|  |



IV

. . . . , , 1979.
. . . . . .
. . .

: P. Vergilii Maronis, Opera edidit Albertus Forbiger. Partes IIII, Lipsiae, 18731875. : P. Vergilius Maro, Opera omnia, vol. IIII, recensuit O. Ribbeck, Lipsiae, 18591868; Oeuvres de Virgile, texte établi et commenté par Benoist, Paris, 1918; Vergils Gedichte erklärt von Th. Ladewig, Berlin, zwölfte Auflage, 19021907.

. .: Virgil. T. I. Eclogues. Georgics. Aeneid IVI // Loeb Classical Library, 1938 (2- . . 1916).

,
, , , .

; ́ ,
At regina gravi iamdudum saucia cura
volnus alit venis et caeco carpitur igni.
multa viri virtus animo multusque recursat
gentis honos; haerent infixi pectore voltus
5 .
, ,
,
, ,
: , !
verbaque, nec placidam membris dat cura quietem.
Postera Phoebea lustrabat lampade terras
umentemque Aurora polo dimoverat umbram,
cum sic unanimam adloquitur male sana sororem:
Anna soror, quae me suspensam insomnia terrent!
10 !
, !
, , :
, , .
,
quis novus hic nostris successit sedibus hospes,
quem sese ore ferens, quam forti pectore et armis!
credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum.
degeneres animos timor arguit. heu! quibus ille
iactatus fatis! quae bella exhausta canebat!
15
,
, ,
, , 
, .
si mihi non animo fixum immotumque sederet,
ne cui me vinclo vellem sociare iugali,
postquam primus amor deceptam morte fefellit.
si non pertaesum thalami taedaeque fuisset,
huic uni forsan potui succumbere culpae.
20 , : ,
, ,
,
! !
, , ,
Anna, fatebor enim, miseri post fata Sychaei
coniugis et sparsos fraterna caede Penates
solus hic inflexit sensus animumque labantem
impulit. adgnosco veteris vestigia flammae.
sed mihi vel tellus optem prius ima dehiscat
25 ,
, ,
, !
, ,
!
vel pater omnipotens adigat me fulmine ad umbras,
pallentis umbras Erebi noctemque profundam,
ante, Pudor, quam te violo aut tua iura resolvo.
ille meos, primus qui me sibi iunxit, amores
abstulit; ille habeat secum servetque sepulchro.
30 , .
: , !
, ,
, ?
, ?
sic effata sinum lacrimis implevit obortis.
Anna refert: O luce magis dilecta sorori,
solane perpetua maerens carpere iuventa,
nec dulcis natos Veneris nec praemia noris?
id cinerem aut Manis credis curare sepultos?
35 , ,
, ; ,
,
! ?
, ?
esto; aegram nulli quondam flexere mariti,
non Libyae, non ante Tyro; despectus Iarbas
ductoresque alii, quos Africa terra triumphis
dives alit; placitone etiam pugnabis amori?
nec venit in mentem, quorum consederis arvis?
40   , ,
  , ,
, ,
, ,
, ?
hinc Gaetulae urbes, genus insuperabile bello,
et Numidae infreni cingunt et inhospita Syrtis;
hinc deserta siti regio lateque furentes
Barcaei. quid bella Tyro surgentia dicam
germanique minas?
45 , ,
.
,
! ,
!
dis equidem auspicibus reor et Iunone secunda
hunc cursum Iliacas vento tenuisse carinas.
quam tu urbem, soror, hanc cernes, quae surgere regna
coniugio tali! Teucrum comitantibus armis,
Punica se quantis attollet gloria rebus!
50 ,
,  , ,
, , , ,
, .
,
tu modo posce deos veniam, sacrisque litatis
indulge hospitio causasque innecte morandi,
dum pelago desaevit hiems et aquosus Orion,
quassataeque rates, dum non tractabile caelum.
His dictis incensum animum inflammavit amore
55 .
, ,
,
, - ,
  , .
spemque dedit dubiae menti solvitque pudorem.
principio delubra adeunt pacemque per aras
exquirunt; mactant lectas de more bidentis
legiferae Cereri Phoeboque patrique Lyaeo,
Iunoni ante omnis, cui vincla iugalia curae;
60

  ,
,
, .
ipsa tenens dextra pateram pulcherrima Dido
candentis vaccae media inter cornua fundit
aut ante ora deum pinguis spatiatur ad aras,
instauratque diem donis, pecudumque reclusis
pectoribus inhians spirantia consulit exta.
65 ! , ,
, ? -
, .
,
, ;
heu vatum ignarae mentes! quid vota furentem,
quid delubra iuvant? est mollis flamma medullas
interea et tacitum vivit sub pectore volnus.
uritur infelix Dido totaque vagatur
urbe furens, qualis coniecta cerva sagitta,
70 , , , ,
,
;
, .
,
quam procul incautam nemora inter Cresia fixit
pastor agens telis liquitque volatile ferrum
nescius; illa fuga silvas saltusque peragrat
Dictaeos; haeret lateri letalis harundo.
nunc media Aenean secum per moenia ducit
75 .
 
,
, ,
, .
Sidoniasque ostentat opes urbemque paratam
incipit effari, mediaque in voce resistit;
nunc eadem labente die convivia quaerit,
Iliacosque iterum demens audire labores
exposcit pendetque iterum narrantis ab ore.
80 ,
, ,
, ,
, .
,
post ubi digressi, lumenque obscura vicissim
luna premit suadentque cadentia sidera somnos,
sola domo maeret vacua stratisque relictis
incubat. illum absens absentem auditque videtque,
aut gremio Ascanium, genitoris imagine capta,
85 .
,
,
: ,
, , .
detinet, infandum si fallere possit amorem.
non coeptae adsurgunt turres, non arma iuventus
exercet portusve aut propugnacula bello
tuta parant; pendent opera interrupta minaeque
murorum ingentes aequataque machina caelo.
90 ,
,   ,
:
,  
; :
Quam simul ac tali persensit peste teneri
cara Iovis coniunx nec famam obstare furori,
talibus adgreditur Venerem Saturnia dictis:
egregiam vero laudem et spolia ampla refertis
tuque puerque tuus; magnum et memorabile numen,
95 !
, ,
.
? ?
, ?
una dolo divum si femina victa duorum est.
nec me adeo fallit veritam te moenia nostra
suspectas habuisse domos Karthaginis altae.
sed quis erit modus, aut quo nunc certamine tanto?
quin potius pacem aeternam pactosque hymenaeos
100 , ;
.
,
; -
.
exercemus? habes, tota quod mente petisti:
ardet amans Dido traxitque per ossa furorem.
communem hunc ergo populum paribusque regamus
auspiciis; liceat Phrygio servire marito
dotalisque tuae Tyrios permittere dextrae.
105 , , ,
, ,
, : ,
?
, !
Olli (sensit enim simulata mente locutam,
quo regnum Italiae Libycas averteret oras)
sic contra est ingressa Venus: quis talia demens
abnuat aut tecum malit contendere bello,
si modo, quod memoras, factum fortuna sequatur?
110 , ,
,
?
  , , 
, . :
sed fatis incerta feror, si Iuppiter unam
esse velit Tyriis urbem Troiaque profectis
miscerive probet populos aut foedera iungi.
tu coniunx; tibi fas animum temptare precando.
perge, sequar. tum sic excepit regia Iuno:
115 . ́: ,
, .

,
.
mecum erit iste labor. nunc qua ratione quod instat
confieri possit, paucis, adverte, docebo.
venatum Aeneas unaque miserrima Dido
in nemus ire parant, ubi primos crastinus ortus
extulerit Titan radiisque retexerit orbem.
120 , , ,
, ;
, .
, ;
his ego nigrantem commixta grandine nimbum,
dum trepidant alae saltusque indagine cingunt,
desuper infundam et tonitru caelum omne ciebo.
diffugient comites et nocte tegentur opaca;
speluncam Dido dux et Troianus eandem
125
126
. , , ,
[ ,]
. , ,
, .
, ,
devenient. adero et, tua si mihi certa voluntas,
conubio iungam stabili propriamque dicabo;
hic hymenaeus erit. non adversata petenti
adnuit atque dolis risit Cytherea repertis.
Oceanum interea surgens Aurora reliquit.
130 ,
, ,
.
;
;
it portis iubare exorto delecta iuventus;
retia rara, plagae, lato venabula ferro,
Massylique ruunt equites et odora canum vis.
reginam thalamo cunctantem ad limina primi
Poenorum exspectant, ostroque insignis et auro
135 , .
:
;  
, ,
.
stat sonipes ac frena ferox spumantia mandit.
tandem progreditur magna stipante caterva,
Sidoniam picto chlamydem circumdata limbo.
cui pharetra ex auro, crines nodantur in aurum,
aurea purpuream subnectit fibula vestem.
140 , ;
, ,
, ,
, ,
, ,
nec non et Phrygii comites et laetus Iulus
incedunt; ipse ante alios pulcherrimus omnis
infert se socium Aeneas atque agmina iungit.
qualis ubi hibernam Lyciam Xanthique fluenta
deserit ac Delum maternam invisit Apollo
145 ,
, , ;
,
;
,
instauratque choros, mixtique altaria circum
Cretesque Dryopesque fremunt pictique Agathyrsi;
ipse iugis Cynthi graditur mollique fluentem
fronde premit crinem fingens atque implicat auro,
tela sonant umeris: haud illo segnior ibat
150 , .

,
; ,
, ,
Aeneas, tantum egregio decus enitet ore.
postquam altos ventum in montis atque invia lustra,
ecce ferae saxi deiectae vertice caprae
decurrere iugis; alia de parte patentis
transmittunt cursu campos atque agmina cervi
155 , .

, , .
,
.
pulverulenta fuga glomerant montisque relinquunt.
at puer Ascanius mediis in vallibus acri
gaudet equo, iamque hos cursu, iam praeterit illos,
spumantemque dari pecora inter inertia votis
optat aprum aut fulvum descendere monte leonem.
160 ,
, .
,
, ,
, . .
Interea magno misceri murmure caelum
incipit; insequitur commixta grandine nimbus,
et Tyrii comites passim et Troiana iuventus
Dardaniusque nepos Veneris diversa per agros
tecta metu petiere; ruunt de montibus amnes.
165
. , ,
: , ,
, .
speluncam Dido dux et Troianus eandem
deveniunt. prima et Tellus et pronuba Iuno
dant signum; fulsere ignes et conscius Aether
conubiis, summoque ulularunt vertice Nymphae.
ille dies primus leti primusque malorum
170 . , ,
:
.
.
:
causa fuit. neque enim specie famave movetur
nec iam furtivum Dido meditatur amorem;
coniugium vocat; hoc praetexit nomine culpam.
Extemplo Libyae magnas it Fama per urbes,
Fama, malum qua non aliud velocius ullum.
175 , ,
, ,
, .
-, ,
, , ,
mobilitate viget virisque adquirit eundo;
parva metu primo, mox sese attollit in auras
ingrediturque solo et caput inter nubila condit.
illam Terra parens, ira inritata deorum,
extremam, ut perhibent, Coeo Enceladoque sororem
180 .
, , , ,
-
, .
progenuit, pedibus celerem et pernicibus alis,
monstrum horrendum, ingens, cui, quot sunt corpore plumae,
tot vigiles oculi subter (mirabile dictu),
tot linguae, totidem ora sonant, tot subrigit auris.
nocte volat caeli medio terraeque per umbram,
185 , ;
, ,
, ,
, .
,
stridens, nec dulci declinat lumina somno;
luce sedet custos aut summi culmine tecti,
turribus aut altis, et magnas territat urbes,
tam ficti pravique tenax quam nuntia veri.
haec tum multiplici populos sermone replebat
190 :
, ,
;
,
.
gaudens, et pariter facta atque infecta canebat:
venisse Aenean, Troiano sanguine cretum,
cui se pulchra viro dignetur iungere Dido;
nunc hiemem inter se luxu, quam longa, fovere
regnorum immemores turpique cupidine captos.
195
- ,
.
;
,
haec passim dea foeda virum diffundit in ora.
protinus ad regem cursus detorquet Iarban
incenditque animum dictis atque aggerat iras.
Hic Hammone satus, rapta Garamantide Nympha,
templa Iovi centum latis immania regnis,
200 ,

.
, ,
,
centum aras posuit vigilemque sacraverat ignem,
excubias divum aeternas; pecudumque cruore
pingue solum et variis florentia limina sertis.
isque amens animi et rumore accensus amaro
dicitur ante aras media inter numina divum
205 , :
,
, .
? ?
,
multa Iovem manibus supplex orasse supinis:
Iuppiter omnipotens, cui nunc Maurusia pictis
gens epulata toris Lenaeum libat honorem,
aspicis haec? an te, genitor, cum fulmina torques,
nequiquam horremus, caecique in nubibus ignes
210 , , ?
, , ,
, : ,
, , 
terrificant animos et inania murmura miscent?
femina, quae nostris errans in finibus urbem
exiguam pretio posuit, cui litus arandum
cuique loci leges dedimus, conubia nostra
reppulit ac dominum Aenean in regna recepit.
215 ! ,
,
, !
?
et nunc ille Paris cum semiviro comitatu,
Maeonia mentum mitra crinemque madentem
subnixus, rapto potitur: nos munera templis
quippe tuis ferimus famamque fovemus inanem.
Talibus orantem dictis arasque tenentem
220
, .
:
, ,
:
audiit Omnipotens, oculosque ad moenia torsit
regia et oblitos famae melioris amantis.
tum sic Mercurium adloquitur ac talia mandat:
vade age, nate, voca Zephyros et labere pinnis
Dardaniumque ducem, Tyria Karthagine qui nunc
225 , , , 
, , :
, ,

, ,
exspectat fatisque datas non respicit urbes,
adloquere et celeris defer mea dicta per auras.
non illum nobis genetrix pulcherrima talem
promisit Graiumque ideo bis vindicat armis;
sed fore, qui gravidam imperiis belloque frementem
230
.
,

?
Italiam regeret, genus alto a sanguine Teucri
proderet, ac totum sub leges mitteret orbem.
si nulla accendit tantarum gloria rerum
nec super ipse sua molitur laude laborem,
Ascanione pater Romanas invidet arces?
235 ? ?
, ?
! , !
, ,
,
quid struit? aut qua spe inimica in gente moratur
nec prolem Ausoniam et Lavinia respicit arva?
naviget: haec summa est, hic nostri nuntius esto.
Dixerat. ille patris magni parere parabat
imperio, et primum pedibus talaria nectit
240 (
);
,
,
.
aurea, quae sublimem alis sive aequora supra
seu terram rapido pariter cum flamine portant.
tum virgam capit; hac animas ille evocat Orco
pallentis, alias sub Tartara tristia mittit,
dat somnos adimitque et lumina morte resignat.
245 ,
; :
,
,
;
illa fretus agit ventos et turbida tranat
nubila. iamque volans apicem et latera ardua cernit
Atlantis duri, caelum qui vertice fulcit,
Atlantis, cinctum adsidue cui nubibus atris
piniferum caput et vento pulsatur et imbri;
250 ; , , ,
, .
, ,
,  , ,
;
nix umeros infusa tegit; tum flumina mento
praecipitant senis, et glacie riget horrida barba.
hic primum paribus nitens Cyllenius alis
constitit; hinc toto praeceps se corpore ad undas
misit avi similis, quae circum litora, circum
255 .
,
, ,
, -.
,
piscosos scopulos humilis volat aequora iuxta.
haud aliter terras inter caelumque volabat
litus harenosum ad Libyae, ventosque secabat
materno veniens ab avo Cyllenia proles.
Ut primum alatis tetigit magalia plantis,
260 , ;
,
,
:
, .
Aenean fundantem arces ac tecta novantem
conspicit. atque illi stellatus iaspide fulva
ensis erat, Tyrioque ardebat murice laena
demissa ex umeris, dives quae munera Dido
fecerat, et tenui telas discreverat auro.
265 :
, ?
, ?
,
;
continuo invadit: tu nunc Karthaginis altae
fundamenta locas pulchramque uxorius urbem
exstruis? heu! regni rerumque oblite tuarum!
ipse deum tibi me claro demittit Olympo
regnator, caelum et terras qui numine torquet;
270


273
:
? ?
,
[ ,]
: !
ipse haec ferre iubet celeris mandata per auras.
quid struis? aut qua spe Libycis teris otia terris?
si te nulla movet tantarum gloria rerum
nec super ipse tua moliris laude laborem,
Ascanium surgentem et spes heredis Iuli
275 :
. , ,
,
, .
, , ,
respice, cui regnum Italiae Romanaque tellus
debentur. tali Cyllenius ore locutus
mortalis visus medio sermone reliquit
et procul in tenuem ex oculis evanuit auram.
At vero Aeneas aspectu obmutuit amens,
280 , .
, ,
.
, ?
? ?
arrectaeque horrore comae et vox faucibus haesit.
ardet abire fuga dulcisque relinquere terras,
attonitus tanto monitu imperioque deorum.
heu! quid agat? quo nunc reginam ambire furentem
audeat adfatu? quae prima exordia sumat?
285 , , ,
.
:
,
atque animum nunc huc celerem, nunc dividit illuc
in partisque rapit varias perque omnia versat.
haec alternanti potior sententia visa est:
Mnesthea Sergestumque vocat fortemque Serestum,
classem aptent taciti sociosque ad litora cogant,
290
; ,
, ,
,
.
arma parent et, quae rebus sit causa novandis,
dissimulent; sese interea, quando optima Dido
nesciat et tantos rumpi non speret amores,
temptaturum aditus et, quae mollissima fandi
tempora, quis rebus dexter modus. ocius omnes
295 .
, ,
,  ? 
.
, .
imperio laeti parent et iussa facessunt.
At regina dolos (quis fallere possit amantem?)
praesensit motusque excepit prima futuros,
omnia tuta timens. eadem impia Fama furenti
detulit armari classem cursumque parari.
300 , , 
, ,
,
.
:
saevit inops animi totamque incensa per urbem
bacchatur, qualis commotis excita sacris
Thyias, ubi audito stimulant trieterica Baccho
orgia nocturnusque vocat clamore Cithaeron.
tandem his Aenean compellat vocibus ultro:
305 , ,
?
, , , ,
, , 
?
Dissimulare etiam sperasti, perfide, tantum
posse nefas tacitusque mea decedere terra?
nec te noster amor nec te data dextera quondam
nec moritura tenet crudeli funere Dido?
quin etiam hiberno moliris sidere classem
310 , ?

,
?
? ,
et mediis properas Aquilonibus ire per altum,
crudelis? quid? si non arva aliena domosque
ignotas peteres, et Troia antiqua maneret,
Troia per undosum peteretur classibus aequor?
mene fugis? per ego has lacrimas dextramque tuam te
315 ,  , ? 
, :
- ,
,  ,
, .
(quando aliud mihi iam miserae nihil ipsa reliqui),
per conubia nostra, per inceptos hymenaeos,
si bene quid de te merui, fuit aut tibi quicquam
dulce meum, miserere domus labentis et istam,
oro, si quis adhuc precibus locus, exue mentem.
320 - , ,
;
, ,
. ,
? , !
te propter Libycae gentes Nomadumque tyranni
odere, infensi Tyrii; te propter eundem
exstinctus pudor et, qua sola sidera adibam,
fama prior. cui me moribundam deseris, hospes,
hoc solum nomen quoniam de coniuge restat?
325 ,
?
,
!
quid moror? an mea Pygmalion dum moenia frater
destruat aut captam ducat Gaetulus Iarbas?
saltem si qua mihi de te suscepta fuisset
ante fugam suboles, si quis mihi parvulus aula
luderet Aeneas, qui te tamen ore referret,
330 .
. , ,
.
: , ,
, .
non equidem omnino capta ac deserta viderer.
Dixerat. ille Iovis monitis immota tenebat
lumina et obnixus curam sub corde premebat.
tandem pauca refert: ego te, quae plurima fando
enumerare vales, numquam, regina, negabo
335 ,
.
: , ,
;
, .
promeritam, nec me meminisse pigebit Elissae,
dum memor ipse mei, dum spiritus hos regit artus.
pro re pauca loquar. neque ego hanc abscondere furto
speravi (ne finge) fugam, nec coniugis umquam
praetendi taedas aut haec in foedera veni.
340

, ,
, ,
.
me si fata meis paterentur ducere vitam
auspiciis et sponte mea componere curas,
urbem Troianam primum dulcisque meorum
reliquias colerem, Priami tecta alta manerent,
et recidiva manu posuissem Pergama victis.
345 ,
:
, !

?
sed nunc Italiam magnam Gryneus Apollo,
Italiam Lyciae iussere capessere sortes;
hic amor, haec patria est. si te Karthaginis arces
Phoenissam Libycaeque aspectus detinet urbis,
quae tandem Ausonia Teucros considere terra
350 ́ !
,

.
:
invidia est? et nos fas extera quaerere regna.
me patris Anchisae, quotiens umentibus umbris
nox operit terras, quotiens astra ignea surgunt,
admonet in somnis et turbida terret imago;
me puer Ascanius capitisque iniuria cari,
355 .
, ,
,  ! 
.
, .
quem regno Hesperiae fraudo et fatalibus arvis.
nunc etiam interpres divum, Iove missus ab ipso
(testor utrumque caput), celeris mandata per auras
detulit; ipse deum manifesto in lumine vidi
intrantem muros vocemque his auribus hausi.
360 .
.
. ,
,
, , :
desine meque tuis incendere teque querellis.
Italiam non sponte sequor.
Talia dicentem iamdudum aversa tuetur,
huc illuc volvens oculos, totumque pererrat
luminibus tacitis et sic accensa profatur:
365 , , ,
, , ,
!
, , ?
? ?
nec tibi diva parens, generis nec Dardanus auctor,
perfide, sed duris genuit te cautibus horrens
Caucasus, Hyrcanaeque admorunt ubera tigres.
nam quid dissimulo aut quae me ad maiora reservo?
num fletu ingemuit nostro? num lumina flexit?
370 ? , , ?
? ,
?
! ,
, ́ ,
num lacrimas victus dedit aut miseratus amantem est?
quae quibus anteferam? iam iam nec maxima Iuno
nec Saturnius haec oculis pater aspicit aequis.
nusquam tuta fides. eiectum litore, egentem
excepi et regni demens in parte locavi;
375 , .
! ! , ,
, , , ,
?
, !
amissam classem, socios a morte reduxi.
heu! furiis incensa feror: nunc augur Apollo,
nunc Lyciae sortes, nunc et Iove missus ab ipso
interpres divum fert horrida iussa per auras.
scilicet is superis labor est, ea cura quietos
380 , , !
, , , !
: ,

.
sollicitat. neque te teneo neque dicta refello:
i, sequere Italiam ventis, pete regna per undas.
spero equidem mediis, si quid pia numina possunt,
supplicia hausurum scopulis et nomine Dido
saepe vocaturum. sequar atris ignibus absens
385 ;
,  ,
!
, , ,
, ,
et, cum frigida mors anima seduxerit artus,
omnibus umbra locis adero. dabis, improbe, poenas.
audiam et haec Manis veniet mihi fama sub imos.
his medium dictis sermonem abrumpit et auras
aegra fugit seque ex oculis avertit et aufert,
390 , .
,
, .
,
,
linquens multa metu cunctantem et multa volentem
dicere. suscipiunt famulae conlapsaque membra
marmoreo referunt thalamo stratisque reponunt.
At pius Aeneas, quamquam lenire dolentem
solando cupit et dictis avertere curas,
395 , ;
, , .

,  .
, :
multa gemens magnoque animum labefactus amore,
iussa tamen divum exsequitur classemque revisit.
tum vero Teucri incumbunt et litore celsas
deducunt toto navis. natat uncta carina,
frondentisque ferunt remos et robora silvis
400 .
, ;
, ,
, ,
infabricata fugae studio.
migrantis cernas totaque ex urbe ruentis.
ac veluti ingentem formicae farris acervum
cum populant hiemis memores tectoque reponunt;
it nigrum campis agmen, praedamque per herbas
405 : , ,
,
,  .
, , ?
,
convectant calle angusto; pars grandia trudunt
obnixae frumenta umeris, pars agmina cogunt
castigantque moras; opere omnis semita fervet.
quis tibi tum, Dido, cernenti talia sensus,
quosve dabas gemitus, cum litora fervere late
410 ́ , ,
?
, ́ !
,
prospiceres arce ex summa, totumque videres
misceri ante oculos tantis clamoribus aequor!
improbe Amor, quid non mortalia pectora cogis!
ire iterum in lacrimas, iterum temptare precando
cogitur et supplex animos summittere amori,
415   .
, , ́ ,
, ;
.
, , , 
ne quid inexpertum frustra moritura relinquat.
Anna, vides toto properari litore circum;
undique convenere; vocat iam carbasus auras,
puppibus et laeti nautae imposuere coronas.
hunc ego si potui tantum sperare dolorem,
420 ;
, , :
, ;
, , 
, , :
et perferre, soror, potero. miserae hoc tamen unum
exsequere, Anna, mihi: solam nam perfidus ille
te colere, arcanos etiam tibi credere sensus;
sola viri mollis aditus et tempora noras.
i, soror, atque hostem supplex adfare superbum.
425
,
, - :
?
? :
non ego cum Danais Troianam exscindere gentem
Aulide iuravi classemve ad Pergama misi,
nec patris Anchisae cineres Manisve revelli;
cur mea dicta negat duras demittere in auris?
quo ruit? extremum hoc miserae det munus amanti:
430 .
, ,

, ,
, , .
exspectet facilemque fugam ventosque ferentis.
non iam coniugium antiquum, quod prodidit, oro,
nec pulchro ut Latio careat regnumque relinquat;
tempus inane peto, requiem spatiumque furori,
dum mea me victam doceat fortuna dolere.
435 , , , ,
.
,
 
, :
extremam hanc oro veniam (miserere sororis);
quam mihi cum dederit, cumulatam morte remittam.
Talibus orabat, talisque miserrima fletus
fertque refertque soror. sed nullis ille movetur
fletibus, aut voces ullas tractabilis audit;
440 .

: , ,
, ,
, , ,
fata obstant, placidasque viri deus obstruit auris.
ac velut annoso validam cum robore quercum
Alpini Boreae nunc hinc nunc flatibus illinc
eruere inter se certant; it stridor, et altae
consternunt terram concusso stipite frondes;
445 :
, .
,
,
, .
ipsa haeret scopulis et, quantum vertice ad auras
aetherias, tantum radice in Tartara tendit:
haud secus adsiduis hinc atque hinc vocibus heros
tunditur, et magno persentit pectore curas;
mens immota manet, lacrimae volvuntur inanes.
450 , ,
, .
,
. ,
, ,
Tum vero infelix fatis exterrita Dido
mortem orat; taedet caeli convexa tueri.
quo magis inceptum peragat lucemque relinquat,
vidit, turicremis cum dona imponeret aris,
(horrendum dictu!) latices nigrescere sacros
455
( ).

, ,
;
fusaque in obscenum se vertere vina cruorem.
hoc visum nulli, non ipsi effata sorori.
praeterea fuit in tectis de marmore templum
coniugis antiqui, miro quod honore colebat,
velleribus niveis et festa fronde revinctum;
460 , ,
.

, .
,
hinc exaudiri voces et verba vocantis
visa viri, nox cum terras obscura teneret;
solaque culminibus ferali carmine bubo
saepe queri et longas in fletum ducere voces;
multaque praeterea vatum praedicta priorum
465 ,
, ,
, , ,
- .
,
terribili monitu horrificant. agit ipse furentem
in somnis ferus Aeneas; semperque relinqui
sola sibi, semper longam incomitata videtur
ire viam et Tyrios deserta quaerere terra:
Eumenidum veluti demens videt agmina Pentheus,
470 ,
,
;
  .
:
et solem geminum et duplices se ostendere Thebas,
aut Agamemnonius scaenis agitatus Orestes
armatam facibus matrem et serpentibus atris
cum fugit, ultricesque sedent in limine Dirae.
Ergo ubi concepit furias evicta dolore
475
, ,
, :
, ,  , 
.
decrevitque mori, tempus secum ipsa modumque
exigit, et maestam dictis adgressa sororem
consilium voltu tegit ac spem fronte serenat:
inveni, germana, viam (gratare sorori),
quae mihi reddat eum vel eo me solvat amantem.
480 , ,
,
.
, -,
,
Oceani finem iuxta solemque cadentem
ultimus Aethiopum locus est, ubi maximus Atlas
axem umero torquet stellis ardentibus aptum:
hinc mihi Massylae gentis monstrata sacerdos,
Hesperidum templi custos, epulasque draconi
485 ,
.

, , ;
,
quae dabat et sacros servabat in arbore ramos,
spargens umida mella soporiferumque papaver.
haec se carminibus promittit solvere mentes
quas velit, ast aliis duras immittere curas;
sistere aquam fluviis et vertere sidera retro;
490 , ,
.
, ,
, , .
,
nocturnosque movet Manis; mugire videbis
sub pedibus terram et descendere montibus ornos.
testor, cara, deos et te, germana, tuumque
dulce caput, magicas invitam accingier artis.
tu secreta pyram tecto interiore sub auras
495 , ,

:
, , .
, , .
erige et arma viri, thalamo quae fixa reliquit
impius, exuviasque omnis lectumque iugalem,
quo perii, superimponas; abolere nefandi
cuncta viri monumenta iuvat, monstratque sacerdos.
haec effata silet; pallor simul occupat ora.
500 ,
, , , ,
, .
.
non tamen Anna novis praetexere funera sacris
germanam credit, nec tantos mente furores
concipit aut graviora timet quam morte Sychaei.
ergo iussa parat.
At regina, pyra penetrali in sede sub auras
505 ,
.
, ,
, , , ,
. ,
erecta ingenti taedis atque ilice secta,
intenditque locum sertis et fronde coronat
funerea; super exuvias ensemque relictum
effigiemque toro locat, haud ignara futuri.
stant arae circum et crinis effusa sacerdos
510 ,
-,
,
,
, ,
ter centum tonat ore deos, Erebumque Chaosque
tergeminamque Hecaten, tria virginis ora Dianae.
sparserat et latices simulatos fontis Averni;
falcibus et messae ad lunam quaeruntur aënis
pubentes herbae nigri cum lacte veneni;
515 ,
, .
, ́ ,
, ;
, ,
quaeritur et nascentis equi de fronte revolsus
et matri praereptus amor.
ipsa mola manibusque piis altaria iuxta,
unum exuta pedem vinclis, in veste recincta,
testatur moritura deos et conscia fati
520 , , 
, .
,
; ,
; ,
sidera; tum, si quod non aequo foedere amantis
curae numen habet iustumque memorque, precatur.
Nox erat, et placidum carpebant fessa soporem
corpora per terras, silvaeque et saeva quierant
aequora, cum medio volvuntur sidera lapsu,
525


528
, , , ,
:
.
[ ,]
cum tacet omnis ager, pecudes pictaeque volucres,
quaeque lacus late liquidos, quaeque aspera dumis
rura tenent, somno positae sub nocte silenti.
[lenibant curas et corda oblita laborum.]
at non infelix animi Phoenissa, neque umquam
530 ; , ;
,
.
, :
? , ,
solvitur in somnos, oculisve aut pectore noctem
accipit; ingeminant curae, rursusque resurgens
saevit amor, magnoque irarum fluctuat aestu.
sic adeo insistit secumque ita corde volutat:
en, quid ago? rursusne procos inrisa priores
535 ,
?

? , 
?
experiar, Nomadumque petam conubia supplex,
quos ego sim totiens iam dedignata maritos?
Iliacas igitur classis atque ultima Teucrum
iussa sequar? quiane auxilio iuvat ante levatos
et bene apud memores veteris stat gratia facti?
540
? ,
?
?
, ,
quis me autem, fac velle, sinet ratibusve superbis
invisam accipiet? nescis, heu! perdita, necdum
Laomedonteae sentis periuria gentis?
quid tum? sola fuga nautas comitabor ovantis?
an Tyriis omnique manu stipata meorum
545 ,
?
! !
, , ,
, .
inferar et, quos Sidonia vix urbe revelli,
rursus agam pelago et ventis dare vela iubebo?
quin morere, ut merita es, ferroque averte dolorem.
tu lacrimis evicta meis, tu prima furentem
his, germana, malis oneras atque obicis hosti.
550 , ,
, ,
, !
, .
non licuit thalami expertem sine crimine vitam
degere, more ferae, talis nec tangere curas;
non servata fides cineri promissa Sychaeo.
tantos illa suo rumpebat pectore questus.
Aeneas celsa in puppi, iam certus eundi,
555 , .
,
: ,
, , .
, :
carpebat somnos, rebus iam rite paratis.
huic se forma dei voltu redeuntis eodem
obtulit in somnis rursusque ita visa monere est,
omnia Mercurio similis, vocemque coloremque
et crinis flavos et membra decora iuventa:
560 , , ,
?
,  , , ?
, ,
, .
nate dea, potes hoc sub casu ducere somnos,
nec quae te circum stent deinde pericula cernis,
demens, nec Zephyros audis spirare secundos?
illa dolos dirumque nefas in pectore versat,
certa mori, variosque irarum concitat aestus.
565 , ?
, ,
, ,
.
! !
non fugis hinc praeceps, dum praecipitare potestas?
iam mare turbari trabibus saevasque videbis
conlucere faces, iam fervere litora flammis,
si te his attigerit terris Aurora morantem.
heia age, rumpe moras! varium et mutabile semper
570 . , .
, ,
, :
, , , !
!
femina. sic fatus nocti se immiscuit atrae.
Tum vero Aeneas subitis exterritus umbris
corripit e somno corpus sociosque fatigat:
praecipites vigilate, viri, et considite transtris;
solvite vela citi. deus aethere missus ab alto
575 , ,
. , !
, ,
,
! ,
festinare fugam tortosque incidere funis
ecce iterum instimulat. sequimur te, sancte deorum,
quisquis es, imperioque iterum paremus ovantes.
adsis o placidusque iuves et sidera caelo
dextra feras. dixit vaginaque eripit ensem
580 .
, ,
, .
, .
, ,
fulmineum strictoque ferit retinacula ferro.
idem omnis simul ardor habet; rapiuntque ruuntque;
litora deseruere; latet sub classibus aequor;
adnixi torquent spumas et caerula verrunt.
Et iam prima novo spargebat lumine terras
585
,

,
: .
,
Tithoni croceum linquens Aurora cubile.
regina, e speculis ut primum albescere lucem
vidit et aequatis classem procedere velis,
litoraque et vacuos sensit sine remige portus,
terque quaterque manu pectus percussa decorum
590 , :
, ! ?
  ,
, ?
, , , !..
flaventisque abscissa comas, pro Iuppiter! ibit
hic, ait, et nostris inluserit advena regnis?
non arma expedient totaque ex urbe sequentur,
deripientque rates alii navalibus? ite,
ferte citi flammas, date tela, impellite remos!
595 ? ?
, ?
, !  , ,
, , ,
, , !
quid loquor? aut ubi sum? quae mentem insania mutat?
infelix Dido, nunc te facta impia tangunt?
tum decuit, cum sceptra dabas. en dextra fidesque,
quem secum patrios aiunt portare Penates,
quem subiisse umeris confectum aetate parentem!
600 , ,
, ,
?

, , ?
non potui abreptum divellere corpus et undis
spargere? non socios, non ipsum absumere ferro
Ascanium patriisque epulandum ponere mensis?
verum anceps pugnae fuerat fortuna. fuisset;
quem metui moritura? faces in castra tulissem
605 , ,
,   .
, , ,
, ,  , 
, , ,
implessemque foros flammis natumque patremque
cum genere exstinxem, memet super ipsa dedissem.
Sol, qui terrarum flammis opera omnia lustras,
tuque harum interpres curarum et conscia Iuno,
nocturnisque Hecate triviis ululata per urbes
610 , , , ,
  , 
.
,
et Dirae ultrices et di morientis Elissae,
accipite haec, meritumque malis advertite numen
et nostras audite preces. si tangere portus
infandum caput ac terris adnare necesse est,
et sic fata Iovis poscunt, hic terminus haeret:
615 ,
, ,
, ,
, , ,
, :
at bello audacis populi vexatus et armis,
finibus extorris, complexu avolsus Iuli,
auxilium imploret videatque indigna suorum
funera; nec, cum se sub leges pacis iniquae
tradiderit, regno aut optata luce fruatur,
620 , .
.
, , ,
:
. , !
sed cadat ante diem mediaque inhumatus harena.
haec precor, hanc vocem extremam cum sanguine fundo.
tum vos, o Tyrii, stirpem et genus omne futurum
exercete odiis, cinerique haec mittite nostro
munera. nullus amor populis nec foedera sunto.
625 , , , ,

, , .
, , ,  
  : !
exoriare, aliquis nostris ex ossibus ultor,
qui face Dardanios ferroque sequare colonos,
nunc, olim, quocumque dabunt se tempore vires.
litora litoribus contraria, fluctibus undas
imprecor, arma armis; pugnent ipsique nepotesque.
630 ;
.
, ,
( ):
, , ,
Haec ait, et partis animum versabat in omnis,
invisam quaerens quam primum abrumpere lucem.
tum breviter Barcen nutricem adfata Sychaei,
namque suam patria antiqua cinis ater habebat:
Annam, cara mihi nutrix, huc siste sororem;
635 ,
, ,
; :
, ,
, ,
dic corpus properet fluviali spargere lympha,
et pecudes secum et monstrata piacula ducat.
sic veniat, tuque ipsa pia tege tempora vitta.
sacra Iovi Stygio, quae rite incepta paravi,
perficere est animus finemque imponere curis
640 .
,  .
:
, ,
;  
Dardaniique rogum capitis permittere flammae.
sic ait. illa gradum studio celerabat anili.
at trepida et coeptis immanibus effera Dido,
sanguineam volvens aciem, maculisque trementis
interfusa genas, et pallida morte futura,
645 ;

!
, ,
, ,
interiora domus inrumpit limina, et altos
conscendit furibunda rogos, ensemque recludit
Dardanium, non hos quaesitum munus in usus.
hic, postquam Iliacas vestis notumque cubile
conspexit, paulum lacrimis et mente morata
650 : , , 
, !
!
, , ,
.
incubuitque toro dixitque novissima verba:
dulces exuviae, dum fata deusque sinebat,
accipite hanc animam meque his exsolvite curis.
vixi et, quem dederat cursum Fortuna, peregi,
et nunc magna mei sub terras ibit imago.
655 , ,
, , 
, , ,
!
  :
urbem praeclaram statui, mea moenia vidi,
ulta virum poenas inimico a fratre recepi,
felix, heu! nimium felix, si litora tantum
numquam Dardaniae tetigissent nostra carinae!
dixit et os impressa toro, moriemur inultae,
660   .
,
!
  ,
,
sed moriamur ait. sic, sic iuvat ire sub umbras.
hauriat hunc oculis ignem crudelis ab alto
Dardanus et nostrae secum ferat omina mortis.
Dixerat, atque illam media inter talia ferro
conlapsam aspiciunt comites, ensemque cruore
665 .
, , .
,
, .
,
spumantem sparsasque manus. it clamor ad alta
atria; concussam bacchatur Fama per urbem.
lamentis gemituque et femineo ululatu
tecta fremunt, resonat magnis plangoribus aether,
non aliter, quam si immissis ruat hostibus omnis
670
, .
, , ,
, ,
, :
Karthago aut antiqua Tyros, flammaeque furentes
culmina perque hominum volvantur perque deorum.
audiit exanimis, trepidoque exterrita cursu
unguibus ora soror foedans et pectora pugnis
per medios ruit ac morientem nomine clamat:
675 ! !
, , !
, ?
, , 
!
hoc illud, germana, fuit? me fraude petebas?
hoc rogus iste mihi, hoc ignes araeque parabant?
quid primum deserta querar? comitemne sororem
sprevisti moriens? eadem me ad fata vocasses;
idem ambas ferro dolor atque eadem hora tulisset.
680 ,
  ,
, , ,
. ,
, ,
his etiam struxi manibus patriosque vocavi
voce deos, sic te ut posita, crudelis, abessem?
exstinxti te meque, soror, populumque patresque
Sidonios urbemque tuam. date volnera lymphis
abluam et, extremus si quis super halitus errat,
685 .
,
, .
  ;
, , .
ore legam. sic fata gradus evaserat altos,
semianimemque sinu germanam amplexa fovebat
cum gemitu atque atros siccabat veste cruores.
illa gravis oculos conata attollere rursus
deficit; infixum stridit sub pectore volnus.
690 , , ,

  , .
,
,
ter sese attollens cubitoque adnixa levavit;
ter revoluta toro est oculisque errantibus alto
quaesivit caelo lucem ingemuitque reperta.
Tum Iuno omnipotens, longum miserata dolorem
difficilisque obitus, Irim demisit Olympo,
695 , ,
,
, ,

.
quae luctantem animam nexosque resolveret artus.
nam quia nec fato, merita nec morte peribat,
sed misera ante diem subitoque accensa furore,
nondum illi flavum Proserpina vertice crinem
abstulerat Stygioque caput damnaverat Orco.
700 ,
;
, :
, !
,  
ergo Iris croceis per caelum roscida pinnis,
mille trahens varios adverso sole colores,
devolat et supra caput adstitit. hunc ego Diti
sacrum iussa fero teque isto corpore solvo:
sic ait et dextra crinem secat; omnis et una
705 , , .
dilapsus calor atque in ventos vita recessit.


  • 9. . , , , , . , , , , , . , , .
  • 27.   , .
  • 4042. , ,   .   - ; : , .
  • 118.   : .
  • 126. , 73 , .
  • 132.   ; : .
  • 143144. ,   , ,   . ,  , ( 146).
  • 178179. ,   , .  . . , III, 571582.
  • 198.   ; -.
  • 216.   , .
  • 242244. ,   , . .
  • 247248.   , , , .   , ( ).
  • 273. 233 . .
  • 301.   . , , , .
  • 305.   , , , ,  .
  • 335.   .
  • 345.   . . , VI, 72.
  • 346.   .
  • 367.     .
  • 469470.   , -, , . , , . , , , , ; , 470 912 .
  • 471472.   , , , , ( , ).
  • 473.   , .
  • 484.   , .
  • 511. -  : () , . , , . .
  • 512.   , .
  • 513.   .
  • 515.   , . . , .
  • 528. , 225 , .
  • 612620.   , . : , , , . , ( ).
  • 624. , !  .
  • 625. .  , .
  • 638.   , .
  • 696699.   , , , ,   , , , .
  • 702703.   , , .   .
  • 1288962070 1306329786 1271617364 1375300005 1375300006 1375300007

    , .