| |
. .

Fides :

Barry J. M. Fides in Julius Caesars Bellum Civile: A Study in Roman Political Ideology at the Close of the Republican Era. Dissertation submitted to the Faculty of the Graduate School of the University of Maryland, College Park, in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy. 2005.
. . . .

5

.261 , . , , , . fidem, , , . , , , , . fide , , , . , , fides . . , fide , .

, dignitatem fide, . , , fidei, fidei. , , , . (iura) (lex) (mos). (. ) , , .262 , , , , , , , dignitatis, , fidem1. , , , , fides ( , , , fidei)  , , , . , , , dignitatem, (inimici), .

1033 I fidem2. , , , , , , , , ,   ( )   . ; . , , .

.263 , , , . , , , , , 3. , , 4. , .

Fides ,

BC. I. 1011 , . 9, , , (iureiurando sanciantur). (BC. I. 10. 1). : , ,   Caesar in Galliam reverteretur, Arimino excederet, .264 exercitus dimitteret (BC. I. 10. 3). , (, (mos), (lex), ): quae si fecisset, Pompeium in Hispanias iturum (BC. I. 10. 3). , (fides), ,   Interea, quoad fides esset data Caesarem facturum quae polliceretur, non intermissuros consules Pompeiumque dilectus (BC. I. 10. 4).

10  , fides. :  . , . , , , ( 5). , , . , , fides (   ) , . , .265 (, , , ,  6). , BC. I. 11, fides:


Erat iniqua condicio postulare, ut Caesar Arimino excederet atque in provinciam reverteretur, ipsum et provincias et legiones alienas tenere; exercitum Caesaris velle dimitti, delectus habere; polliceri se in provinciam iturum neque, ante quem diem iturus sit, definire, ut, si peracto consulatu Caesaris profectus esset, nulla tamen mendacii religione obstrictus videretur; tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem afferebat. Itaque ab Arimino M. Antonium cum cohortibus V Arretium mittit; ipse Arimini cum duabus subsistit ibique delectum habere instituit; Pisaurum, Fanum, Anconam singulis cohortibus occupat.


, , , ; , ; . , , , . , , . . , . , , , [1].


, , . , fidei. , .266 , (tempus vero colloquio non dare neque accessurum polliceri magnam pacis desperationem afferebat). , . . , , ( 48 .) ( ), , , , , , , , fidem.

, , , , , (VI. 58. 313). , , , , , : , , ( ), . , , ( ) fidei , , fidei, , , . ,  (fides) , , VI , , .267 . , fides . , , fidem ( )7.

, , ( , ) fide. , fidei. , , fidei8. , , , dignitas. , , fidei . , fidem, dignitatem  .

, , , , .268 . , , , . , , , , , , , dignitati , , , , dignitatem . , (BC. I. 1. 4) , dignitati, , , 渭 9.

, , , 48 ., , , . , . , , , , 10. , , , . , , () .269 (inimici) (amicitia) . : fidei.

, , , , : , 11. II  49 .12. , () , , , , 13. . , . . - , , 270 , , , , , ? ( , , , ) , , - , , , (inimici)14. , fidei15. , , , , , - . , - dignitate ( ; . .24)16. .271 , , , ( BC. I. 10) ; ,  ,  (amicitia).

, , , 17. BC. I. 1218 . 18, . , ୸ , , .272 19. fides. , , . , . -, , . (causa) , ,  , , . , , , , fide ( fide, fide ), . (BC. I. 12):


Interea certior factus Iguvium Thermum praetorem cohortibus V tenere, oppidum munire, omiumque esse Iguvinorum optimam erga se voluntatem, Curionem cum tribus cohortibus quas Pisauri et Arimini habebat mittit. Cuius adventu cognito diffisus municipi voluntati Thermus cohortis ex urbe reducit et profugit. Milites in itinere ab eo discedunt ac domum revertuntur. Curio summa omnium voluntate Iguvium recipit. Quibus rebus cognitis confisus municipiorum voluntatibus Caesar cohortis legionis XIII ex praesidiis deducit Auximumque proficiscitur; quod oppidum Attius cohortibus introductis tenebat dilectumque toto Piceno circummissis senatoribus habebat.


, , . , . (diffisus) , , , . . , , . (confisus) , .273 13- . , .


, : ́ , , , , , , . Fides , (diffisus municipii voluntati Thermus / confisus municipiorum voluntatibus Caesar[2]). , (Curio summa omnium voluntate Iguvium recepit[3]). (voluntas) (V. 27). fidei. , , . , . , , . , (beneficium), , , , .

(BC. I. 13):


.274 Adventu Caesaris cognito decuriones Auximi ad Attium Varum frequentes conveniunt; docent sui iudici rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatorem, bene de re publica meritum, tantis rebus gestis oppido moenibusque prohiberi: proinde habeat rationem posteritatis et periculi sui. Quorum oratione permotus Varus praesidium quod introduxerat ex oppido educit ac profugit. Hunc ex primo ordine pauci Caesaris consecuti milites consistere coegerunt. Commisso proelio deseritur a suis Varus, non nulla pars militum domum discedit; reliqui ad Caesarem perveniunt, atque una cum eis deprensus L. Pupius, primi pili centurio, adducitur qui hunc eundem ordinem in exercitu Cn. Pompei antea duxerat. Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dimittit, Auximatibus agit gratias seque eorum facti memorem fore pollicetur.


, , ; , , , . , . , . , . . , ; , , , . , . . , , .


, , , fidei20. () . Fides , (docent sui iudici rem non esse; neque se neque reliquos municipes pati posse C. Caesarem imperatoremoppido moenibusque prohiberi). , , .275 . . (fides) , , , (bene de re publica meritum[4]). , , , fidem -, -. Fides (Auximatibus agit gratias seque eorum facti memorem fore pollicetur[5]). ୸, (officium) . fidei.

BC. I. 13   , , . - , , .276 , . , , , , (Caesar milites Attianos collaudat, Pupium dimittit). , . , . dignitatis.

,   ,   (clementia), , . (lenitas), (incolumes dimittere) (incolumes conservare); (temperantia) (humanitas) ( Cic. Fam. VIII. 15. 1; : Fam. IX. 9. 3). , , : Clementia  , (primus inter pares) ( , De Clem. II. 3. 1) , 22.

BC. I. 14 , , . , ( , , .277 , , ). , , , ,   , 23. fidei: , , , (  , ) . , , , , , , 59 . (nihil citra Capuam tutum esse, etc.).

. , , , fides . , , -, , , dignitatem, , -, ( fidei) , . , , , 17 49 . , , , , (Att. VIII. 12d: Neque enim eorum militum, quos mecum habeo, voluntate satis confido[6]).

.278 , Cic. Att. VIII. 12d BC. I. 12 (confidere, voluntas). , : , , .

BC. I. 14 , , , , , . , . , . , , . , (omnium iudicio reprehendebatur) 24. - . , 25. , , , .

BC. I. 15 fides ( ). , , . (Auximo Caesar progressus omnem agrum .279 Picenum percurrit. Cunctae earum regionum praefecturae libentissimis animis eum recipiunt exercitumque eius omnibus rebus iuvant[7]). , . , . . - (pauci). , BC. I. 12 , , : .

56 . QF. II. 3. 4 , , , . , . . . ( ), . , , , . , , , , 52 ., , , . (inimici) , , . . , , 52 . .280 (pauci), . , , . (beneficia) . , 49 . . .

( ) 1 49 ., (Att. VIII. 13):


Multum mecum municipales homines loquuntur, multum rusticani; nihil prorsus aliud curant nisi agros, nisi villulas, nisi nummulos suos. Et vide, quam conversa res sit; illum, quo antea confidebant, metuunt, hunc amant, quem timebant. Id quantis nostris peccatis vitiisque evenerit, non possum sine molestia cogitare.


, ; , , , . , : , (confidebant) [ ], ; [], . , [8].


, , . , confidere, , fide  . , - (nostris peccatis). , 26. , .281 , 27. , , , (peccatis) , 50 49 . , quantis nostris peccatis (pauci) ( ), . (peccatis) , 28. , , 50/49 .29 .282 (pauci)   , ,  . ( ) 50- . . ,   30.

. , 50 ., , , . , , . , , , ( )31. , , , 32. . .283 . . . , , 33. fides ( , ). , ( , - ; , )34.

: , , , ( , ,   , , 35 , , , ). , .284 . . (ratio absentis), ( 50 . , , ). , 1 ( ). (factio) . .   , , , , . , , , ; . , fides publica , . , fides . 36.

.285  . : , , , [] . , 37. . , . , , , 38. 39. , , . , , , . , , . , . , fide: .286 , 40. ,   ,  fidem, .

, , , , , , , , , , (factio paucorum). , . , , , , , ,  , , (),  . , . , , , (pauci) .287 , , , . , , , - . , (pauci) , , , , , , . , , fidei, , , 41. , , , , , dignitate fide42.

. , 12. , , , .288 , , . . , , , (BC. I. 15. 3: Cum his duabus Asculum Picenum proficiscitur). , , 43. ,   , . . , , . , , , . , , ; , , fides  ( , BC. I. 22. 34). , ୸, , (BC. I. 15. 4: Vibellium Rufum missum a Pompeio in agrum Picenum confirmandorum hominum causa). ୸, , (BC. I 18. 1). . 츭 , .289 , , , -44. , , (BC. I. 18. 4: Caesar Attiumque incolumem dimisit), , , 12, .

causam

,   (inimicus)   (BC. I. 17. 1). , (BC. I. 19. 45). , , , (BC. I. 19. 1: Litteris perlectis Domitius dissimulans in consilio pronuntiat Pompeium celeriter subsidio venturum hortaturque eos, ne animo deficiant). . , ( ) , (BC. I. 19. 3: cum vultus Domitii cum oratione non consentiret). , , fide: , . , (frontis nulla fides, Sat. II. 8). (44) , , (sed etiam vultu ac fronte, quae est .290 animi ianua). ( ) , . . - , BC. I. 20:


Divulgato Domitii consilio milites, qui erant Corfinii, prima vesperi secessionem faciunt atque ita inter se pertribunos militum centurionesque atque honestissimos sui generis colloquuntur: obsideri se a Caesare, opera munitionesque prope esse perfectas; ducem suum Domitium, cuius spe atque fiducia permanserint, proiectis omnibus fugae consilium capere: debere se suae salutis rationem habere. Ab his primo Marsi dissentire incipiunt eamque oppidi partem, quae munitissima videretur, occupant, tantaque inter eos dissensio exsistit, ut manum conserere atque armis dimicare conentur; post paulo tamen internuntiis ultro citroque missis quae ignorabant, de L. Domitii fuga, cognoscunt. Itaque omnes uno consilio Domitium productum in publicum circumsistunt et custodiunt legatosque ex suo numero ad Caesarem mittunt: sese paratos esse portas aperire quaequae imperaverit facere et L. Domitium vivum eius potestati tradere.


, , , , : , ; , , (cuius spe atque fiducia permanserint), ; . , , , ; , , , . , , , , .


fidei . BC. I. 19. 2 , (Ipse arcano cum paucis familiaribus suis colloquitur consiliumque fugae capere constituit). . , , , , , . (cuius spe atque fiducia permanserint; , .291 fidei),   , , , , , , . fidei fidei, . , . , . , : . , 45.

, . . , . , , , (. Cass. Dio XLI. 11). fidei.

BC. I. 2123. . , , . , , , . . , , , ( BC. I. 21. 6, Tanta erat summae rerum exspectatio). .292 , . , (veteremque amicitiam commemorat). , (maleficii causa, ), , , (libertas)  ( ). , , , . ,   , , . , , (beneficia) , (dimittit omnes incolumes). , , , , , , .

fidei , fidem. . BC. I. 21 , . . , , , . . , .293, , , , ; , , (tamen veritus, ne militum introitu et nocturni temporis licentia oppidum diriperetur, eos, qui venerant, collaudat atque in oppidum dimittit). fidei. , , , ( : , ).

, , fidem BC. I. 21. , - , . , , , 46. , .  , , , , , , ୸ .

.294 BC. I. 21 , , . , , , , , , 47. , 譸 . , , . , , , 12 . , 48. , , , 49. , 50.

, , . , , , .295 , (neque ab eo prius Domitiani milites discedunt, quam in conspectum Caesaris deducatur). , , , , , . (Cum eo de salute sua agit, orat atque obsecrat, ut sibi parcat). , , , , , (vetera amicitia) , 51. ,   . , fidei, ୸, . - , , 52 , , , 1) (beneficia), ; 2) , ( BC. I. 22. 5; (vetera amicitia) .296 , fidem). , ୸, (amicitia) ,   53.

, , BC. I. 22. 5: : , , , , - (in ea re) , , , (ut se et populum Romanum factione paucorum oppressum in libertatem vindicaret).

fidei . : , BC. 22. 5, , . 中, , .297 , , , (Cuius oratione confirmatus Lentulus, ut in oppidum reverti liceat, petit: quod de sua salute impetraverit, fore etiam reliquis ad suam spem solatio; adeo esse perterritos nonnullos, ut suae vitae durius consulere cogantur). , , , BC. I. 22. 5 ; , , , , , , , fide. , , . : , , , fides .

, - BC. I. 22. 5 , BC. I. 23. , fidei , , . , fide , . . , . -, , . , fidei   (spes), , .298 , . , - , , . , ,   . .

, , () . . , . , , (Victis iam spes bona partibus esto / Exemplumque mei). . , , , , . , 中 , fidem , 54. , , ୸, fidei (. ., Exemplumque mei).

BC 1. 23: Fides , lenitas

BC. I. 23, , ( , BC. I. 22. 5 (causa)). , , . -, fide dignitate Cic. Fam. XIII. 53. 1, (. .176177). , . , , fides dignitas, , (nihil enim abs te umquam, quoad sit alienum tuis aut etiam suis moribus, postulabit).

, , Att. IX. 7a. 2 (. 177178). , , dignitate fide, , .300 , (non videri eam tuam esse dignitatem neque fidem omnibus cognitatem). , , , dignitati fidei , (et hoc non dubitamus quin Caesar pro sua humanitate maxime sit probaturus). , , dignitatem fidem.

, : ( ) - . Att. IX. 7c , , (beneficium). , , , (amicitia).

, , , , , . (deditio in fidem) fidei . , fide , , . ( deditio in fidem, , clementia  , , ). , .301 . , , , , , .   , , , , . , , .

, , , BC. I. 22. 5, -, fidei , -, , , .

, . , , (perterritos) . , perterritus, , 1 (sententia; BC. I. 2). , . , . .302 , , 55.

fide (constantia); , . , , fides .

BC. I. 23, , , ,  , , , . , , , . . - ( ) , (beneficia), ; 56. , . (Hos omnes productos a contumeliis militum conviciisque prohibet). , fidei .

BC. I. 23 fide Romana. (6 .303 ), , , , . (publica pecunia), . , , , , , (ne continentior in vita hominum quam in pecunia fuisse videatur). , Val. Max. VI. 6. 4 Publica Fides.

(fides), , , ( ) . , , , , , , , . , , , , : , ,  ,  fidem. , , , , , , fide.

, : , ( ; 1, , 49 . Att. IX. 7c). , (cursus honorum) , .304 .

Att. IX. 11a , fides, , . , , ( , (inimici) , (beneficium), ), , . , fidei , , () . , , fidem, . , , , , . , . , , fidem , , .

23 , . , . , , fidem dignitatem : , . .305 , , , BC. I. 19. . , (libertas). . , fidei fide .

BC. I. 2433 . .

, (his rebus cognitis, quae erant ad Corfinium gestae), . , , . , (BC. I. 24. 1). , ,  (BC. I. 24. 2: servos, pastores armat atque eis equos attribuit). , . , , , ,     57.

.306 . , , (BC. I. 24. 34). , fide, , , , , . (his rebus cognitis, etc.). , , , ,   , , . ,   , . , fides , , .

, . , . (BC. I. 24. 5). , , (interesse rei publicae et communis salutis se cum .307 Pompeio colloqui)   , , , (si coram de omnibus condicionibus disceptetur). , ( ), publicae fidei. fidei . , , , . , . , (quoniam ad id tempus facultas colloquendi non fuerit), , , 58.

, , (BC. I. 25. 12). , (BC. I. 25. 3). , . , , (BC. I. 26. 2: ut condiciones pacis dimittendas non .308 existimaret; ac tametsi magnopere admirabatur Magium ad se non remitti[8])59. , , - (atque ea re saepe temptata etsi impetus eius consiliaque tardabat, tamen omnibus rebus in eo perseverandum putabat[9]). , , . (amicus) , (BC. I. 26. 3). , . , , (BC. I. 26. 4: aequis condicionibus). , (laudis atque existimationis). , , , , . , .309 (BC. I. 26. 5: saepius rem frustra temptatam), .

, fide. , , . Fides , . (amicitia). , (necessarii), (inimicus), . , . , , (pristina concordia), . . Att. VIII. 15a. 160.

, (laus) (existimatio) , fidem. , ( ) , , , dignitatem. , .310 existimatio dignitatis, fidei61. , dignitas , , , . , , fidei . , - , . , fidei . ( , fides   )62. , 63. ( ) , , fide. , . , .311 ( , ).

, BC. I. 33 64. , BC. I. 26 ( BC. I. 32) , . fidei ,   , . Fides , .

, . , , , (BC. I. 28. 1: Brundisini Pompeianorum militum iniuriis atque ipsius Pompei contumeliis permoti). , , .

BC. I. 2931 , , . (, ), , (BC. I. 29. 1: Caesar, etsi ad spem conficiendi negotii maxime probabat). , , , , . .312 , , , . , , , ( ) (beneficia, , , fides 65), , (BC. I. 29. 3). BC. I. 6 , , . .

, , . . ( 66), , . .313 , fidem (BC. I. 30. 5):


Quibus rebus paene perfectis adventu Curionis cognito queritur in contione sese proiectum ac proditum a Cn. Pompeio, qui omnibus rebus imparatissimus non necessarium bellum suscepisset et ab se reliquisque in senatu interrogatus omnia sibi esse ad bellum apta ac parata confirmavisset. Haec in contione questus ex provincia fugit.


, , , , , . .


(in contione)  , . (proiectum ac proditum) , , , , . , , , (. ), , . , , , , . ? ? ? , , , . , fidei , , ( publica fides). BC. I. 6. 12 , , 67. . .314 , . . Att. VII. 15 (26 49 .) , , 68. , , , , -. , , , 69. , ( - ) , , . , , , , fide70.

, fidem , , , fides (causa). . (quibus rebus paene perfectis), , (ex provincia fugit). .315 , ( publicae fidei) ,   . , 71. , , , 72. , , .

. BC. I. 32. 3 ( , 52 . ) . , , 73. . , , fidei.

.316 , , , ( , , , ). , , , 74.

. , , - , . fides (, ) , fidei.

, (BC. I. 3233)75. , , , publica fide,   . , .317 ( BC. I. 19). , , , , , fidem . .

, (inimici, BC. I. 32. 2). . . , ; , ( , ), , , 76. , 77. ( 52 .), , .318 (BC. I. 32. 3: ut sui ratio absentis haberetur). , ୸ . publica fide , : , , , (beneficium) ? (BC. I. 32. 3). , fidem (BC. I. 32. 4): (patientiam proponit suam), , (ultro) , (ipse) (honos) (dignitas)78. , dignitatem , fide ( publica fides ), , , (inimici).

(inimici), , , , ( 79) , (BC. I. 32. 5). , , .319 publicae fidei. , (injuria) , , , (BC. I. 32. 6)80. , , , (BC. I. 32. 6). fide, , , , 81.

fidei BC. I. 32. 16 (Pro quibus rebus) (BC. I. 32. 7: ut rem publicam suscipiant atque una secum administrarent). (32. 7: Sin timore defugiant), , publicae fidei, , .

. , . - (amicitia) , , , . , , , , (Caesar mihi ignoscit per litteras, .320 quod non venerim, seseque in optimam partem id accipere dicit)82. fidei . , , fidem , .

. , , , (amicitia) ( 49 ., ; (amicitia) , ; fidei : 渭 ). , , , , fidem . , 16 (Cic. Att. X. 8b), ( , )83. , , , (, , , ) (, ,   , , )84. ,  ,  , - (, ; , .321 )85. , 86. (amicitia) 87.

. , , fide, : , , , , (tu explorato et vitae meae testimonio et amicitiae iudicio neque tutius neque honestius reperies quicquam quam ab omni contentione abesse)88.

, , . , , ( , , ), fidem , , , . .322 : fidei 89  fidei .

, (BC. I. 32. 8). fide . , , , , , (auctoritas), , , (BC. I. 32. 8)90. . , publicam fidem, , (auctoritas), , , , . , , , ( ) BC. I. 32. 7. , ;   publicae fidei, ( : .323 , , , ; ).

BC. I. 32 , fide. , (auctoritas), , (BC. I. 32. 9: Tenuis atque infirmi haec animi videri). , , ( , , ) ( ) (32. 9: Se vero, ut operibus anteire studuerit, sic iustitia et aequitate velle superare). , fide publica ( fidem). fidei , , (dominatio), , , (auctoritas) . , , , .

, , , 26 ( Att. IX. 16; (26 ), , , , ). Att. IX. 16. 1 ( ), , (Cum eius .324 clementiam Corfiniensem illam per litteras collaudavissem). , . , , - , , (Att. IX. 16. 2: Neque illud me movet, quod ii, qui a me dimissi sunt, discessisse dicuntur, ut mihi rursus bellum inferrent). : , ,   (Att. IX. 16. 2: Nihil enim malo quam et me mei similem esse et illos sui)91. , , , ; (beneficia) fidei, , . , fide.

, , , 1 92, BC. I. 32. 9. . BC. I. 32. 9 , , . ; .325 , ୸ , fide.

, BC. I. 32, . . BC. I. 32. 3, , (pristina consuetudine) , 93. . , . pristina consuetudine , , 94. , , , .326 , , , . , ,  (inimicus) . - . .   (. ) , , , - 95. , , 52 . ( , ), 50 . 49 . . , (pristina consuetudo) .

, (legati) , (munus legationis) 96. , , , , , , (), , , ( )97. , 98. , .327 , 99. , , , , ( , ), . , - , , , . , , , fide100.

BC. I. 33 , . , , , 101. , , 102. .328 . , , , . , fidem . , () (Subicitur etiam L. Metellus, tribuni plebis, ab inimicis Caesaris, qui hanc rem distrahat reliquasque res, quascumque agere instituerit, impediat[10])103. , ( , ) , , , . publica fide. , , ( , ), (consilium), , , , , ( , )104.

. , , , , ୸ . , .329 , , . BC. I. 11, , , , .  ,  , (lenitas) fidem; , ( ): ( ), . ;   . , (lenitas) : - ,   . , 譸. , , . fidei ( fidei ). , . (exempla).


  • 1 , . . Shackleton Bailey D. R. The Roman Nobility in the Second Civil War // CQ. Vol. 10. 1960. P. 264.
  • 2 , BC. I. 33 fides . , . .
  • 3, BC. III. 10. 7.
  • 4, ; . II. 50. 1: , , , , , , , , , (rebus integris) , [11] (At Caesar Domitio legionibusque, Corfini quae una cum eo fuerant, potitus, duce aliisque, qui voluerant abire ad Pompeium, sine dilatione dimissis, persecutus Brundisium, ita ut appareret malle integris rebus et condicionibus finire bellum quam opprimere fugientis).
  • 5Fam. XVI. 12. 3; Att. VII. 14. 1, 15. 2, 16. 2, 17. 2, 18. 1. Att. VII. 17. 2 , ( ) , (scriptae enim et datae ita sunt, ut proponerentur in publico). , , , , . , . , , , , . Cic. Fam. XVI. 12. 4 , (mandata) , BC. I. 9, , . , .
  • 6 . : , , . (Vit. Aug. 139) , , , (. Cic. Fam. X. 32. 4, , , ). .
  • 7 , (Cic. Fam. I. 7. 4) , , , , . fidei, .
  • 8 1 , fide . .
  • 9BC. III. 10. 7: Hoc unum esse tempus de pace agendi, dum sibi uterque confideret et pares ambo viderentur; si vero alteri paulum modo tribuisset fortuna, non esse usurum condicionibus pacis eum qui superior videretur, neque fore aequa parte contentum qui se omnia habiturum confideret[12].
  • 10Plut. Caes. 31.
  • 11Cic. Att. X. 8. 5: Pacem putavi fore. Quae si esset, iratum mihi Caesarem esse, cum idem amicus esset Pompeio, nolui. Senseram enim, quam idem essent ( , ; , , , . , ).
  • 12 , , , (inferrique patriae bellum viderem nefarium, pacis, concordiae, compositionis auctor esse non destiti). () 28 49 . , , (, , , , , ).
  • 13utinam, Cn. Pompei, cum C. Caesare societatem aut numquam coisses aut numquam diremisses! semper et de Pompeio et de re publica consilia fuerunt; quae si valuissent, res publica staret[13]. , 50/49 . , (C. Caesare societatem aut numquam diremisses[14]). , , (amicitia), , fides . , 52 . . , , . : , , , fides .
  • 14Cic. Att. IX. 7c: Iam duo praefecti fabrum Pompei in meam potestatem venerunt et a me missi sunt. Si volent grati esse, debebunt Pompeium hortari, ut malit mihi esse amicus quam iis, qui et illi et mihi semper fuerunt inicissimi[15].
  • 15, , , .: Epstein D. F. Personal Enmity in Roman Politics 21843 B. C. London: Croom Helm, 1987. P. 515. (inimici), ( , , ), ; ; ; ( , ); ( 70 .), (, ), ( 78 .) ( 207 .; ). , : , , (amicitia), [16] (Cic. Fam. XI. 27. 1, 3 8).
  • 16Vell. Pat. II. 29. 4: , , : , , (ius), , - (dignitas) (paene omnium vitiorum expers, nisi numeraretur inter maxima in civitate libera dominaque gentium indignari, cum omnes cives iure haberet pares, quemquam aequalem dignitate conspicere). , (BC. I. 32. 2): Docet se nullum extraordinarium honorem appetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus pateret[17]. . , : (ius) , dignitate, ( , , ).
  • 17 , (, Cic. Att. VIII. 13), , . , , , , .: von Fritz K. The Mission of L. Caesar and L. Roscius in January 49 B. C. // TAPA. Vol. 72. 1941. P. 145. , , , , , .   , , ,   fidei, : , ? (clementia), ., ., Taylor L. R. Party Politics in the Age of Caesar. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1949. P. 164165.
  • 18Collins J. H. On the Date and Interpretation of the Bellum Civile // AJP. 80. 1959. P. 120.
  • 19Ibid., 121.
  • 20 . .: ILS 877 Syme R. The Roman Revolution. Oxford: Oxford University Press, 1939. P. 48.
  • 21 , , .: Cic. Planc. 81: Cuius opes tantae esse possunt aut umquam fuerunt quae sine multorum amicorum officiis stare possint? Quae certe sublata memoria et gratia nulla exstare possunt ( - , ? , , [18]). (, , , ) . Ÿ (V. 13. 6): Vel pro hospitio regis Nicomedis vel pro horum necessitate quorum res agitur, refugere hoc munus, M. Iunce, non potui. Nam neque hominum morte memoria deleri debet quin a proximis retinetur, neque clientes sine summa infamia deseri possunt, quibus etiam a propinquis nostris opem ferre instituimus ( , , (munus), . , , , [19]). , , , fides, . , , , ,  , , , , . , , ,  .
  • 22Collins J. N. Op. cit. P. 123. clementia , , ; . Cic. De Inv. II. 164 Sen. De Clem. 2. 31. , . QF. I. 1. 25 , (imperium) (omnia plena clementiae), , , (cives Romani). . (XLV. 22. 4) , , ୸ (agnoscimus clementiam populi Romani). , , , , - . , (auctor).
  • 23Caesar enim adventare iam iamque et adesse eius equites falso nuntiabantur. Hunc [ , ] Marcellus collega et plerique magistratus consecuti sunt. Cn. Pompeius pridie eius diei ex urbe profectus[22] , , , , fide. ( ), ; , (pauci) , .
  • 24 , . , , , , . , . , fidei.
  • 25Macfarlane R. T. The Narrative of Politics: Julius Caesar and the Bellum Civile. Ph. D. diss. University of Michigan, 1991. P. 139.
  • 26 , ϸ . Cic. Att. VIII. 13 , . . . Syme R. Op. cit. P. 49. : Gelzer M. Caesar: Politician and Statesman / Trans. Peter Needham. Cambridge, Mass.: Harvard University Press, 1968. P. 202; Holmes T. R. The Roman Republic and the Founder of the Empire. Vol. 3. Oxford: Oxford University Press, 1923. P. 29; Wiseman T. P. Caesar, Pompey and Rome // CAH. Vol. 9. Cambridge, 1992. P. 427. . Cic. Att. VIII. 13 . , , , , ,  (clementia), . (quantis nostris peccatis), ; , peccatis , . ., . .: Raaflaub K. Dignitatis Contentio. München: C. H. Becksche Verlagsbuchhandlung, 1974. S. 306, Anm. 377.
  • 27 8 49 . , ୸, () , , , , (Att. IX. 2a. 2): Me putat de municipiorum imbecillitate, de dilectibus, de pace, de urbe, de pecunia, de occupando plus vidisse quam se. Tyrrell R. Y., Purser L. C. The Correspondence of M. Tullius Cicero. Vol. 2, 2nd ed. Dublin: Dublin University Press, 1906. P. 100101: , , , , . . , .
  • 28 .
  • 29 I . , . , I . . . , , , . , I . . ( , , ): 10096  ; 9591  ; 9086 ( )  ; 8575 ( )  ; 7571 ( )  ; 7066  ; 6561  ; 6056  ; 5551  ; 5046 ( )  . , , , , 49 . , 5551 ., , . , , . .: Scarre Ch. The Penguin Historical Atlas of Ancient Rome. Harmondsworth, England: Penguin Books, 1995. P. 18.
  • 30.: Cic. Att. VII. 13. 1: cui ne Picena quidem nota fuerint[21] ( 49 .).
  • 31., .: Seager R. Pompey the Great, A Political Biography / 2d ed. Oxford: Blackwell, 2002. P. 145146, . , , , , ( , ). , , , 츭.
  • 32Cic. Att. VIII. 16. 1. Att. IX. 5. 3. . , ( ) , (At ipsi tum se timuisse dicunt). , . , , . . , , , .
  • 33Wiseman T. P. Op. cit. P. 420.
  • 34Ibid. , . , , .
  • 35 BG. VIII. 51 , 50 . , . , , , (tum primum enim veniebat ab illo universae Galliae bello). , , (ut vel exspectatatissimi triumphi laetitia praecipi posset. Tanta erat magnificentia apud opulentiores, cupiditas apud humiliores[22]). . , (universa Gallia), .
  • 36 , , , , ! .: Raaflaub K. Op. cit. S. 250. , , : , (welche die Landstadte bewogen, Caesar die Tore zu offnen, und welche die frischen Rekruten zu Deserteuren werden liessen. All diese primär unpolitischen Reaktionen des Selbstschutzes hat Caesar als Zustimmung zu einer Politik[23]). , , (),   , . , , , ( ) . ( ) , (insidiosa clementia; , ), . ,   . , , (, , ) ? , , , : , , ( ,   , , , ); , . , , .
  • 37BC I. 15. 2: Etiam Cingulo, quod oppidum Labienus constituerat suaque pecunia exaedificaverat, ad eum legati veniunt quaeque imperaverit se cupidissime facturos pollicentur. Milites imperat: mittunt.
  • 38 , , .: Syme R. The Allegiance of Labienus // JRS. Vol. 28. 1938. P. 113125 Tyrrell W. B. Labienus Departure from Caesar in January 49 B. C. // Historia. Bd. 21. 1972. P. 424440.
  • 39 ୸, , : ; , . .: Damon C. Caesars Practical Prose // CJ. Vol. 89. 1994. P. 186.
  • 40 , Att. VIII. 2. 3 , : Nam in Labieno parum est dignitatis. , , , (Att. VII. 13a: vir mea sententia magnus[24]). ? ϸ , , . , , , . - , , , . . Tyrrell R. Y., Purser L. C. Correspondence. Vol. 4. P. 57. , . 28 49 . , , (Att. VII. 16: Labienum secum habet non dubitantem de imbecillitate Caesaris copiarum[25]). ,   , , . (cuius adventu Gnaeus noster multo animi plus habet[26]).
  • 41 , , , , . .: Adcock F. E. From the Conference at Luca to the Rubicon // CAH. Vol. 9 / Ed. S. A. Cook, F. E. Adcock, M. P. Charlesworth. Cambridge: Cambridge University Press, 1932. P. 638.
  • 42 , , . , , , .: Syme R. The Roman Revolution. P. 90. , - , , . , - , , . , -, . , , , , , : Gelzer M. Op. cit. P. 199200. , -ienus , , . , ́ , : ? (pauci), , !. .: Carter J. M. Commentary 1 & 2. P. 173. Att. VII. 13. 1 ( ), , : cui ne Picena quidem nota fuerint.
  • 43BC. I. 15. 3: Id oppidum Lentulus Spinther X cohortibus tenebat; qui Caesaris adventu cognito profugit ex oppido cohortesque secum abducere conatus magna parte militum deseritur.
  • 44BC. I. 18. 2: Sulmonenses, simulatque signa nostra viderunt, portas aperuerunt universique, et oppidani et milites, obviam gratulantes Antonio exierunt.
  • 45 ( ) , , .: Burns A. Pompeys Strategy and Domitius Stand at Corfinium // Historia. Bd. 15. 1966. P. 7495.
  • 46BC. I. 21. 34: Ipse eis operibus, quae facere instituerat, milites disponit non certis spatiis intermissis, ut erat superiorum dierum consuetudo, sed perpetuis vigiliis stationibusque, ut contingant inter se atque omnem munitionem expleant; tribunos militum et praefectos circummittit atque hortatur, non solum ab eruptionibus caveant, sed etiam singulorum hominum occultos exitus asservent[27].
  • 47BC. II. 21. 56: Neque vero tam remisso ac languido animo quisquam omnium fuit qui ea nocte conquieverit. Tanta erat summae rerum exspectatio, ut alius in aliam partem mente atque animo traheretur, quid ipsis Corfiniensibus, quid Domitio, quid Lentulo, quid reliquis accideret, qui quosque eventus exciperent.
  • 48Gelzer M. Op. cit. P. 201, n. 2; . Plut. Sull. 32. 1, App. BC. I. 437438, Oros. V. 21. 10. : omnes Marianae militiae principes, hoc est legatos quaestores praefectos et tribunos iussit occidi ( [] , , , [28]).
  • 49. Att. VII. 12. 2: omnia taeterrime facturum puto (, ); Att. VII. 13. 3: de Tullia autem et Terentia, cum mihi barbarorum adventus ad urbem proponitur, omnia timeo ( , , , ). . . Att. VII. 23. 1 Att. IX. 5. 3.
  • 50. Att. IX. 7c: L. Sullam, quem imitaturus non sum[29].
  • 51 ( ), , : quod per eum in collegium pontificum venerat, quod provinciam Hispaniam ex praetura habuerat, quod in petitione consulatus erat sublevatus.
  • 52 , , , (   Att. IX. 7b). , .
  • 53 , , . , . , : , , , . , , , .: Gruen E. The Last Generation of the Roman Republic. Berkeley and Los Angeles: University of California Press, 1974. P. 490492; Meier Chr. Caesar. / Trans. David McLintock. New York: Basic Books, 1995. P. 334335. : , , , .
  • 54 ( ), , . : Phars. II. 507523. , , , (Sest. 48): patrem huius M. Crassi, fortissimum virum, ne videret victorem vivus inimicum, eadem sibi manu vitam exhausisse, qua mortem, saepe hostibus obtulisset[30]. Phars. 2. 507523 fides . . Lucan: De Bello Civili, Book 2 / E. Fantham (ed.). Cambridge: Cambridge University Press, 1992. P. 175178. , , fide, : Brisset J. Les idées politiques de Lucan. Paris: Societe DEdition Les Belles Lettres, 1964. P. 91; Sklenar R. The Taste for Nothingness: A Study of Virtus and Related Themes in Lucans Bellum Civile. Ann Arbor: University of Michigan Press, 2003. P. 135137.
  • 55 BC. I. 2. 6 BC. I. 22. 5 , , . , .
  • 56BC I. 23. 3: pauca apud eos loquitur, queritur quod sibi a parte eorum gratia relata non sit pro suis in eos maximos beneficiis; dimittit omnes incolumes. gratia ; , . , .
  • 57 , , , . . Carter J. M. Commentary 1 & 2. P. 178. , , . 11 49 . , , , (Att. IX. 6. 7: deinde bellum crudele et exitiosum suscipi a Pompeio intellegam). 13 , , , (Att. IX. 7. 34: Mirandum enim in modum Gnaeus noster Sullani regni similitudinem concupivit[31]). , , .
  • 58 , , , BC. I. 9. 6 ( , , ). , , , . , BC. I. 9. 6 , .
  • 59 , 9 (Att. IX. 13a), , . , ,   . , . . Carter M. Commentary 1 & 2. P. 179. , , , . . Rambaud M. LArt de la Deformation Historique dans les Commentaries de Caesar. Paris: Societe DEdition Les Belles Lettres, 1966. P. 140141. . . 15 16 , : , 9 , . . Macfarlane R. Op. cit. P. 182189. , , , : , ( ). .: Gelzer M. Op. cit. P. 203 n. 6.
  • 60 , , : , , , (!). - .
  • 61 , , 4- , dignitas existimatio Fam. XIII. 77.
  • 6217 49 . (Att. IX. 9. 2) ,   , (Quod consules laudas, ego quoque animum laudo, sed consilium reprehendo; dispersu enim illorum actio de pace sublata est, quam quidem ego meditabar[32]). . , , (, .: Att. VIII. 3, VIII. 6, VIII. 12a). , , , , , ( ) . , , . . Att. VIII. 15a. 2. , , , , . , ?
  • 63 , , . . Carter M. Commentary 1 & 2. 179. , , , , , . , .
  • 64 . 6.
  • 65 , . (cives Romani) , . , , , - ( (lex Trebonia) 55 .). , , , , 876 ( 7672 .). . Carter M. Commentary 1 & 2. P. 180. , . Momigliano A. Rev. on Syme R. The Roman Revolution // JRS. Vol. 30. 1940. P. 78. , . , , (maximis beneficiis Pompei devincta), , ( ).
  • 66 ,   , . . Lig. 22. BC. II. 32. 3, , .
  • 67 , . , 25 50 ., , , , . . Att. VII. 8. 4: (et suis et rei publicae copiis confidebat). , , . . Att. VII. 16. 2: si in Picenum agrum ipse venerit, nos Romam redituros esse.
  • 68Att. VII. 15. 2: , (Cato enim ipse iam servire quam pugnare mavult).
  • 69   Att. VIII. 2. 2: , , , , [] , ,  (Mihi enim nihil ulla in gente umquam ab ullo auctore rei publicae ac duce turpius factum esse videtur, quam a nostro amico factum est qui urbem reliquit, id est patriam, pro qua et in qua mori praeclarum fuit).
  • 70. BC. I. 32 .
  • 71 . 54 . : . , , . ,   , , , , , . , , , , ( ) , . ( publicae fidei), . , , , , . . Collins J. H. Propaganda, Ethics, and Psychological Assumptions in Caesars Writings. Ph. D. diss. Johann Wolfgang Goethe University, 1952. P. 8896.
  • 72Att. X. 16. 3: Cato, qui Siciliam tenere nullo negotio potuit. , , (boni): et si tenuisset, omnes boni ad eum se contulissent.
  • 73Macfarlane R. Op. cit. P. 132.
  • 74Ibid. , BC. I. 32.
  • 75 BC. I. 32.
  • 76BC. I. 32. 2: Docet se nullum extraordinarium honorem appetisse, sed exspectato legitimo tempore consulatus eo fuisse contentum, quod omnibus civibus pateret. , (BC. I. 9. 2 III. 1. 1), , , , , 48 . ( , , ). , , , 52 . ( ), . , . , , , ( (inimicus) : . .: Wiseman T. P. Op. cit. P. 410). , (patientia) , , , , fidem. .: Carter M. Commentary 1 & 2. P. 182.
  • 77. Liv. V. 23. 5. , , .   , , (parumque id non civile modo sed humanum etiam visum[33]). BC. I. 32. 2 . . 46 ., , , , , , (Cass. Dio XLIII. 14. 3). , , , . (LXIII. 15. 1). , BC. I. 32. 2 , . . , , , ( ), . . A Commentary on Livy Books 15 / R. M. Ogilvie (ed.). Oxford: Oxford University Press, 1965. P. 679680.
  • 78 6, (honos dignitas), (Off. I. 38) , ( (inimicitia) ).
  • 79 .: Carter M. Commentary 1 & 2. P. 183.
  • 80 BC. I. 32. 56 , , : acerbitas, crudelitas, insolentia[34].
  • 81 , , (quanto studio pacem petisset). , , , .
  • 82Cic. Att. X. 3a. 2.
  • 83Cic. Att. X. 8b. 1.
  • 84Ibid.
  • 85Ibid. , ,   , -. , , ( ) ,   ( .: Cic. Att. X. 8. 6). .
  • 86Ibid.
  • 87Ibid.: Quod ne facias, pro iure nostrae amicitiae a te peto.
  • 88Cic. Att. X. 8b. 2.
  • 89 , , . fidem : , , , [], , (beneficium), [ ] (Cic. Att. X. 8a. 2). , fidei , (beneficium; , , : , , , . . Cic. Att. X. 4. 3). . Tyrrell R. Y., Purser L. C. Correspondence. Vol. 4. P. 174.
  • 90 , , , ,   (neque se reformidare quod in senatu Pompeius paulo ante dixisset, ad quos legati mitterentur, his auctoritatem attribui timoremque eorum qui mitterent significari). . . Carter M. Commentary 1 & 2. P. 67.
  • 91 . . .242.
  • 92 Att. IX. 16 , . BC. I. 32. 9 , , , , ( , ).
  • 93 . :   , (Latum ab X tribuni plebis, contradicentibus inimicis, Catone vero acerrime repugnante et pristina consuetudine dicendi mora dies extrahente). , pristina consuetudine . , , , , , . . Carter J. M. Commentary 1 & 2. P. 65.
  • 94 , , - . Att. II. 1. 8, 60 ., , : , (fides), . , , (sed tamen ille optimo animo utens et summa fide nocet interdum rei publicae; dicit enim tamquam in Platonis Politeia, non tamquam in Romuli faece sententiam). , , fide ( , ), , . , , (BC. I. 32. 3) , , , ( , ). , pristina consuetudine.
  • 95 BC. I. 32.
  • 96BC. I. 33. 1: Probat rem senatus de mittendis legatis: sed, qui mitterentur, non reperiebantur, maximeque timoris causa pro se quisque id munus legationis recusabat.
  • 97BC. I. 33. 2: Pompeius enim discedens ab urbe in senatu dixerat eodem se habiturum loco, qui Romae remansissent et qui in castris Caesaris fuissent.
  • 98. Att. IX. 10. 2: , (boni), , , , ! . Att. XI. 6. 6, , , , .
  • 99. Carter J. M. Commentary 1 & 2. P. 183. Cic. Att. X. 1. 4 ( 3 ), . , , ୸, . (., ., Att. VIII. 15a. 2). , , , .
  • 100 . , . , , - , : Gelzer M. Op. cit. P. 204211. . , fidem , ( , ).
  • 101 .: Broughton T. R. S. MRR. Vol. 2. P. 259.
  • 102Att. X. 4. 8 X. 8. 6.
  • 103BC. I. 33. 3.
  • 104. BC. I. 33. 4. , , , . , , . , .
  • :

  • [1] . . , .
  • [2],  / , ( . . ).
  • [3], , .
  • [4] ( . . ).
  • [5] .
  • [6] , , ( . . ).
  • [7] , . .
  • [8] . , .
  • [9] , .
  • [10] . .
  • [11] . . .
  • [12] , ; , , , , .
  • [13], , , , ! . , , . , ( . . ).
  • [14] .
  • [15] , . , , , ,
  • [16] : .
  • [17] , - , , .
  • [18] . . .
  • [19] . . .
  • [22], , . . . ,
  • [21] , .
  • [22] . .
  • [23] ,   . .
  • [24] , .
  • [25] , .
  • [26] .
  • [27] , , , , ; , .
  • [28] . . .
  • [29] , .
  • [30] , , , , , , , .
  • [31] .
  • [32] ; , . , .
  • [33] , ( . . ).
  • [34], , .
  • 1407695019 1407695020 1407695021 1413290008 1413290009 1413290010