - , , , , ; ,   ,   , , . , , , , , , - , . , , . , , .

(XX, 71) , , , , , , , . - , , , , . , , ! , , , 113.

(72) , , , - , . , , , ; , , ; , .

(73) , , -, ; -, , , . , ; , ; 114. , , - , .

(74) , , 115, , , . 116 , , ; , , , - -. . 117, , , ,   , , , .

(75) , , , ( ) . , , ( ) , , , , 118. , . , , , . (76) , , , , .

(XXI) , , ( ). , , . , , 119, , ; - , , , .

(77) , , , ( , , , ), , ,   , . , , . , - 120, - 121; .

(78) , ; - , , , . , ; , , . , , , . : , .

(79) , , . ; , ,   - , . , , , , , , .

(80) , , ́ ́, , . , , - , . , ;   122. (81) , , , , : -, ( , ); -, , ; - . , , , , !123

(XXII, 82) ́ (   ): , , , . , , , . , ,  , , , , , , - , , . , .

(83) , , ; , , , , , , , . , , , . (84) , , , , : , , , , , , .   , , , , , ; , , , , , - .

(85) ( ) , , , . , . , , 124. , , , , - - , .

(XXIII, 86) . , ́ - . ;   , . , - , , , , ! , - , . ,   , , , , , 125, , , ,  : , , 126.

(87) . , - , ,  , , 127,  - , -, . , , - - , , , . , , ?

(88) ,     128; , , , : - , 129 ; , , . - .   .

(XXIV) , , , , - - . , ; , ,   ; , . , , -, 130.

(89) - , 131:



,   .

, , ; , , , . , , , . , ,   , ; ,  ,  : , , , , ,   , 132.   ,   .

(90) , , , . ( ): ́, , , ; ,   . , , , , , ; , ; : , .

(XXV, 91) , , , , , , , , ; , , , , ,   . (92) ( ), : , . , , , , , , ? (93) , , , , ,   , ?


  ;   .
, , 

, 133. , , . (94) , , , , , ; , .

(95) , , , . , , - , 134, , . (96) , !135 . ; .   !  , , ! , . , . , . ,  ,  , , , 136 137. . , 138[1]. - , . , ; , .

(XXVI, 97) , , , - , , , , , ,  , , 139 ,  , , , , , ? , , , - , , . , , . (98) , , ; , . , , . , , . ; , , , . , , , . , 140:


, ?

: ; : . .

(99) , , , , . , ; , . : , , , ,  , , , . , ? , .


, , ,
141.

(100)   . - , , ( , , -, ) . .

(XXVII) , , , , , . ,   ,   ; , , , , , ; ( 142); , , , , ; , .

(101)   , , , 143, 144, ; , , , , . , , , . , , 145 146. , 147, , , 148 , .

(102) , , . , . , , - ; , . , , , . , - , , , .

(103) , , , : ,   ,   , 149. , , - , . , . , .

(104) - , , , ? , , . ; , . , - . , , .

, . , , , , , .


  • 1. , VIII , 31; , II, 296; 281; , 102.
  • 2    . , . () (toga praetexta), . 17- (toga virilis, toga libera, toga pura). . (toga candida) , ().
  • 3   133 . ( ), 106 ., 95 ., ; 82 . [. 82 . . - (, , I, 88).  . . .]; , . . , , III, 62.
  • 4Hemicyclium, exhedra (.), , ; . . , , VII, 23, 3 (916).
  • 5   88 ., 35 ; ( ). .
  • 6   88 . .
  • 7 ( ).
  • 8 , 60 ; , , 85 , .
  • 9. , , XIV, 21, 3 (729).
  • 10 .  .
  • 11, .
  • 12. , , III, 135; , , II, 1, 65; 72.
  • 13 (VIV .): , , , , , , . . . , , I, 12; , II, 60; , III, 137; , . 62.
  • 14 .  . . , , 14; , , 144.
  • 15   138 . II . (5- 7- ); . . , , II, 11; , I, 90.
  • 16 !  . . , 15 . 39.
  • 17   . , . 150.
  • 18   . , 49 . 116.
  • 19, .
  • 20   , , .
  • 21. , , 4 .; , I, 111.
  • 22 147 ., 38 , 134 .  180 . (lex Villia annalis), , :   27 ,   30,   33,   36. 81 . (lex Cornelia de magistratibus),   29 , ( 10- )  39,   42 ,   10 . (suo anno). , . 132 . ; , . (vir consularis),   ,   ,   ,   ,   .
  • 23 ,   ( 146 .) ( 133 .). (cognomina ex virtute  )  .
  • 24, , , , , ; .
  • 25 .
  • 26, , . . , , 17 .; : , II, 3, 3 (102); , IX, 21, 3 (496).
  • 27 , . . . , , II, 170; , , I, 19 .; , II, 4; , , X; , VIII, 15, 4.
  • 28 (socii) , (foedus), . (foedus aequum) (foedus iniquum): , (maiestas populi Romani), . . , . , (prisci Latini), : . 340 . ; (ius conubii) (ius commercii); , . . (civitas sine suffragio). 90 ., , .  .
  • 29 , .  , , . . , , II, 62; , VI, 25.
  • 30 .  . , (155 .).
  • 31   (-, ). . , , II, 22.
  • 32   . . . . 172. . . , , II, 154; III, 139; , IV, 2; 10.
  • 33 , , 7; 10.
  • 34. , , VI, 9 .
  • 35. , , VI, 15; , I, 40 .; 75; 118.
  • 36. , , V, 16, 4 (529).
  • 37-   : ; ; ; , (). . , , III, 45; , I, 65; II, 79.
  • 38,   , .
  • 39   .
  • 40. , . 40.
  • 41 pingui Minerva, . . , , II, 2, 3.
  • 42. , , I, 39; , V, 66; , I, 17.
  • 43. , , VIII, 7, 2.
  • 44 .  , . : , , , . .
  • 45   , , 21.
  • 46 , (168 .); (. , . 116); , 136 ., . . , I, 21 .
  • 47   vita vitalis, . . . . , . 17 2.
  • 47a. , , VIII, 14, 2 (346).
  • 48, aquae et ignis interdictio ( , . . , ). . , , 78.
  • 49. , , 97; , VII, 251 ( ).
  • 50 ,   (V .), : , , , .
  • 51 (. 218230)  . , . , . , , , . . , , 36; , II, 27.
  • 52. , , III. , .
  • 53. , , II, 116 .
  • 54Amor  , amicitia  . . , 100.
  • 55  . , . 40.
  • 56 , . . , , II, 46; 51. , 502, 493 486 ., , .  . , 56. . , 36; : , 101; , 72.
  • 57 282272 ., (II )  219201 . . , 16; 43; 75; , I, 38; 40; , XXI, 4, 9; , , III, 6, 36; IV, 4, 42; , , VII, 161.
  • 58 , , , . . , , 9; , , 215 B.
  • 59   . . . . . , 43 . 101.
  • 60. , , IX, 10, 4 . (364); 13, 2 . (369).
  • 61. , , I, 87; : , 15 .; , 72; , 2 .
  • 62  . , , XI, 27 (784); 28 (785).
  • 63 , , , , . , . . , , 41 .
  • 64 ; . . 91. . , 41; , 56; , III, 82; II , 8; 15; 20; 32 .; , 25; , I, 16, 10 (22); II, 13, 2 (40); , IX, 19, 1 (476); VI, 19, 1 (652); XII, 1, 1 (754), XI, 5, 3 (810); 8, 1 (816).
  • 65 : II , 10; , 14; : , 41; , 8; 72; : , I, 38; , 103.
  • 66   , 123 . - 118 .; ; . . , 117; , 75 .
  • 67  -, . , , . 130 . .
  • 68  . , . 81.
  • 69 132 .; .
  • 70. , , XX, 4.
  • 71 282 278 ., 275 .
  • 72   131 ., . . , , 8; , II, 170; , 103; , IX, 21, 3 (496); , II, 3, 3 (102).
  • 73   , 114 . . , 37.
  • 74   123 122 .
  • 75   , , .
  • 76 .  , , . . , , 21 . . , . 64.
  • 77, , , 12; , , , 138 ., , 133 . .
  • 78 139 . ; 137 .  . . , , III, 35 .; , 97; 106; II , 4.
  • 79   , () (). . , 96 .
  • 80 .  , -, . , 42 ., , 3. . . : , V, 12, 5 (112); , IX, 10, 3 (264); X, 8, 7 (388). . , , XXXI. (II, 40), . . . 63.
  • 81, .
  • 82 , . . , V, 21, 10 . (249); VI, 1, 5 . (251).
  • 83   . . . . , , , 4; , IV, 74.
  • 84. , , 253 . .
  • 85, !  .
  • 86. , , 19; , , XIX, 163; , , 876.
  • 87 , ,   . . , , 61 .
  • 88 . . , 28 .; , VI, 20.
  • 89,   (, ). . , 46.
  • 90 ,   . . , 32; , 84.
  • 91 , VI . ; , , . . . ( ). . , , I, 50; , I, 112; II, 23; III, 32; : , XIV, 4, 4 (720); , XII, 1, 2 (724); , I, 4, 5 (865).
  • 92. , , V, 57 .; , I, 26.
  • 93   . . , : , 22; XIII , 10; , , IV, 8, 16.
  • 94  . , . 99.
  • 95 . , . . , : , 133; , (II) II, 83.
  • 96   , ; .
  • 97 , . . : ; ; , IV, 14, 3 (479); 6, 8 . (491).
  • 98. , : , ; .
  • 98a   . , I, 59 . 81.
  • 99. , , VII, 618 (135, 139, 143, 148, 150, 155, 158, 161163, 167, 177).
  • 100. , . 13. . , , II, 13.
  • 101. , 39 .
  • 102     , , (69 .), (62 .), (52 .). . , III, 40 .
  • 103. , , II, 4, 1 .
  • 104. , , 204; , 125 . .
  • 105, , . 210 2. . , , 1226.
  • 106 , ( ), . . , II, 47 .; , II, 74; , 159; : , 83; , 11.
  • 107   , .
  • 108   , : , , .
  • 109   . . , , 538; , , VIII, 4, 8.   8,75 .
  • 110   , . . , XXI, 32, 7.
  • 111 . , 132 ., , 123 . 131 . , , , (lex Rupilia). . , , (II) II, 39; 90; 125; III, 125; IV, 112.
  • 112   , ;   , .
  • 113. , , 269; , , 43 .; , , II, 10, 4.
  • 114  . , 37; 69.
  • 115. , , 13; , , III, 24, 58; , I, 5, 49.
  • 116 (.)  , .   . - (custodes) .
  • 117. , , 158 .
  • 118 (.)  , , , - . . , , XIX, 326; , XI, 508.
  • 119   . , 4; . , I, 120.
  • 120   141 . ( ), 131 . ( -) [ -  . , 351 . . . ( , VII, 22, 710); 339 . . . , ( , VIII, 12, 16).  . . .]; , . . , III, 109.
  • 121   143 ., .   . . , I, 87; , I, 31.
  • 122. , , I, 67; , VII, 5, 1 (134); , , IX, 9, 10. .
  • 123 !  . , , I, 56; , , I, 3, 8.
  • 124 , .  Rem actam agere, , . , , IX, 6, 6 (356); 18, 3 (374); , -, 260; , , 419.
  • 125   , , .
  • 126. , , I, 65.
  • 127 (V ).  , .
  • 128  . , 39, . 91.
  • 129. , , VI, 16 . .
  • 130, . . , , XV, 14, 4 (759); XVI, 11, 1 (799).
  • 131, , 68. . . . . , , VII, 3, 10 (293); , , X, 1, 99.
  • 132. , , I, 26.
  • 133  , 252 . . . . . , . 140.
  • 134 (63 .) (consul popularis): , . . : : I, 23, II, 6 .; 15; 102; III, 7 .; , 96 .; VI , 19; , I, 85.
  • 135  . , 39 . 72. 131 . , ( 10- ). , ; .
  • 136 (. , 69) 145 . (146 .) .
  • 137 145 ., , .
  • 138 , .  , , , , , . ; , V.
  • 139   . . ., , VI, 12, 3; , , 59, 9.
  • 140 .      . , 39; . . . . , , I, 9, 19 (159).
  • 141. , 36; , , . 243 . 2; , -, .
  • 142. , 26, . 54.
  • 143 ( 9); ( 4); ( 9); ( 101), , .
  • 144   177 163 ., , , , .
  • 145 ; 133 . ; 105 . 95 . ; (); , 92 . . . , , I, 13; , I, 229; , 85 .; , II, 47; III, 10.
  • 146 ; .
  • 147. , , VI, 146 .
  • 148 .  ; . , 83 . 182.
  • 149, .  , .
  • [1] atque is primus instituit in forum versus agere cum populo, .., , . , , (, , ).  . . .
  • 1260010109 1260010110 1260010111 1423775001 1423775002 1423775003

    , .