|  |
: . ( . . , . . ).
. 1. -, . . . , 1901.
. . .


1. . , . Angelo Mai . , , 1814 . (2- 1817 .) ; 1816 . Cramer () Heinrich (), . ; Savigny Ueber Cic. p. T. und die Actio vi bonorum raptorum ( Zeitschr. f. geschichtl. Rechtswft V 123 . = Vermischte Schriften III 288 .). Ho Am. Peyron Ateneo; , , (  13  2456) ( 34 , ). ( Peyron 1824 ., ) ; C. Beier ( 1825), , , Huschke ( Beier Jurisprudentia in Ciceronis oratione pro Tullio, Jahns Annalen I 214 .), ; Ph. E. Huschke ( I. G. Huschke, Analecta litteraria 1826), ( ) ; , Keller (Semestrium ad M. Tullium Ciceronem l. 3, . 541652 1842) (. 653694). ; , , Gasquy, Cicéron jurisconsulte ( 1887) . 259 .  . Drumann, V 258 .

2. . (. 11) . , (. 12), , . (. 13). ; , . . , ,   , ,   . , , ; ,   , . , , , . , , ; , , , , . , , . , , ,   . . centuria Popiliana (. 17),  . , , , , . - , . . , (procurator) , . , , , (. 20). , , (vilicus) , , , . , : .

; , , ; , ,   . .

, ; , , . , , . , , (-, ) , ; , , ; - , vadimonium, . ; ,   , , ,   .

  , ,   , vadimonium ( ), ; , , (, , ) . (damnum), ; , . . (vis). : , , , , , . . , , ; , .

3. ; , , ,   , actionis mixtae.

XII , lex Aquilia (. 8), . Lex Aquilia, ( 9), , . , , , , , . , ; : , , , injuria, . .  , , , , , , . lex Plautia de vi ( 89 .; . Zumpt, Criminalrecht II. 1. s. l.), , . , , . , : , , repetundarum, litis aestimatio (. . 4 . 10), , .

, 76 . . (. 7) , , . , , , . , .   , injuria (. ., , ), , . , . . actionem noxalem (. 8), , ;   actio . , , , , , . , , , , , .  . . , , 1) , actio damni , . . vis , , ; , ( 8), . ,   ;  2) , , , actionis;  3) , (judex unus) ;  . . 10;  4) , injuria. , , , actionis : 1) (dolus malus) , 2) , (hominibus armatis coactisve); , , : , , , (coactis), (armatis, ), , .

, ; (Keller 596 . M. Voigt, röm. Rechtsgesch. I 723 .) (XLVII 8, 2). , . (. ) . ; : - recuperatores sunto. Quantae pecuniae paret dolo malo familiae P. Fabii vi hominibus armatis coactisve damnum factum esse M. Tullio, tantae pecuniae quadruplum recuperatores P. Fabium M. Tullio condemnanto; si non paret, absolvunto (Keller 595; Voigt I 722). , . (. 1); .

4. , , post quem , , . 76 .;  39, . , praenomen , , ( , . . 1),  14 (. . 13) - , 72 () 71 () , , ,   , 70 . . , . , , ; , , Verrinae Fontejana.

, Müller, , . , , argumentum Huschke, , [, argumenta C. T. Zumpta ] , Keller (604 .); - , - . ( Huschke ), . , ; . .    .  .

Exordium. I. 1. , , , ; , , . , . 1 , , , , . , ; , , , , , . 2. , , , , , ; , , , 2, . , , : , ? , , , .

3. - , , ; , . , , . , , , , . ; , , , , . ,  , , , , 3

* * *

II. 4. , . , , , , , , , , , ? , : , , , . 5. : , , . , , . ; , , . . , : ,   , ; , , - , ;   , , . .

III. 6. , . ,   , , , , ,   , , . , ; . , , ; , , ;   , 4.

Expositio 7. , , ,  . . 5. , 6; .

IV. 8. , , . , , , , . 7, 76 ., , , , , , , , , . 9. 8, : ,   ,  , ; , , , (. 2  70). V. 10. ,  ,  , : 1) , 9; 11. 2) 10; 3) , , 4) , ; , , , , . . , ; 12. , , , , . ,   , - -   ; , .

Narratio VI. 13. , , , , .

14. . 11, , 12, , , , , . , . 13, . , . 14. : 13   , , , , . , , . 15, , , 15. , , . , :     ; ; 16

* * *

, , . .

VII. 16. , , , 17; . , 18, ; , , . , , . ; . , , , ; . 19, . , ; , (procurator) , 17. 20 . , . 21 22 , (vilicus)23, ; , , , ; . . 24. 25

* * *

18. , .

VIII. (. ) , , , , . 19. , . 26, , ; , , , , .  . 27, , , . ,  ,  ? 20. , , , . ; . . , ( ), 28; , . 29; .

IX. 21. , , . ; . ,   , ,   : , , , : , , - . .

22. , , . , , . , ; 23. . 30

* * *

Partitio. , , , , . Quantae pecuniae. : , , actio ex edicto M. Luculli Quantae pecuniae, . , : 1) damnum; 2) vis hominibus armatis; 3) familia; 4) dolus malus.

* * *

.   ; , .   ; , . .   ; , . , ; 31.

* * *

Probatio X. 24. 32.

. , ; ,   ,   . , , ,   33 ?  .  ?  , .  ?  25. .  ?  , .  , ?  . .  , , , , , , ; ,   , , 34?

26. , , , . , , , , ; , .

XI. 27. ,   , - , , ,   : , , , - - , . , , , , . 28. , , 35; , ,   , . , , , , , , 36.

XII. 29. . ,   37 . 38: , . ,  . . . 39. 40 , , , ,   ? , ; . , : 41. 42,   , , ; 30. , , . , , , ; , , ,   , ,   , .

XIII. 31. , , , , . : : ,  . .   ? , ; , . , .   , , , ? 32. : , , : , . , ,   , , ; , , . , , , , , , , , , , ? 33. , , ? XIV. , 43 , , ! , , , , . 34. , - , , , 44, , . .   ;   ;   ;   ;   45 . , ; , , ?

Refutatio, I. XV. 35. ? , , .

, . , : , , 46;   , !  . 36. , , , , , , , . 47

* * *

, , , 48.

* * *

, , 49.

* * *

Refutatio, II. 37. 50 ; , , , , .

XVI. 38. , (injuria) . , . , , . , () , ; , , 51? 52? , ? 39. , , , , . . , , ,   , , , , ?  XVII. , , 53, . : , , , 54  40. , ; , , ,   ,  , , ? 55, .

41. , , , . , , , 56 . ; , , , . XVIII. 42. , , , ; , , , , ,   , , , , , , , ? , , , , ; , , , , . 43. , , , , ; , () , , ,   , , , .

XIX. 44. , , 39: , , - , : : , , , .

45. , , !   , , ,   , , , . , .  XX. 46. 57, ( ) , , , 58

* * *

Refutatio, III. 47. 59 XII , , , 60; , , 61; , , , .

48. , . . - ? .  . ? . ? .  , . .  XXI. 49. ,  ,  , , ,     , . ,     , , . , , ; , , , . 50. , , XII ; , ,   , , ; , ; , 62, , . ? .

XXII. 51. ,  XII   , ? , ; , , . - ; XII : , 63

* * *

52. , .  ?  .  ?  .  ?  64.

* * *

XXIII. 53. , . , , 65 , .   . , , , ,  66; ,     , .   , , 67; , , , , , ,   ?

XXIV. 54. ,  ,  , ( ) , 68, . ? , 69; -; ? , . ? , 70; , , 71. , , , ?

55. ,  ,  , , 72. , , , . ! ?  .  ?  .  ? ? ?  , . , , : , , , ? , , , ? , , , ? 56. , ; - ,  , , , , , , ?


  • 1. , 15- , 74 . , ( , . 8  81). ; . ; , , , , , ( 70 . ). , ; . , (lex Aurelia judiciaria 70 ), . , , , , , , . , , ; , , .   . , ; , maximum, .  vir primarius L. Quinctius ;   , , , , ( ,   ).
  • 2 , , status conjecturalis, ( . . 6 . 16); , . . status legitimus, . . , . , , . :   , . ; (ἀπροσδοκήτως) , , . , , ; . ( de nat. deor. III  9) , , ; ,  ,  (perspicuitas argumenlatione elevatur).
  • 3 , 6 ; , ; Huschke 300 . ; , multae causae, , . , -, causae  gentilitas ; Huschke , .
  • 4 XII , , , , , . , , ,     ;     (sibi non liquere) ; prima, secunda actio . . , , . , , . , : , , (dicnd diem eximere); lex Pompeja 52 . (., , p. 2 . 35), lex Julia , , judicia privata. (. 1  9, 10, 22), pro Tullio ( ), v. Bethmann Hollweg, Civilprocess II 591 . , , . . , status causae (. 2); , status legitimus, . , , (. 2), ; (. . 13  410)   . .
  • 5 ( ́ . . ) . , ,  24 .  3 ex.
  • 6 taxatio, aestimatio; , .  aestimatio     , taxatio . , , , judicium, , taxatio aestimatio ; . . 3  10.
  • 7 . ( . ) . . 7. . 17; . (in toga cand. p. 75) praetor inter peregrinos, , , ; , M. Voigt (röm. Rechtsgesch. I 721), , , edictum peregrinum.   ; , vi damni dati 76 71 . edictum peregrinum edictum urbanum. , , , - ; Julia 90 . Plautia Papiria 89 . . , edicti urbani, . . . praetor urbanus et inter peregrinos ( , , , , Graeci). (. Mommsen, Staatsrecht II 1, 215); juris gentium jus Quiritium    .
  • 8Lex Aquilia de damno injuria dato , ( ) secessiones plebis, . ., , 287 . ( M. Voigt, römische Rechtsgeschichte I 69 .) XII noxia nocita. (, , ) : 1) (NB) , , ; 2) , ; 3) (NB) - , , , -, 30- .  , : familiaris (. . , , . .), . . actio noxalis (. . , . . noxae dediti), , familiaris (insciente patrefamilias); actio de damno injuria.  . . 56.   , (. . 3 .); , , .
  • 9 , , lex Aquilia actio noxalis, . . 8 .  3. - dolo malo familiae P. Fabii, dolo malo -. , , , judicium in universam familiam datur ( actio in rem, in factum) . , ( röm. Ges. h. III7 83 M. Lucullus mit der ausgesprochenen Absicht, die Eigentümer der grossen Sclavenheerden durch die Gefahr sich dieselben aberkannt zu sehen zu nachdrücklicherer Beaufsichtigung derselben anzuhalten); .
  • 10 inter peregrinos, (judex unus, . . 1 3). , (recuperare) , . , , ; 111 . (CIL, I 200 . 81 XXXVIXXXVIII) . 50 11 , 4 ; , , primo quoque die , , , . , , , , juris gentium, , judicium legitimum; , , . : , , , (, , . . 7 . 10), actionis vi damni dati.
  • 11 . , ; ,  4 gentilitas , , . . , 81 , (Corradus Sigonius, Vossius), ; , . . , 56 . . ; (II 3, 5) - . . . Drumann V 258 .
  • 12 (Thurii Thurium) , 444 , . 302 . , 194 . , 90 . (lege Julia) . 73 . , , ; . . 10 . 4.
  • 13 , . ; . ( ), 79 . . , (Drumann V 260 II 185). , 73 ., (. 10 . 4); , .   ,   , , . , ( 20), .
  • 14 , , , , ; , , , praenomen .
  • 15. ( . . 8 . 83 Drumann IV 224 .) , 74 .;     . , (. . 6  44 .). , . , , , , , , ; , . , . , ; , circumscribere c. dat. .  , 10 .
  • 16 , , . 15 , , 10 .     .
  • 17 200 ; = 4615 5012 . , popiliana, populiana. , , -, ; , popiliana , Populius : Populejus, Popilius (. Proculejus: Procilius .). Popiliana.
  • 18 11 12 . , .
  • 19. . , , , , . . ; de societate . , , XVIII 1, 64: - ; , , , . : . , , , ; , , .
  • 20 11 . (Semestria 607), , ; , , , .
  • 21   auctor. auctor auctoritas . . 10 . 21.
  • 22  finium demonstratio. (fines) ( XII ) 5 , . : ( ) 100 , , , , , , 100 (. XXI 2, 45. . finium demonstratio Huschke Analecta litteraria 276 ).
  • 23 10 . .
  • 24 neque tamen hanc centuriam Popilianam vacuam tradidit. : , vacuam possessionem , ; quibus re nuntiata facile repulsus est ( e?). , . , ; , , , . . , , . , (. . 22) .
  • 25 ; (Semestria 608 .), , , , . ( 54) , , , , . , , , , , ; , , , narratio; , , , . , , . -, , () mine ejusmodi semustilatus effugit, .
  • 26 .
  • 27 pater familias Asiaticus beatus. ; Asiaticus, . 15.
  • 28 , . . ,   ; rem judicatam , . , , : - , . ; , ; , . , vis. ; , , ( ) , (., hominibus armatis); (. . vis quotidiana) , . , . . (, ) (  . . deductio quae moribus fit, . Institutionen I9 473 ); , Unde tu aut familia aut procurator tuus illum aut familiam aut procuratorem illius in hoc anno vi dejecisti cum ille possideret, quod nec vi nec clam nec precario possideret, eo ilium restituas (.  44 Puchta II 140); ; , , , .  - ; (vadimonium Romam promptere).

    ,   ; , . , - ; , , , deduxit ( , vindicias dare secundum petitorem, secundum possessorem, . Puchta I 474), deductio . -, , . , ; , , , , , , , .

  • 29 , , .
  • 30 ; comm ; turbarunt  24. , ; narrationis, propositio partitio probationis.
  • 31 ,   ( Cic. de inv. . 63, 40 . ), (. 240, . ) V 556. : Huschke , . partitio, , , , ; ,   damnum, vis hominibus armatis u familia  , probationis   de dolo malo.
  • 32  turbarunt (, -, : turbarunt)  . : . , , , , , , . , . . ? , , 腻 , -, ,  22 .
  • 33 (, , ) : Nostri testes dicunt occisos homines, cruorem in locis pluribus, dejectum aedificium se vidisse; dicunt nihil amplius, (, ) : N. t. dicunt occisos homines; cruorem in l. pl., dej. aed. se vidisse dicunt; nihil amplius. . , , dicunt nihil amplius ; , , : , : , ,   . : 1) , , , , ; 2) , , , , , ; , , .  , , dicunt nihil amplius .
  • 34 , , , ( XLLV 4, 1, 2): an dolo quid factum sit ex facto intellegitur . , , , , , , ; , . , , dialogus de oratoribus (. 20), : Quis de exceptione (: doli mali) et formula perpetietur illa immensa volumina, quae pro M. Tullio aut A. Caecina (. 13) legimus? praecurrit hoc tempore judex dicentem et aversatur.
  • 35 ,  ,  familia publica (. . ) (. . ) vi hominibus coactis, ? , dolo malo . ; vis, , (. . 32), .
  • 36 , ; (, , . . ) , , - , , ; ,     , , , , , . ? , , ; , , ? , , ( . 41); dolo malo , , , . (. . XLVII 7, 7, 4 sive autem quis suis manibus, sive dum imperat servo arbores cingi subsecari caedi, hac actione tenetur ) , , , ; , dolo malo , : . II 10, 1, 1 fecisse autem dolo malo non tantum is putatur, qui suis manibus vel per suos retinuit. verum qui alios quoque rogavit ut eum detinerent vel abducerent ( , ., XLIII 24, 1. 11.). , .
  • 37 per hos annos intercedere hoc; ( me et M. Claudium) interdicto velut inter . 1870 .   modo (Hermes V 146); intercedere ( ) interdicere.
  • 38 . ? . 7  31. , , . . , ., . 8  210, . . . , . . , . () (. . 1  54), , , , . , , , , , ; . ( ) (Semestria 305 . 23).
  • 39 de vi : Unde dolo malo tuo, M. Tulli, M. Claudius aut familia aut procurator ejus vi detrusus est (eo eum restituas). ; ,  44 de vi, : Unde tu aut familia aut procurator tuus illum aut familiam aut procuratorem illius in eos anno vi dejecisti, cum ille possideret, quod nec vi nec clam nec precario possideret . . . 304 ., , . , ( 44) ( 29) deductionis quae moribus fit (. . 28).
  • 40. . sponsio poenalis,  . . 8 73. : Si contra edictum illius praetoris, unde dolo malo tuo vi detrusus sum, eo me non restituisti, spondesne tot milia sesterlium? Spondeo.
  • 41Verissima sententia, ( , . . 36) (. XLVII 8, 2, 8): Doli mali mentio hic et vim in se habet (. . d. m. v., ); nam qui vim facit dolo malo facit, non tamen qui dolo malo facit utique et vi facit.
  • 42 Et Claudio; At Claudio , , .
  • 43 : qui et id, quod mihi contra illos datum est, ipsi arripiunt et scopulo atque saxis pro portu stationeque utuntur. et id etiam id ,   et  et   . id, quod mihi contra illos datum est? , dolus malus. scopulus et saxa, pro tatione utitur? : nam in dolo malo volunt delitescere. , , , et  et ,   . et .
  • 44 : Ego non in una re sola, quod mihi satis est, neque in universa re solum, quod mihi satis est, sed singillatim in omnibus dolum malum extare dico. , : Ego non in una re sola, quod mihi satis est, neque in universa re solum, quod mihi plus quam satis est, sed . .
  • 45 (consulto) (dolo malo) : doli mali substantia non in eo consistit, ut consulto fiat, sed ut mala fide et contra honos mores a sciente fiat. , nec homo occidi nec consulto alteri damnum dari sine dolo malo potest, consulto = dolo malo? ; dolo malo consulto , occidi ( damnum dari) , . , , sine dolo malo, (deductio quae moribus fit, . . 28) sine dolo malo, sine dolo malo.  , consulto damnum dari: , occidi consulto   . (Dig. IX 2, 51 pr.): occidisse dicitur vulgo quidem, qui mortis causam quolibet mode praebuit: sed lege Aquilia is demum teneri visus est, qui ad hibita vi et quasi manu causam mortis praebuisset, tracta videlicet interpretatione vocis a caedendo et a caede.
  • 46 , dolus maius familia (nihil posse dolo malo familiae fieri), , . , , ( ), : quaero, quomodo tandem dolo malo familiae fieri possit, ut ab aliis vi hominibus coactis armatisve homines caedantur (Semestr. 636 .). , , , dolo malo (. . 36), ? , , . . . : , , , dolus malus familia , . - , familia, , , , doli mali . , , ,   , familia , ( L 16, 185, 3 alia autem parte edicti [ familia] omnes servi continetur; ut de hominibus coactis et vi bonorum raptorum). calumniosum fuisse hoc Quinctii argumentum, , , .
  • 47 ; . , . , , ; , , , dolus malus familia , , . .
  • 48 (VI 1, 5) ; , . ( , ,  37, extra causam); , , , cohortatio, .
  • 49   VI 4, pro Tullio. ; , .
  • 50 . , ; (. 620) : , , , , ; ,   , . ; . . , , . 3  1315.
  • 51 , in jure , injuria ; , , , , injuria   , , injuria . : , injuria ; , , , injuria.
  • 52 , , jus auxilii, . . ( )   . in jure, in judicio  , . , ( ) , , . , , , , , .
  • 53 , . , ; , ( , ) , : - , , , . ., . , , .  . Mommsen. Staatsrecht I. 279.
  • 54  ; , . , .
  • 55 . ( ), ( , ); , damnum vi hominibus armatis jure dedit.
  • 56 , , jure injuria (. . actio confessoria), , ( actio adversus intitiantem; . Karlowa. Röm. Rechtsgesch. II 802 .). , , , , .
  • 57 de vi, , , de damno ; : , , , , , de vi, , . , de vi armata, . p. 13 . 2 C.
  • 58 ; ( 47) , . refutatio. , : 1) dolus malus familia . a) , dolo malo familiae ,   ; b) , , , familia (. . 46)  2) , . . : a) , injuria , , ; b) , ; c) , ,   de vi armata de vi quotidiana.  3)    47.

    . 46,  . . 59; . (Semestria 623) , injuria dolo malo, dolo malo , . dolo malo,  .  2434; ( ), in jure, ); Gasguy, ( 3846) .

  • 59 , -, refutationis , . . , jure. , , ( , ) , , , , ; . , , , refutationis, ; , , , , . , , ; , , : , .

    , , , , , , ; , , XII . , , , (. 41  9), , , . , , ,  . 41; : 1) ,   , (, , , ), , , , (.  . 15  138 ); 2)  . 41 ,   ; , - .

  • 60 , . , , ; , XII ; , . . Karlowa. Röm. Rechtsgesch. II 775 .
  • 61 , ( 5 ) . , , , : majestatis.
  • 62 endoplorato (= implorato), . . . , ( , , ), .
  • 63 : jus talionis, . . . ., (, ,     ). XII , , : talionis , (. . 10 . 42), XII , , : , , .  fugit ma 8 ; 9 ( ) . refutafionis : 1) (. . 64); 2) , : a) , ( ); b) , , , , . , ( 9,  53 .); , : c) , , , ; d) , , , . ; . . 72.
  • 64 (. 40 . Rhetores latini minores Halm), αἰτιολογία, . . , , .  - (. . 63) , : 1) , ; , , , ; 2) , (διάνοιαν), , (ῥητόν)? : - , - . , -, .
  • 65 ;   . , -, (. . 63 2 b). , , : , , . : , ( ); ? : quod vi aut clam (. . 66). , , , , ( ) .   a minori, : , , .
  • 66 quod vi aut clam XLIII 24 . I. 1 ( ): : ( ) , , . restitutoria (  . Puchta, Institutionen I 509), ( )  , . , : , ; , . , , , ; I. 7, 3. , () exceptionis: , , exceptio ; ,  ,  - ( ), , exceptio . ,  p ,  . . exceptio, ; , , ,  , , , .
  • 67 interdicta restitutoria . per sponsionem si quod vi feceras, id contra praetoris interdictum non restituisti, sestertium - dare spondes? spondeo ( , , restipulatio . . 8 . 73). , . , , : ( );     judicium restitutorium, .  per sponsionem , , , ; , , , , ( ) , - interdictum. ; ( , , , , , . . 1 . 5), formulam arbitrariam : Arbiter C. Aquilius esto. Si paret P. Fabium, quod vi fecerat, id contra interdictum meum M. Tullio non restituisse, nisi arbitratu C. Aquilii rem restituat, quanti ea res sit, tantam pecuniam arbiter P. Fabium M. Tullio condemnito; si non paret, absolvito. , .
  • 68  (. . 63 2 .). -, , : ( , , ), , , , .
  • 69-, narratio . . 25.
  • 70 . ,     . .; (.  49 .).
  • 71. . ,  . .
  • 72  (. . 63 2 d). , , , . , , peroratio, . , ; ,   Instit. orat. V 13, 21.
  • 1267350000 1267351008 1267351007 1267351012 1267351013 1267351016

    , .