. . , 3- .

(Senátus). (seniores: . . γερουσία) , , (Mommsen, Staatsr. III. 836, . 2). , (Liv. I. 8). (senatores). patres (= , ) , - (, , passim) senatus. : .621 patres, . [ , patres , . ]. , patres, , , , patres conscripti, conscripti , (Festus, . 254; Liv. II. 1; Mommsen, Staatsr. III. 839; Madvig, Verfass. I. 125. (Willems, Le Sénat, I. 37 .), , , . conscripti . ).

I. .  , 100 (Liv. I. 8) 300 , . , 300 . 81 . 600 . 900 (Dio Cass. XLIII. 47); 1000 (Suet. Aug. 35, erant enim super mille: . Mon. Ancyr. 5, 6). 600 (Suet. l. c.; Dio Cass. LIV. 13); , . [ , (μηδὲν περὶ τοῦ πλήθους αὐτῶν ἀκριβολογούμενος[1], Dio Cass. LII. 19), , , . . Mommsen, Staatsr. III. 850, . 3].

II. .  , , , legere in senatum[2]; , , , lectio senatus[3] , , (Val. Max. II. 3, 1), .   ,  ,  . , , , , (patres) , (Mommsen, Staatsr. III. 844, 854). , . , , , - ,  . . , , , [Liv. I. 8, Romulus centum creat senatores[4]. (Le Sénat, I. 26), réunion de tous les patres familiarum seniores des familles patriciennes[5], le choix royal succéda au droit dhérédité[6],  ].

, , : 1) ; 2) , , ; 3) lectio senatus.

1) . , , (Festus, . 246, ut reges sibi legebant, sublegebantque quos in consilio publico haberent, ita post exactos eos consules quoque et tribuni militum consulari potestate conjunctissimos sibi quosque patriciorum et deinde plebeiorum legebant[7]). , . , 387 . = 367 . . ., ; ,  (443 . . .). , : donec Ovinia tribunicia intercessit qua sanctum est ut censores ex omni ordine optimum quemque curiatim (sic) in senatum legerent[8],  , , , . (339 . . .), , (Liv. VIII. 12), . , , (312 . . .; Liv. IX. 29), 339 312 . . . (Mommsen, Staatsr. II. 395; Willems, I. 155). , , , . 216 ., , (Liv. XXIII. 22, qui senatum legeret[9]); 81 . . . (Appian. B. C. I. 100). , . , , . , .622 . lectiones senatus, (Mon. Ancyr. II. 1, senatum ter legi[10]),   ,   ,  , 28 . . ., 8 . . . 14 . . . , , , , , , (adlectio) , , I . , , , (C. I. L. V. 3117; Orelli, 3659; Mommsen, Staatsr. II. 877, III. 857). , , . , (Mommsen, Staatsr. II. 857).

2) , . , (ingenuitas) , , , ; , , , ; , [Liv. II. 1. , (Staatsr. III. 870), , . , , ]. : conjunctissimos sibi quosque legebant; , praeteriti senatores in opprobrio non erant[11] (Id. ib.). ex omni ordine optimum quemque; (pro Sest. 65, 137), , omnium civium industriae ac virtuti[12]. . , , , . , lectio senatus , , , -, ,   lectio,  , , . , quibus in senatu sententiam dicere licet[13] (Liv. XXIII. 32; Fest. . 339; Varro, ap. Gell. III. 18, qui nondum a censoribus in senatum lecti, senatores non erant, sed quia honoribus populi usi erant, in senatum veniebant, et sententiae jus habebant[14]). , , . 216 . . . , , , , lectio , , , , (Liv. XXII. 49, unde in senatum legi deberent[15], 23. 23; Mommsen, Staatsr. III. 860, . 3). ,   , ,  , , , : primum in demortuorum locum legit, qui post L. Aemilium, C. Flaminium censores curulem magistratum cepissent, necdum in senatum lecti essent tum legit qui aediles, tribuni plebis, quaestoresve fuerant; tum ex iis qui magistratus non cepissent, qui spolia ex hoste fixa domi haberent aut civicam coronam accepissent[16] (Liv. XXIII. 23). , , , , jus sententiae[17] lectio lectio. [ , -, (Gell. XIV. 8, 2, senatores non essent ante Atinium plebiscitum[18]), , , 123 102 . . . (Mommsen, Staatsr. III. 862, . 2). , . , quei in senatu sient[19], , 122 . . . ( , 861, . 2)]. , (Tac. Ann. XI. 22, viginti quaestores creati supplendo senatui[20]). ; , , , , , . , . , , . . , , , , , , . 70 . . . , , . , (Cic. pro Cluent. 56, 153, .623 judicio populi Romani in amplissimum locum pervenire[21]). , . , , , . , , , , , adlectio, , lectiones (Mommsen, Staatsr. II. 877, .). , (. ) , . , , , inter tribunicios[22], inter praetorios[23], III . inter consulares[24]; . adlectiones (Mommsen, Staatsr. II. 877 .; Vita Pert. 6, cum Commodus adlectionibus innumeris praetorios miscuisset[25]; Vita Marci, 10, multos ex amicis adlegit[26]).

; , , . 30 ,   25 (Dio Cass. LII. 20; Quaestor). , (Dio Cass. LIV. 17; Suet. Aug. 41; Tac. Ann. I. 75, II. 37). , , , (Plin. Epp. VI. 19). (Vit. 11).

, , (Tac. Ann. XI. 23) , , (jus honorum); , . .

(loco movere) (praeterire). , , , , , , , (Festus, . 246: . ). , , ; , , (339312 . . .), , . , ; , , , , , , , (App. I. 28; Liv. XL. 51; Cic. pro Cluent. 43, 122), (Ascon. in tog. Cand. . 84; Liv. XXXIX. 42, adscriberent notas[27]). , , , , , , , (, , , , , . .). 70 . . ., , , , , , (Sall., Cat. 23, , 70 . . .), (probrum in senatu ne relinquunto[28], de Legg. III. 3, 7). . , 2928 . . .   18 . . ., , (Suet. Aug. 35; Dio Cass. LII. 42, LIV. 12), , 69 . . . (Suet. Vesp. 9, summotis indignissimis[29]). lectiones, , , , , ( , , : Tac. Ann. I. 75, II. 37, XIII. 34; Suet. Nero, 10) ; , (Ann. II. 48, prodigos et ob flagitia egentes[30]; IV. 42, quod in acta d. Augusti non juraverat[31]; XI. 25, famosos[32]; Suet. Domit. 8, quod gesticulandi saltandique studio teneretur[33]:   , Ann. II. 48). , adlectio, , . , , , : , .

3) , lectio . , , . ., , 339 . . . lectio senatus, , , .624 recognitio equitum[34] (Mommsen, Staatsr. II. 396, ), , , (Liv. XXIV. 18; XXVII. 11, &c.). (Liv. XXXII. 7, XL. 50; Willems, I. 241), , , (Liv. XXVII. 11, sors legendi[35]). 81 . . . , , , sententia[36]. , (Liv. . .; Mommsen, Staatsr. III. 970). 209 . . . , . , : , , , , , , (Varro, ap. Gell. XIV. 7; [Willems, I. 114] , , . ,   , ,  . ). , (Mon. Anc. Gk. 4, 2, πρῶτον ἀξιώματος τόπον τῆς συνκλήτου[37]), , , (Dio Cass. LXXIII. 4). , , , , , , , , . [ lectio 216 . . . , (Liv. XXIII. 23)]. , , , . , ; , , , , . ; (Mommsen, Staatsr. III. 968; Willems, I. 259). jus trium liberorum[38],   , , (Mommsen, . . 971; Dio Cass. XXXVI. 40). , (adlecti) , (Vit. Pertin. 6). (Liv. XXIII. 23); (Dio Cass. LV. 3). ,   , . (Dio Cass. . .). , album senatorium, (Tac. Ann. IV. 42).

III. .    , . , , , , , (. , I, . 285 .). : ? , ,   (. Interrex), , . : (1) (prodere interregem) (patrum auctoritas) -? (2) - - sententiam dicere? (Mommsen, Röm. Forschungen, I. 218; Staatsr. III. 871) (Madvig, Verfass. I. 233, 496);   (Willems, II. 1 33. . Interrex). - , patres , - , , (, ), patrum auctoritas ( 339 . . .). , , , - . [. patres, , patricii magistratus[39], , , (Cic. ad Brut. I. 5). (III. 40, IV. 7, IV. 43: 421 . . .). patres, . Patrum auctoritas . . , . . Interrex]. . , sententiam dicere, pedarii (. ., ), - , , pedibus ire in .625 sententiam, , . [Gell. III. 18, qui in alienam sententiam pedibus irent[40]. , (I . . .) : Senatores qui magistratum curulem nondum cepissent pedibus itavisse in curiam[41] ( - )  , , , (. . I. 137). - nondum a censoribus lecti[42], , . , jus sententiae dicendae; , sententiam dicere. . , , equites pedarii ( , ].

, , , , , , -, , , ,  , 81 . . . , - (pedibus ire). : (1) sententiam dicere . , , pedibus ire [. , ]. (2) , jus sententiae, , - , . (3) , - - - , , .

; , . , ,  , ,  (Cic. de Legg. III. 12, neminem in summum locum nisi per populum venire[43]), , ,  , , 200 . . .   . .

. , (. ) lectio, , . , , , , , ,   ,  adlecti, , , , . (Tac. Ann. III. 55, novi homines e municipiis et coloniis atque etiam provinciis  domesticam parsimoniam intulerunt[44]. II . ). , , . . , . , , , , , ; , , , (Cic. pro Cluent. 56, 153). . ordo senatorius[45] (Mommsen, Staatsr. III. 459). , , , (Suet. Jul. 42); , . , (latus clavus) ( , Gell. I. 23). (tribuni militum) (praefecti alarum) laticlavii (Suet. Aug. 38, liberis senatorum, quo celerius reipublicae assuescerent, protinus a virili toga, latum clavum induere et curiae interesse permisit, militiamque auspicantibus non tribunatum modo legionum, sed et praefecturas alarum dedit binos plerumque laticlavios praeposuit singulis alis[46]. angusticlavii, Suet. Otho, 10). . , , latus clavus, ( honores petituri[47]: Plin. Ep. VIII. 14; Dio Cass. LIX. 10, ἐπὶ τῇ τῆς βουλῆς ἐλπίδι[48]), , I . . . . [ , latus clavus, .626 Suet. Vesp. 2, latum clavum diu aversatus[49] (); Tac. Ann. XVI. 17, Mela petitione honorum abstinuerat[50]; Hist. II. 86, prima juventa senatorium ordinem exuerat[51]; Ovid. Tr. IV. 10, 35. (Suet. Claud. 24, senatoriam dignitatem recusantibus equestrem quoque ademit[52]. 13 . . . 35 , , βουλεῦσαι[53] (Dio Cass. LIV. 26)]. , , (Lex Papia Poppaea, Dig. 23, 2, 23). II . . ,   ,  . , , , [Equites; Principatus; Procurator]. senatoria et equestria officia[54], Galb. 15; . Vita Commodi, 4, per laticlavi honorem a praefecturae (. ., praetorio, ) administratione summovit[55]. III . . , , , dignitas senatoria[56]. , (Dig. 7, 35, 9, 7). (Staatsr. III. 467),   . [ . , . Mommsen, Staatsr. II. 865, III. 466; Madvig, Verf. I. 123 .; Friedländer, Sittengesch. I. 197 .].

IV. , . .  , senator Romanus[57], eques Romanus[58], . clarissimus[59] II . . ., (Mommsen, Staatsr. III. 565), , . (latus clavus) (calcei) (luna), , (lora). , , (sero[60], Plin. Nat. XXXIII.  29); . latus clavus ; (Stat. Silv. V. 2, 28). 194 . . . (Liv. XXIV. 44),   (Suet. Claud. 21). , , , , (Dio Cass. LVII. 11), (Suet. Aug. 35), (Dio Cass. LVII. 15), (Vit. Sev. Alex. 43) (cursores, Vit. Aurel. 49). III . . ., , , , (Dig. 50, 1, 23, municeps esse desinit senatoriam adeptus dignitatem, quantum ad munera: quantum vero ad honorem, retinere creditur originem[61]; . , . Mommsen, Staatsr. III. 2, 887, . 1). , , , . , (Vit. Hadr. 8),  , (Vit. 21, ne quis non senator de Romano senatore judicaret[62]). , . , leges de repetundis[63], (Lex Claudia, Liv. XXI. 63: . Dig. 50, 5; Lex Acilia de pec. repet. 2; Bruns, Fontes jur. Rom. 54; Cic. pro Cluent. 55, 150). , , (Vit. 26). (Ann. I. 77), , . , (Suet. Claud. 25), , , , (Victor. Caes. 33). (Mommsen, Staatsr. III. 2, 900 .). , [Ludi; Praetor; Quaestor. equitum centuriae[64], , quaestiones perpetuae[65], . Comitia; Judex; Quaestio.]

V. .  (senatum habere), (consulere, referre, relationem facere) (senatusconsultum facere) , , , . , , . - (? 133 . . .). , .627 [. , Gell. XIV. 7, 8, Primum ibi ponit (Varro) per quos more majorum senatus haberi soleret, eosque nominat, dictatorem, consules, praetores, tribunos plebi, interregem, praefectum urbi tribunis plebi senatus habendi jus erat quamquam senatores non essent ante Atinium plebiscitum[66]]. , [Intercessio; Tribunus.] , , , (Liv. XXII. 7; XXVI. 21; XLII. 8, .). (Cic. ad Fam. XII. 28; Consul). 23 . . . , , (Dio Cass. LIV. 3), (Lex de Imp. Vesp. 2, utique ei senatum habere liceat, ita uti licuit divo Augusto[67], . . , , , tribuniciae potestatis praescriptione sub Augusto acceptae[68], Tac. Ann. I. 7). (Plin. Epp. II. 11, princeps praesidebat erat enim consul[69]; . , Paneg. 76).

, , , , , . templum[70] , , (Gell. XIV. 7, in loco per augurem constituto, quod templum appellaretur[71], . Templum). , , , , . , intra milia passuum[72], , , [Proconsul; Propraetor] (Mommsen, Staatsr. III, 930. : Liv. XXXIV. 43; Cic. ad Fam. VIII. 4; Plut. Sull. 30).

(Gell. XIV. 7). , ,  , . , (Suet. Aug. 35, ne plus quam bis in mense legitimus senatus ageretur Kal. et Idibus[73], Dio Cass. LV. 3). , , . , 154 . . ., , , , ,  , (dies comitiales, Cic. ad Fam. I. 4, senatus haberi ante Kal. Febr. per legem Pupiam non potest[74]; , ad Q. Fr. II. 2, consecuti sunt dies comitiales per quos senatus haberi non potest[75]; . ad Fam. VIII. 8; Mommsen, Staatsr. III. 921923).

(cogere senatum) , , (Liv. XXVIII. 9, praemisso edicto ut triduo post senatus ad aedem Bellonae adesset[76]; Suet. Caes. 28, edicto praefatus se summa de republica relaturum[77]; Cic. ad Fam. XI. 6, quam edixissent senatus adesset[78]). , . (Gell. XIV, 7; Cic. de Legg. III. 4, Phil. I. 12); , -, , 81 . . . , , . . (Dio Cass. LV. 3; . ), (Dio Cass. LIV. 18), (Dio Cass. LX. 11; . Tac. Ann. XVI. 27, patres arguebat (Nero) quod publica munia desererent[79]).

, , (subsellia), ; [ (Mommsen, Staatsr. III. 932) , , , (Willems, II. 173), ]. ( 19 . . .: Dio Cass. LIV. 10); , , , (Mommsen, . ., . 934). , (Gell. XIV. 7; Mommsen, . ., . 935).

, , , , , , . , , , (Caesar, B. C. I. 2; Cic. ad Fam. X. 12, 3; Liv. XLIV. 20, 21). , . , , .

, . , , (Liv. XXX. 21, conclamatum ex omni parte curiae est, uti referret .628 P. Aelius praetor[80]; Liv, XLII. 3, ex omnibus partibus postulabatur ut consules eam rem ad senatum referrent[81]; Cic. ad Fam. X. 16; Caes. B. C. I. 1, ut ex litteris ad senatum referretur, impetrari non potuit[82]).

(relatio) . (verba facere, Cic. ad Fam. VIII. 8; Phil. VIII. 14, .), quid de ea re fieri placet[83], (Sall. Cat. 30; Cic. Cat. I. 10, III. 13). (Liv. XXXIX. 39, sibi nisi quid aliud eis videretur in animo esse comitia habere[84]. .: Suet. Caes. 28, rettulit ad senatum ut ei succederetur[85]; Cic. Phil. I. 1, scriptum senatusconsultum quod fieri vellet attulit[86]; . Cic. Phil. X. 17). , , , (. ). (infinite de republica, Gell. XIV. 7; . Liv. XXVI. 10, de summa republica consultatum) (de singulis rebus finite, Gell. XIV. 7; Cic. Phil. VII. 1, de Appia Via et de Moneta[87]), , , , - (Cic. Phil. X. 24, de M. Appuleio separatim censeo referendum[88], ad Fam. VIII. 8, ne quid conjunctim referatur[89]). , : de rebus divinis priusquam humanis ad senatum referendum esse[90] (Gell. XIV. 7; . Liv. XXII. 9, ab diis orsus  tum de bello deque republica[91]); , , , , (Cic. ad Fam. X. 16, flagitare senatus institit ut referret statim[92]), , , (Cic. ad Att. III. 24, senatum nihil decernere, antequam de nobis actum esset[93]; in Pison. 13, 29, quum quacunque de re verbum facere coeperatis aut referre ad senatum, cunctus ordo reclamabat, ostendebatque, nihil esse vos acturos, nisi prius de me rettulissetis[94]). (jus referendi, consulendi senatum, cum patribus agendi) , , ; , -, . , , Cic. Phil. VII. 1, , (de Appia Via et de Moneta consul; de Lupercis tribunus plebis refert[95]). , , , . , 23 . . ., (Dio Cass. LIII. 32), (Lex Vespas. 2, Bruns, 128), (περὶ ἑνός τινος, Dio Cass. op. cit.) , , , (jus quartae relationis, Vit. Pert. 5; quintae relationis, Sev. Alex. 1; . Pelham, Journal of Philology, XVII, . 41, 42). , , , , , , (, Dio Cass. LVIII, 11; , Suet. Nero, 15). I . (quaestor principis) , (Dio Cass. LIV. 25) ( , LX. 2) (Quaestor: . Digest 1, 13, 1, quaestores libris principalibus in senatu legendis vacant[96]; , 4, quique epistulas eius in senatu legunt[97]). , (orationes) (litterae, epistulae) (Suet. Tit. 6; Dig. 23, 2, 16, .).

, (sententias rogare, perrogare) . , , , (sententiam dicere), , . , , , , , , , .

, , , (. ). . , : 1) , , ; 2) , , , . , , , . . [, , , , (Mommsen, Staatsr. III. 974). ordo sententiarum[98] ap. Gell. XIV. 7, singulos autem debere consuli gradatim, incipique a consulari gradu, ex quo gradu antea primum rogari solitum qui princeps in senatum lectus esset, tum autem cum haec scriberet ut is primus rogaretur, quem rogare vellet qui haberet senatum, dum is tamen ex gradu consulari esset[99]; . , IV. 10; Suet. Caes. 21, () post novam adfinitatem Pompeium primum rogare sententiam coepit[100]. . Sall. Cat. 50: Silanus primus sententiam rogatus quod eo .629 tempore consul designatus erat[101]; Cic. ad Fam. VIII. 4; Tac. Ann. III. 22]. , jus sententiam dicendae, , , , (Liv. VIII. 20; Willems, II. 189). , (Tac. Ann. III. 17; Hist. IV. 41). [Mommsen, Staatsr. III. 943. , , , , , (Staatsr. III. 963), (pedibus eundo) discessio[102]. ]. dic M. Tulli (quid censes)[103] (Liv. I. 32; Cic. ad Att. VII. 1), . (1) , , , (stantem sententiam dicere[104], Liv. XXVII. 34; Cic. ad Att. I. 14, surrexit, ornatissimeque locutus est[105]. , , . Phil. XIV. 29, decerno igitur[106], . .; . X. 25, quod consul verba fecit de litteris de ea re ita censeo[107]; . V. 46, ita censeo decernendum[108]). (Phil. III. 20). - . (Liv. XXVII. 34). (2) , , , verbo[109] (Cic. ad Att. VII. 3, dic M. Tulli: σύντομα, Cn. Pompeio adsentior[110]), , (verbo assentiebatur[111]; Liv. XXVII. 34; . Sall. Cat. 52, sedens assensi[112]; Cic. ad Fam. V. 2). (3) (pedibus ire in sententiam[113], Liv. XXVII. 34; Cic. ad Q. Fr. II. 1, 3; Vit. Aureliani, 20, interrogati plerique senatores sententias dixerunt deinde aliis manus porrigentibus, aliis pedibus in sententias euntibus, plerisque verbo consentientibus[114]). , , , (Sall. Cat. 50, Silanus primus sententiam rogatus decreverat: isque postea permotus oratione G. Caesaris pedibus in sententiam Tiberi Neronis iturum se dixerat[115]).

, , , , - , . , . , , , (egredi relationem[116], Gell. IV. 10; Tac. Ann. II. 38; Cic. ad Fam. X. 28, quum tribuni plebis de alia referrent, totam rempublicam sum complexus[117]). , , (Cic. Phil. VII. 1, parvis de rebus consulimur tamen animus aberrat a sententia, suspensus curis majoribus[118]). , , , . (Gell. IV. 10), , quicquid vellet et quoad vellet[119]; , , , (Cic. ad Att. IV. 3, calumnia dicendi tempus exemit[120]; Gell. IV. 10, eximebat dicendo diem[121]; . Cic. ad Att. IV. 2, ad Q. Fr. II. 1, 3). , , , ( , , Gell. IV. 10). , (Cic. ad Fam. I. 2). Altercationes[122], , , (Mommsen, Staatsr. III. 947; Willems, II. 191).

, , , (perrogare sententias); , , - (Mommsen, Staatsr. III. 983, Willems, I. 194). , , , , , (discessio). , , . , 300 600 , perrogatio sententiarum[123], , . ., , sententiae. ( , ,     , , sententiam dicere). , sententiae, , , , , (verbo) , (pedarii). 63 . . ., , , , , , Cic. ad Att. I. 19, , ). perrogatio , , , pronuntiatio sententiarum; .630 , , . , (Cic. ad Fam. I. 1 2), , . , , , , ; , (Willems, II. 194; Cic. Phil. XIV. 22), (Cic. ad Att. XII. 21, cur ergo in sententiam Catonis, quia verbis luculentioribus et pluribus rem eandem comprehenderat[124]). , , , . , , , , . (Cic. pro Mil. XIV, divisa est sententia[125]; . ad Fam. I. 2). , (Epp. VIII. 14, quae distinctio pugnantium sententiarum quae exsecutio prioribus addentium[126], . .). , (pronuntiata), , , ,   (Plin. . ., qui haec sentitis in hanc partem, qui alia omnia in illam partem ite in hanc partem, id est in eam in qua sedet qui censuit[127]; . Cic. ad Fam. I. 2, frequentes ierunt in alia omnia[128]; Festus, . 261). , (haec pars major videtur[129], Senec. de Vit. beat. 2.   , , , ; Mommsen, Staatsr. III. 993).

. perrogatio sententiarum, (senatusconsultum per discessionem facere[130]). , ( Gell. XIV. 7, senatusconsultum fieri duobus modis aut per discessionem si consentiretur, aut si res dubia esset, per singulorum sententias exquisitas[131]; . Cic. Phil. III. 24).

(. Plin. Epp. VIII. 14; Vit. Aurel. 20); lex, quae nunc de senatu habendo observatur[132] (Gell. IV. 10), , , . jus referendi, , . , , , ,   , (Dio Cass. LVII. 7; Tac. Ann. I. 74. , -, : Mommsen, Staatsr. III. 977). II . . . ( , III. 976); , , , , . ( , , : , III. 990; Dio Cass. LV. 3; Suet. Aug. 35). , . , , , - , perrogatio, adclamationes[133] [Plin. Epp. VIII. 14, priorum temporum (. ., ) servitus etiam juris senatorii oblivionem quandam et ignorantiam induxit[134], . Paneg. 54, 75, 76; consulti omnes atque etiam dinumerati sumus[135] ( ). adclamationes, . Mommsen, . . III. 951, . 2, Script. Hist. Aug. passim, Vit. Alex. Sev. 6, 7; Vit. Taciti, 5].

, , nihil vos teneo[136] tenemus patres conscripti[137] (Cic. ad Q. Fr. II. 2, nihil vos moramur[138], Vit. Marci, 10). , , (senatusconsultum perscribere, Cic. Cat. III. 6; ad Fam. VIII. 8) (scribendo adfuerunt, Cic. ad Fam. VIII. 8; ad Att. IV. 17). , senatus auctoritas[139] (Cic. ad Fam. VIII. 8; Tribunus). : Pridie Kal. Oct. in aede Apollinis scribendo adfuerunt quod consul verba fecit de provinciis consularibus, de ea re ita censuere, uti[140], . . (Cic., ). consul ( praetor, tribunus pl.) senatum consuluit[141] (., Senatusconsultum de Bacchanalibus, C. I. L. I. 196; de Tiburtibus, , I. 201). , , auctore Claudio[142], . . (Senatusconsultum Hosidianum, Orelli, 3115). , (Mommsen, . . III. 1009). , , (in senatu fuerunt C[143], C. I. L. VIII. . 270). , tabulae publicae[144] (ad aerarium deferre[145], Tac. Ann. III. 51; Cic. ad Att. XIII. 33, liber in quo sunt senatusconsulta[146], C. I. L. VIII. . 270; senatusconsultum descriptum et recognitum ex libro sententiarum in senatu dictarum[147], 138 . . . [Tabularium]. : Cic. Phil. V. 4, XII. 5). , , (Liv. XLV. 20; Mommsen, . . III. 1014), 59 . . . . Acta senatus[148], acta urbana[149], , , .631 . . (Suet. Caes. 20, ut tam senatus quam populi diurna acta confierent et publicarentur[150]. acta commentarii, , , : Mommsen, . . III. 1015; Hübner, de senatus Populique R. actis, Leipzig, 1860). - , (Suet. Aug. 36). (curator actorum senatus[151], ab actis senatus[152]; Tac. Ann. V. 4, componendis patrum actis delectus a Caesare[153]; Orelli, 5447, curator actorum senatus (), 2273, ab actis (). Commentarii senatus (Tac. Ann. XV. 74) acta.) (Plin. Paneg. 75), . Mommsen, . . III. 1021).

VI. .  -   (patrum auctoritas) . 287 . . . ( 339 . . ., Liv. VIII. 12; 338 . . ., Cic. Brut. XIV. 55; 287 . . .), (Liv. I. 17). , , [Interrex]. , , , .

, , . , , . , , . Senatusconsultum (. si iis videretur[154]), , ( facere senatusconsultum[155]; . Mommsen, . . III. 995, decretum, ). , , . , - , . , ,   ,  , , . (. 44 . . ., Phil. I. 1: praeclara tum oratio, egregia voluntas ad hunc ordinem res optimas deferebat ecce Kalendis Juniis mutata omnia: nihil per senatum, multa et magna per populum[156]). (Mommsen, . . III. 1023), , , , . (300146 . . .) . , , , , (quasi ministros gravissimi consilii[157], Cic. pro Sest. 65, 137). . , ; , , ; , , , . , (Mommsen, Röm. Gesch. . 3, . 11). , , . , , , , , (, prorogatio imperii[158]: . Imperium Mommsen, Staatsrecht, III. 1091). (, , . Provincia) , , . , , , , . , , (Liv. XLV. 21, praetor novo maloque exemplo rem ingressus erat, quod non ante consulto senatu rogationem ferret[159]). , , , , ,   , , , , , , . decretum senatusconsultum, de senatus sententia ex senatusconsulto, , , , - , (. , . 628 .; Mommsen, Staatsr. III. 994 .). , (., .632 senatusconsultum ultimum[160]; . Sallust., Cat. 29) (Mommsen, Staatsr. III. 2, 1230), . , , , . , , lectio senatus (. , . 622 .), (Mommsen, Staatsrecht, III. 2, 916), , egredi relationem (. , . 629), .

( 300133 . . .) . , , (., ), . , , , (., , , ); . , . - , . -, , , . , II , de provinciis[161]; , ,   . [ 122 . . . : Liv. XXXII. 28 XXXIX. 38. Lex Sempronia de provinciis consularibus[162] (122 . . .) , : Sallust. Jug. 27; Cic. de Prov. Cons. 17. , , : ., Liv. XLV. 16, duas provincias Hispaniam rursus fieri quae una per bellum Macedonicum fuerat[163], Willems, . . II. 544]. , prorogatio imperii (Liv. XXVI. 28 passim); , , extra sortem[164] (, , Willems, II. 273, 545).     , , (Cic. de Prov. Consul., passim; . ad Att. V. 11, ne provincia nobis prorogetur[165]: . Imperium; Provincia). . , (ornatio), , , , . ., (Cic. ad Att. IV. 18, in ornandis provinciis consularibus[166]; ad Q. Fr. II. 3, de ornandis praetoribus[167]; in Pison. 57, provinciam senatus auctoritate exercitu et pecunia instructam et ornatam[168]),  , , . , , . , , , . : , . (1)   , , ,  . , , , , , . , ; 167 . . . , . , , ; , . (. 167 . . . Liv. XLV. 18; . Cic. Verr. III. 16, 42; Mommsen, . . III. 1120 . Lex Sempronia de provincia Asia[169], , ). . , ( , ) . (Mommsen, . . III. 1126 .; Polyb. VI. 13, καὶ γὰρ τῆς εἰσόδου πάσης αὕτη κρατεῖ καὶ τὴς ἐξόδου παραπλησίως[170]; Cic. in Vat. 15, 36, aerarii dispensatio[171] ). (2) , [Provincia]; , , , (Mommsen, . . III. 2, 1211 .; Liv. XLIII. 2; Cic. Verr. II. 39, ad Att. V. 21). , .633 . (3) , , , , , , , . , , ; . , - (Liv. XXXIX. 3, 55, XLIII. 1; App. Hisp. 81). , , , [Polyb. VI. 14, ὑπὲρ εἰρήνης οὕτος βουλεύεται καὶ πόλεμου[172]. , XXX. 44, (201 . . .), , patrum auctoritate populique jussu[173]; . , XXIX. 12; Sall. Jug. 39, senatus decernit suo atque populi injussu nullum potuisse foedus fieri[174]];   . , . , (Polyb. VI. 13). , , . [Mommsen, . ., III. 1172. , (59 . . .), (Dio Cass. XXXVIII. 7)]. , , ( , VI. 13), .

, (7049 . . .) ,   . , , , , , . , , , contra auctoritatem senatus[175]. , , (88 . . .; App. Bell. Civ. I. 59, μηδὲν ἔτι ἀπροβούλευτον ἐς τὸν δῆμον ἐσφέρεσθαι[176]), 70 . . ., ,   , (Cic. de Rep. II. 36; de Legg. III. 12), . , , (Plut. C. G. 5; Cic. pro Rab. perd. 4, 12; pro Cluent. 55, 150), 63 . , (Vell. Pat. II. 45; . Sall. Cat. 29).

, , , , , : , , [Leges Semproniae]. , , , (. , 6766 . . ., 59 . . ., 58 . . ., 55 . . .).

, , . , , 81 . ( . , . ., III. 1171, 1222), . , , , , . (.   : ad Fam. I. 7, 4). , ,   , .

VII. .  , , . , . , , , . ; , . I .   , 122 .  . .634 . , , , , , , [Principatus].

, . [ . (Staatsrecht, II. 709); . , III. 1252, Der souveräne Senat des Principats; . Principatus]. . , . , . , , , , , (, . .) , . , , . , , ́ ́ , , , , ( . Principatus). , , . , , , , , (Tac. Ann. I. 74; II. 36. , , ., Ann. IV. 31.) ,     , , . ( , Ann. I. 13, , relationi consulum jure tribuniciae potestatio non intercessisset[177]; . , III. 70, XIV. 48). , , , , (Tac. Ann. II. 35, III. 32, 52, XIII. 26, consules non ausi relationem incipere ignaro principe[178]. Plin. Epp. VI. 19, senatus sententiae loco postulavit ut consules desiderium universorum notum principi facerent[179]; , VII. 6, consules omnia integra principi servaverunt[180]. Tac. Hist. IV. 4, eam curam consul designatus ob magnitudinem oneris principi reservabat[181]. . Ann. XIII. 4, teneret antiqua munia senatus consulum tribunalibus Italia et publicae provinciae adsisterent[182]).   , ,  , , . , [Fiscus]. , aerarium populi Romani, . II .   (Tac. Ann. II. 47, IV. 13. ). (praefecti aerarii, Tac. Ann. XIII. 29); , , (Dio Cass. LIII. 16, 22). , . [Principatus; Provincia]. , , , . , . , , ; , [Principatus], . , . , , (Tac. Ann. I. 52, II. 52, III. 32, 47; Mommsen, . . III. 1107, 1264), (Tac. Ann. XII. 10; Hist. IV. 51), , , (Strabo, XVII. p. 840, καὶ πολέμου καὶ εἰρήνης κατέστη κύριος[183]. Lex Vespasiani, Bruns, p. 128, foedusve cum quibus volet facere liceat[184]). , , , , , -, (Mommsen, . . II. 110).

, .635 (Lex Vespasiani, utique ei senatum habere, relationem facere remittere, senatusconsulta per relationem discessionemque facere liceat[185]). ; .

. ; ; . I II . . , , , (auctore principe) ; ,  , , ( . (Haenel), Corpus legum ab Imperatoribus latarum, Leipzig, 1857, Senatusconsultum),  , (Suet. Tib. 30, de vectigalibus et monopoliis etiam de legendo vel exauctorando milite denique quibus imperium prorogari aut extraordinaria bella mandari, quid et qua forma regum litteris rescribi placeret[186]; Tac. Ann. XI. 23, jus honorum[187]; , XII. 61, ; . , . .).

; - . , , , , , , (. , , . 628). III . , , . ( , , . . , . .; Rein, Privatrecht, . 86).

III . , -, . , , , , [Principatus], . , ; . , , , ; , , , , . [ Senatskaiserthum[188], (Schiller, Gesch. d. Kaiserzeit, I. 795, 872), Restauration der Senatherrschaft[189]. , (Vit. Tac. 12), in antiquum statum redisse rempublicam[190] . ., ( , 3), quare agite, patres conscripti, et principem dicite, aut accipiet enim exercitus quem elegeritis, aut, si refutaverit, alterum faciet[191]].

,   , . II III . , , ; , , (. , . 625). , . ; , , , .

  ,   , , , , , , , , adlectio. adlectio . IV V . , . . clarissimus, , , spectabiles[192],   illustres[193]; , . (, ) , (. Kuhn, Verf. d. röm. Reichs, I. 204). , jus sententiae, , , illustres, .636 . ., , -, [Mommsen, Ostgothische Studien, . 487, 488. (Schiller, Gesch. d. kaiserzeit, II. 41) (. Consul; Consularis), , . , , honorum lege[194] (Cassiod. Var. V. 41), comes rerum privatarum, quaestor sacri palatii, vicarius urbis Romae[195]]. , , , ,   ,  , . -,   , , . , , . . , , , , , , . ( . Cod. Theod. VI; Nov. Just. 62; Kuhn, Verf. d. röm. Reichs, I. 174226; Schiller, Gesch. d. Kaiserzeit, II. 3643; Mommsen, Ostgothische Studien, . 485493; Lécrivain, Le Sénat Romain depuis Dioclétien, Paris, 1888).

Henry F. Pelham

. :
(. , 2- .)



  • [1] ( . . . . ).
  • [2] .
  • [3] .
  • [4] .
  • [5] .
  • [6] .
  • [7] , , , .
  • [8] [] , , .
  • [9] .
  • [10] ( . . ).
  • [11] .
  • [12] ( . . ).
  • [13] .
  • [14] , , , ( . . ).
  • [15] ( . . ).
  • [16] , , , , , , , ( . . ).
  • [17] .
  • [18] ( . . ).
  • [19] .
  • [20] ( . . ).
  • [21] .
  • [22] .
  • [23] .
  • [24] .
  • [25] ( . . ).
  • [26] ( . . ).
  • [27] ( . . ).
  • [28] ( . . ).
  • [29] ( . . ).
  • [30] ( . . ).
  • [31] , ( . . ).
  • [32] ( . . ).
  • [33] ( . . ).
  • [34] .
  • [35] , ( . . )
  • [36].
  • [37] ( . . ).
  • [38] .
  • [39] .
  • [40] , ( . . ).
  • [41], , ( . . ).
  • [42] ( . . ).
  • [43][] ( . . ).
  • [44] , ( . . ).
  • [45] .
  • [46] , . , , ( . . ).
  • [47], ( . . ).
  • [48] ( . . ).
  • [49] ( . . ).
  • [50] ( . . ).
  • [51] ( . . ).
  • [52] , , ( . . ).
  • [53] .
  • [54] ( . . ).
  • [55] , ( . . ).
  • [56] .
  • [57] .
  • [58] .
  • [59].
  • [60].
  • [61], , , ; , , , .
  • [62] , , ( . . ).
  • [63] .
  • [64] .
  • [65] .
  • [66] () , , , : , , , , , ... , .
  • [67] , .
  • [68] , ( . . ).
  • [69] ( ) ( . . ).
  • [70] .
  • [71] , templum ( ) ( . . ).
  • [72] .
  • [73] , ( . . ).
  • [74] , ( . . ).
  • [75] , ( . . ).
  • [76] : ( . . ).
  • [77] , ( . . ).
  • [78] , ( . . ).
  • [79] () ( . . ).
  • [80] : ( . . ).
  • [81] , ( . . , . . ).
  • [82], , ( . . ).
  • [83] .
  • [84] , ( . . ).
  • [85] .
  • [86] , ( . . ).
  • [87] .
  • [88] , .
  • [89] ( . . ).
  • [90] , ( . . ).
  • [91]   ( . . ).
  • [92] ( . . ).
  • [93] , ( . . ).
  • [94] , , , , .
  • [95] ,   .
  • [96] .
  • [97] , .
  • [98] .
  • [99] [] . , . [] , , ( . . ).
  • [100] , ( . . ).
  • [101], , ( . . ).
  • [102] .
  • [103], ( ).
  • [104] .
  • [105] ( . . ).
  • [106], .
  • [107] , .
  • [108], .
  • [109].
  • [110], ?. : ( . . ).
  • [111] ( . . ).
  • [112], , ( . . ).
  • [113] .
  • [114] () , , ( . . ).
  • [115], , ; , .
  • [116] [] .
  • [117] , ( . . ).
  • [118] , .
  • [119], , ( . . ).
  • [120] , ( . . ).
  • [121] ( . . ).
  • [122].
  • [123] .
  • [124], ? ( . . ).
  • [125] ( . . ).
  • [126] , ( . . ).
  • [127] , , ; , , , . . , , ( . . ).
  • [128] .
  • [129] ( . . ).
  • [130] .
  • [131] : , [ ] , , [] , ( . . ).
  • [132] , ( . . ).
  • [133].
  • [134] (. ., ) ( . . ).
  • [135] , ( . . ).
  • [136] .
  • [137] -.
  • [138] .
  • [139] .
  • [140] , , ; ( . . ).
  • [141] ( , ) .
  • [142] .
  • [143] .
  • [144] .
  • [145] ( . . ).
  • [146], .
  • [147] , .
  • [148] .
  • [149] .
  • [150] ( . . ).
  • [151] .
  • [152][] .
  • [153] ( . . ).
  • [154] [].
  • [155] .
  • [156] [] ; , ;   ( . . ; ,   . . ).
  • [157] ( . . ).
  • [158] .
  • [159] , , , .
  • [160] .
  • [161] .
  • [162] .
  • [163], , ( . . ).
  • [164] .
  • [165] ! ( . . )
  • [166] ( . . ).
  • [167] ( . . ).
  • [168], .
  • [169] .
  • [170] , ( . . ).
  • [171] .
  • [172] ( . . ).
  • [173] ( . . ).
  • [174] , ( . . ).
  • [175] .
  • [176] , ( . . ).
  • [177] ( . . ).
  • [178], ( . . ).
  • [179] , ( . . ).
  • [180] ( . . ).
  • [181] , , [ ], ( . . ).
  • [182] , ( . . ).
  • [183] ( . . ).
  • [184] .
  • [185] , , [. ., ] [. ., ].
  • [186] , , , , , ( . . ).
  • [187] .
  • [188] , .
  • [189] .
  • [190] ( . . ).
  • [191], , . , , , , ( . . ).
  • [192].
  • [193].
  • [194] [] .
  • [195] , .

  • William Smith. A Dictionary of Greek and Roman Antiquities, 3- ., . II, London, 1891, . 620636.
    2011 . . . .
    . :  •  • DELATIO NOMINIS •  •
    ( : 11 ., 10 . . )
    ( . , , Ctrl+Enter)
    1. , .
    .
    - (18241904).
    , . . 18591867 .
    (), .
    2. . .
    .
    CIL. VI. 31543 = ILS. 5893.
    15 . . .
    , , , .
    3. . .
    .
    62 . . .
    CIL VI 1305 = CIL VI 31594 = CIL I 751 = CIL I *641,5 = ILLRP 379 = ILS 5892 = AE 2008 169.
    , .
    4. . .
    .
    62 . . .
    CIL VI 1305 = CIL VI 31594 = CIL I 751 = CIL I *641,5 = ILLRP 379 = ILS 5892 = AE 2008 169.
    , .
    5. . .
    .
    62 . . .
    CIL VI 1305 = CIL VI 31594 = CIL I 751 = CIL I *641,5 = ILLRP 379 = ILS 5892 = AE 2008 169.
    , .
    6. , .
    .
    (17711844).
    , . 1798 .
    , .
    7. . .
    (ponte Fabricio).
    62 . . .
    , .
    8. . .
    .
    62 . . .
    CIL VI 1305 = CIL VI 31594 = CIL I 751 = CIL I *641,5 = ILLRP 379 = ILS 5892 = AE 2008 169.
    , .
    9. . .
    , .
    CIL. VI. 30975 = ILS. 3090.
    . 1 . . .
    , , .
    10. . .
    .
    . 2- I . . .
    CIL XI 3604.
    , , .